expendo
expendo, to weigh out, weigh
- I Lit.
- A In gen. (very rare): aliquem, Plaut. As. 2, 2, 34 (290): ut jam expendantur, non numerentur pecuniae, Cic. Phil. 2, 38, 97: bacam, nucem, Cels. 5, 19, 12.—With abl. of that against which any thing is weighed: hunc hominem decet auro expendi, i. e. is worth his weight in gold, Plaut. Bacch. 4, 4, 1 (640).—Poet.: ibat et expenso planta morata gradu, measured, Prop. 2, 4, 6 (16).—
- B In partic., to weigh out money in payment, to pay out, pay; to lay out, expend (class.; syn.: pendo, impendo, pondero, solvo, luo): ante pedes praetoris in foro expensum est auri pondo centum, Cic. Fl. 28, 68: nummos nominibus certis, Hor. Ep. 2, 1, 105: usuras gravissimas, Dig. 19, 1, 47: viginti milia talenta in hos sumptus, Just. 12, 11.—With abl.: aurum auro expendetur, argentum argento exaequabitur, Plaut. Rud. 4, 4, 43 (1087). —
- 2 In the part. perf. as a neutr. subst.: expensum, i, money paid, a payment: bene igitur ratio accepti atque expensi inter nos convenit, of debt and credit, Plaut. Most. 1, 3, 146 (302); id. Truc. 1, 1, 54 (75): in codicem expensum et receptum referre, Cic. Rosc. Com. 3: probari debere pecuniam datam consuetis modis, expensi latione, mensae rationibus, chirographi exhibitione, etc., Gell. 14, 2, 7.—Esp. freq.: ferre alicui expensum or pecuniam expensam, to set down, enter, charge, reckon, account a sum as paid (opp. accipio): quod minus Dolabella Verri acceptum retulit quam Verres illi expensum tulerit ... quid proderat tibi te expensum illis non tulisse? Cic. Verr. 2, 1, 39, §§ 100 and 102: haec pecunia necesse est aut data aut expensa lata aut stipulata sit, id. Rosc. Com. 5, 14: pecunias ferre (opp. acceptas referre), Auct. B. Alex. 56, 3: homines prope quadringentos produxisse dicitur, quibus sine fenore pecunias expensas tulisset, had set down, i. e. lent, Liv. 5, 20, 6.—Rarely transf., of other things: legio, quam expensam tulit C. Caesari Pompeius, i. e. transferred, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 4, 4; for which also: expenso ferre vestem supellectilis nomine, Dig. 33, 10, 19.
- II Trop.
- A (Acc. to I. A.) To weigh mentally, to ponder, estimate, consider, judge, decide (class.): equidem cum colligo argumenta causarum, non tam ea numerare soleo quam expendere, Cic. de Or. 2, 76 fin.; cf.: in dissensione civili ... expendendos cives non numerandos puto, id. Rep. 6, 1: omnia expendet ac seliget, id. Or. 15, 47: vos in privatis minimarum rerum judiciis testem diligenter expenditis, id. Fl. 5, 12: singula animo suo, Ov. Am. 3, 5, 34: haec arte aliqua, Cic. Brut. 50, 186; cf.: verba arte, Tac. A. 13, 3: omnes casus, Verg. A. 12, 21: belli consilia, Tac. H. 1, 87: causam meritis, to decide, Ov. M. 13, 150 et saep.: quae contemplantes expendere oportebit, quid quisque habeat sui, Cic. Off. 1, 31, 113: Hannibalem, Juv. 10, 147: quid conveniat nobis, id. 10, 347.—
- B (Acc. to I. B. 1.) To pay a penalty, suffer a punishment (poet. and in post-Aug. prose): poenas Jovi expendisse (shortly after, in prose, poenas pendens), Att. ap. Cic. Tusc. 2, 10, 23; cf.: infanda per orbem Supplicia et scelerum poenas expendimus omnes, Verg. A. 11, 258: dignas poenas pro talibus ausis, Sil. 13, 698: poenas capite, Tac. A. 12, 19: dura supplicia, Sil. 6, 588.—Hence, to pay for, expiate: scelus, Verg. A. 2, 229: dignum pretium Poeno, Sil. 7, 713.—
- C (Cf. I. B. 2.) Ipsam facilitati suae expensum ferre debere, i. e. have to ascribe to, Dig. 36, 4, 3: creditores suae negligentiae expensum ferre debeant, ib. 42, 8, 24.—* expense, adv., largely, very much (late Lat.), Theod. Prisc. de Diaeta, 13.
- 1. (af)wegen (ihb. geld en edelmetalen) [bacam]; ➤ expendantur, non numerentur pecuniae; sprw.: hunc hominem decet auro expendi (Plaut.);
- 2. afwegen, overwegen, beoordelen [consilia belli; verba; singula animo suo; omnes casus; testem de geloofwaardigheid v.e. getuige]; ➤ meritis (op grond van) expendite causam;
- 3. uitbetalen, uitgeven [nummos]; ➤ alci alqd expensum (expensam pecuniam) ferre een betaling aan iem. boeken, iets aan iem. uitbetalen;
- 4. lenen; ➤ sine faenore pecunias expensas ferre (Liv.) geld lenen zonder interest;
- 5. straf ondergaan [supplicia; poenas scelerum; poenas capite; scelus boeten voor het vergrijp].
- to weigh out, weigh: ut iam expendantur, non numerentur pecuniae.— To pay out, pay, lay out, expend: expensum est auri pondo centum: nummos nominibus certis, H.—P. perf., in the phrase, alqd ferre expensum or pecuniam ferre expensam, to set down, enter, charge, reckon, account as paid: minus quam Verres illi expensum tulerit: pecunia aut data aut expensa lata sit: quibus sine fenore pecunias expensas tulisset, i. e. had lent, L.—Fig., to weigh mentally, ponder, estimate, consider, judge, decide: ea (argumenta): in iudiciis testem: omnīs casūs, V.: causam meritis, to decide, O.: quid conveniat nobis, Iu.—To pay, suffer, undergo: poenas Iovi: Supplicia, V.—To expiate: scelus, V.
-
…omnibus causis ex isdem locis eadem argumentorum momenta sunt. iudicium igitur adhibebit nec inveniet solum quid dicat sed etiam expendet. Nihil enim est feracius ingeniis, eis praesertim quae disciplinis exculta sunt. Sed ut segetes fecundae et uberes…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…omnes intellegant hoc nos sine cupiditate agere, his ipsis libellis contenti sumus. nunc ad sociorum tabulas accepti et expensi, quas removere honeste nullo modo potuerunt, et ad amicum tuum Carpinatium revertemur. inspiciebamus Syracusis a Carpinatio confectas…
Cicero, in Verrem
-
…K. Sext. et referretur de stipendio Cn. Pompei, mentio facta est de legione ea, quam expensam tulit C. Caesari Pompeius, quo numero esset, quoad pateretur eam Pompeius esse in Gallia. coactus est…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…cur potius illius quam huius credetur scripsisset ille, si non iussu huius expensum tulisset non scripsisset hic quod sibi expensum ferre iussisset nam quem ad modum turpe est scribere quod non debeatur, sic improbum est non referre quod debeas…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…rei putat iste rationem reddi non posse quod ipse tabulas averterit ; se autem habere argentarii tabulas in quibus sibi expensa pecunia lata sit acceptaque relata. quasi id aliter fieri oportuerit. Cum omnia ita facta essent, quem ad…
Cicero, Pro Caecina
-
…fide praeditus in suo iudicio suis tabulis testibus uti conatur. solent fere dicere qui per tabulas hominis honesti pecuniam expensam tulerunt egone talem virum corrumpere potui, ut mea causa falsum in codicem referret exspecto quam mox Chaerea hac oratione…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…in tabulas transferant, tu hoc nomen triennium amplius in adversariis iacere pateris Vtrum cetera nomina in codicem accepti et expensi digesta habes an non si non, quo modo tabulas conficis si etiam, quam ob rem, cum cetera…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…perscripsit. sed ego copia et facultate causae confisus vide quo progrediar. si tabulas C. Fannius accepti et expensi profert suas in suam rem suo arbitratu scriptas, quo minus secundum illum iudicetis non recuso. quis hoc frater…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…debes et existimare eo minus ad te vel de tuis cibariis vel de mea liberalitate pervenisse. quod si mihi expensa ista HS c tulisses, tamen, quae tua est suavitas quique in me amor, nolles a me hoc…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…utitur quasi praefectis libidinum suarum, hi voluptates omnis vestigant atque odorantur, hi sunt conditores instructoresque convivi, idem expendunt atque aestimant voluptates sententiamque dicunt et iudicant quantum cuique libidini tribuendum esse videatur. Horum ille artibus eruditus ita contempsit…
Cicero, post Reditum in Senatu