derivatio
derivatio, a leading off, turning away
dērīvātĭo, ōnis, f. [derivo], a leading off, turning off, turning away.
- I Lit.: derivationes fluminum, * Cic. Off. 2, 4, 14: sollemnis (sc. lacus Albani), Liv. 5, 15 (cf. shortly before, priusquam ex lacu Albano aqua emissa foret).—
- II Trop.
- A In gen.: dictum aliquod in aliquem usum tuum opportuna derivatione convertere, Macr. S. 6, 1.—
- B Esp.
- 1 In grammat. lang., derivation, etymology of words, Plin. ap. Serv. Aen. 9, 706; Dig. 50, 16, 57; Charis. p. 73 P. et saep.—
- 2 In rhetor.
- α An exchanging of one word for another of like meaning, to soften the expression (as fortis for temerarius, liberalis for prodigus, etc.), Quint. 3, 7, 25.—
- β As rhet. fig. = παρηγμένον, the development of a preceding statement or conception into a new thought, Jul. Ruf. Schem. Lex. § 14.
dērīvātio, ōnis, f. (derivo), das Ableiten, die Ableitung, I) eig.: aquae Albanae, Liv. 5, 15, 11: Plur., derivationes fluminum, Cic. de off. 2, 4, 14. – als t. t. der Wasserbaukunst, die Ableitung aus der Hauptleitung, revocare derivationes, Frontin. aqu. 9. – II) übtr.: A) im allg., Macr. sat. 6, 1, 2. – B) insbes.: 1) (als gramm. t. t.) die etymologische Ableitung der Wörter, Plin. fr. u.a. – 2) als rhet. t. t., a) die beschönigende Verwechselung nahe verwandter Begriffe (wie fortis für temerarius, d.i. »tapfer« für »tollkühn«), Quint. 3, 7, 25. – b) als rhet. Fig. = παρηγμένον, die Weiterausführung, Erweiterung eines vorhergehenden Begriffs zu einem neuen Gedanken, Iul. Rufinian. de schem. lex. § 14 (16).
pluviarum subsecute sunt inundationes et aquarum ~ones valde horribiles et durantes per xv dies
ubi Dominus fuit baptizatus ‥ stat crux lignea in medio, et parva ~o aquae stat illic et unus funiculus extensus supra Jordannem
longa ~one paulatim deficiens ‥ venenosus vigor
~o doloris ad superficiem corporis
si non es ‥ talis audaciae ut inter veridicas rationalis secundae a nuntiis ~onis creaturas [cf. ] non pertimescas libertatis aureae decenti nota inuriPsalm. viii 6
volebat [Brutus ] ex ~one nominis [Brittanniae ] memoriam habere perpetuam
qui horum singulorum prosequeretur ~ones ‥ magnam partem Latini extorqueret
in te ‥ / primitivum derivatur; / talis derivatio / non est nota Prisciano
dērīvātĭō, (15) ōnis, f. (derivo), ¶ 1 action de détourner les eaux : Cic. Off. 2, 14 ; Liv. 5, 15 || de prendre un mot à qqn, emprunt : Macr. Sat. 6, 1 ¶ 2 [fig.] a) [gramm.] dérivation des mots : Plin. d. Serv. En. 9, 706 ; b) [rhét.] emploi dʼune expression moins forte, mais de sens très voisin, à la place dʼune autre : Quint. 3, 7, 25 || extension dʼune idée pour passer à une autre : Rufinian. Schem. lex. 14.
- 1. het wegleiden, afleiding [aquae Albanae];
- 2. (postklass.) (gramm. t.t.) afleiding (v. woorden).
dērīvātiō ōnis, f
- derivo, a leading off, turning away: (lacūs). L.—Plur: fluminum.