facultas

făcultas, ātis (gen. plur.: facultatum, Cic. Off. 1, 9, 29 al.: facultatium, Dig. 32, 1, 78, § 1; Col. 1, 4, 8), f. [facul, facilis; cf.: difficultas, simultas],

• capability, possibility, power, means, opportunity; skill, ability to do any thing easily (class.; syn.: dotes, virtutes, ingenium, indoles).
• I Lit.: facultates sunt, aut quibus facilius fit, aut sine quibus aliquid confici non potest, Cic. Inv. 1, 27, 41.—Constr. with gen., ad, ut, inf., or absol.
• • • • • α With gen. of gerund.: facultas pariendi, Ter. And. 232: summa copia facultasque dicendi, Cic. Quint. 2, 8: sibi facultatem dicendi parare, Quint. 11, 2, 49: Miloni manendi nulla facultas, Cic. Mil. 17, 45: suscipiendi maleficii, id. Rosc. Am. 33, 92: laedendi, id. Fl. 8, 19: redimendi, id. de Imp. Pomp. 7, 18: facultatem judicandi facere, id. Verr. 2, 2, 73, § 179 et saep.—So with ellipsis of dicendi: extemporalis facultas, of extemporaneous speaking, Suet. Aug. 84; cf.: facultas summa, Plin. Ep. 1, 20, 18; id. ib. 6, 29, 5.—With a gen. subst.: talium sumptuum facultatem fructum divitiarum putat, Cic. Off. 2, 16, 56: quod reliquis fugae facultas daretur, Caes. B. G. 1, 32 fin.: Demostheni facultatem defuisse hujus rei, Quint. 6, 3, 2: si facultas tui praesentis esset, if I could but meet you face to face, Planc. in Cic. Fam. 10, 4: facultates medicamentorum, virtue, efficacy, Cels. 5 praef. init.; id. ib. 17.—
        • β With ad: ne irato facultas ad dicendum data esse videatur, Cic. Font. 10, 22 (6, 12); cf.: ad explicandas tuas litteras, id. Rep. 1, 9; and: ad ducendum bellum, Caes. B. G. 1, 38, 4.— In plur.: ingenii facultates, Cic. Att. 3, 10: multae mihi ad satis faciendum reliquo tempore facultates dabuntur, Cic. Clu. 4, 10.—Rarely with dat.: si facultas sit alendis sarmentis, Col. 4, 29, 1.—
        • γ With in: modica in dicendo facultas, Suet. Galb. 3. —
        • δ With ut: nonnumquam improbo facultas dari, ut, etc., Cic. Caecin. 25, 71; id. Rab. Perd. 6, 18: L. Quintius oblatam sibi facultatem putavit, ut, etc., id. Clu. 28, 77; id. Fam. 1, 7, 4: erit haec facultas in eo, quem volumus esse eloquentem, ut, etc., id. Or. 33, 117.—
        • ε With inf. (post-Aug. and very rare): nobis saevire facultas, Stat. Th. 4, 513; 12, 36; Val. Fl. 3, 16; Auct. B. Afr. 78.—
        • ζ Absol.: cave quicquam, quod ad meum commodum attineat, nisi maximo tuo commodo et maxima tua facultate cogitaris, Cic. Q. Fr. 3, 9, 4: urges istam occasionem et facultatem, id. Fam. 7, 8, 2: poëtica quaedam, id. Rep. 1, 14: facultas ex ceteris rebus comparata, id. de Or. 2, 12, 50: si facultas erit, id. de Inv. 1, 46, 86 fin.; cf.: hinc abite, dum est facultas, while you can, Caes. B. G. 7, 50 fin.: quoad facultas feret, Cic. Inv. 2, 3, 10.
• II Transf., concr., for copia, opes, a sufficient or great number, abundance, plenty, supply, stock, store; plur., goods, riches, property (syn.: opes, bona, silva, divitiae, fortunae, copia, vis).
• • • • • α Sing.: nummorum facultas, Cic. Quint. 4, 16: cujus generis (virorum) erat in senatu facultas maxima, id. Sull. 14, 42: facultas vacui ac liberi temporis, id. de Or. 3, 15, 57: omnium rerum, quae ad bellum usui erant, summa erat in eo oppido facultas, Caes. B. G. 1, 38, 3: navium, id. ib. 3, 9, 6: si facultas ejus succi sit copiosior, Col. 12, 38, 8 al.: pro facultate quisque, in proportion to his ability or wealth, Suet. Aug. 29.—
        • β Plur.: anquirunt ad facultates rerum atque copias, ad potentiam, etc., Cic. Off. 1, 3, 9: mutandis facultatibus et commodis, id. ib. 2, 4, 15: facultates commodorum praetermittere, id. Att. 1, 17, 5: me tuae facultates sustinent, id. Q. Fr. 1, 3, 7: videndum ne major benignitas sit quam facultates, id. Off. 1, 14, 42: facultates ad largiendum magnas comparasse, Caes. B. G. 1, 18, 4: facultates patrimonii nostri aliis relinquemus, Quint. 6 praef. § 16: Gaius attritis facultatibus urbe cessit, Suet. Galb. 3: modicus facultatibus, Plin. Ep. 6, 32, 2 et saep.: Tantas videri Italiae facultates, ut, etc., supplies, resources, Caes. B. G. 6, 1, 3; with copia, id. B. C. 1, 49, 2: ministrare alicui de facultatibus suis, Vulg. Luc. 8, 3: qui facultates suas suspectas habet, i. e. doubts his own solvency, Gai. Inst. 2, 154.

facultās, ātis, f. (v. alten facul, w. s.), die Tunlichkeit, I) subjektiv = das jmdm. inwohnende Vermögen, die Kraft, etwas zu vollbringen, A) körperliche: di date facultatem huic pariendi, Ter. Andr. 232. – B) geistige Kraft, Geschicklichkeit, Befähigung, Anlage, Talent zu etwas, 1) im allg.: facultas dicendi et copia, Rednergabe und Rednerfülle, Cic.: copia facultasque dicendi, Cic.: modicae in dicendo facultatis, Suet. – m. subj, Genet., ingenii, Befähigung des Geistes, Cic.: ingenii facultates, geistige Anlagen, Nep. – tibi superûm data facultas m. folg. Infin., Val. Flacc. 3, 16. – 2) insbes., die Anlage zum Redner, die Rednergabe, die Beredsamkeit (s. Schäfer Plin. ep. 1, 20, 18; Salmasius Spart. Hadr. 20), facultatis timor, Cic.: f. summa, Plin. ep.: f. extemporalis, Gabe, aus dem Stegreife zu reden, Sen. rhet. u. Suet.: fuit memoriae ingentis, facultatis immensae, Spart. – II) objektiv = die von außen gebotene Tunlichkeit, Möglichkeit, Gelegenheit, A) eig.: a) etwas zu tun, Miloni manendi nulla f., Milo konnte nicht bleiben, Cic.: dare alci facultatem irridendi sui, Cic.: ne perorandi quidem alci dare facultatem, Nep.: dare alci facultatem ad dicendum, Cic.: facere alci facultatem iudicandi, Cic.: habere efficiendi facultatem, Cic.: si quid res dabit tibi facultatis, wenn dir irgend ein Ereignis etwas an die Hand gibt, Cic.: si res facultatem habitura sit, wenn sich die Sache tun lassen sollte, Cic.: quod f. tulit, soweit es möglich war, Cic.: res mihi videtur esse facultate (in der Praxis) praeclara, arte (in der Theorie) mediocris, Cic. – cuius materiei si esset facultas apportationibus ad urbem, könnte man es immer leicht nach Rom schaffen, Vitr. 2, 9, 16. – alci facultatem dare, offerre, concedere u. dgl. mit folg. ut u. Konj., Cic.: so auch est in alqo facultas, ut etc., Cic. – habere facultatem m. folg. Acc. u. Infin., Auct. b. Afr. 78, 4. – poet. est (erat) facultas mit folg. Infin., est nobis saevire f., Stat. Theb. 4, 513; u. so ibid. 12, 36. – pro facultate (nach Maßgabe) patrimonii, Paul. dig. 26, 7, 12. – d) etwas zu empfangen, zu haben, sumptuum, Cic.: nummorum, Geld zu haben, Cic.: hominis praesentis, Planc. in Cic. ep.: cuius generis erat in senatu facultas maxima, von welcher Art man Männer genug im Senate haben konnte, Cic. – c) etwas zu bestreiten, die Mittel zu usw. = die Kosten, f. belli, Cic. – B) meton.: 1) die vorhandenen Mittel an usw., der Vorrat von usw., omnium rerum in oppido summa f., Caes.: habere facultatem navium, Caes. – 2) insbes., wie unser »die Mittel« = das zeitliche Vermögen, die Vermögensumstände, gew. im Plur., Cic. u.a. – ➳Genet. Plur. auch facultatium, Paul. dig. 32, 78. § 1.

facultas [CL] 1 ability, power, capacity. b (personal) capacity, faculty. c property, nature. habet ‥ abas hujus rei moderandae ~atem si oboedientia ejus placita fuerit Deo et abati suo Gildas Pen. 4; c1165 aliud non permittit ~as exulantis J. Sal. Ep. 159 (146); ‘dixitque Deus’: ‥ per hoc verbum ‘dixit’ innititur ibi ~as S. Langton Gl. Hist. Schol. 41; laici super ecclesiam vel personas ecclesiasticas nullam habent penitus ~atem Ockham Dial. 500; ~as et exercicium regendi et disponendi rem publicam Ps.-Elmh. Hen. V 91 p. 255.  b liberum arbitrium est ~as rationis et intellectus J. Blund An. 401.  c a796 sit unusquisque contentus secundum ~atem loci et temporis stipendio Alcuin Ep. 54; balsamus ‥ ~atem habet similem viti ‥ Alph. 19. 2 a opportunity, possibility. b power (conferred from outside), authorization. a ~as, possibilitas GlC F 33; donavit ei ~atem sese redimendi si posset Bede HE IV 20 p. 251; c795 nec mihi ‥ veniendi occurrit ~as Alcuin Ep. 47; a1078 voluntatem vestram intellexi si ~as detur ad me veniendi Lanfr. Ep. 50 (46); ~as, possibilitas Osb. Glouc. Deriv. 239; si daretur ~as Ad. Eyns. Visio 46; 1311 si forte dicta navis non sit in ~ate restituendi RGasc IV 562 p. 163.  b c801 pietatem imperialem poscat regrediendi ~atem Alcuin Ep. 220; plenaria causa septem habet circumstantias. ‥ in persona quaeritur quis fecerit, in facto quid fecerit, in tempore quando fecerit, in loco ubi factum sit, in modo quomodo fieri potuisset, in occasione cur facere voluisset, in ~ate, si ei subpeditaret potestas faciendi Id. Rhet. 6 (cf. ib. 27: qua occasione aut ~ate occiderit hominem quaerendum est); c990 cunctis tamen conceditur facilis faciendi ~as B. Ep. 386; expensarum ~as Gir. RG III 10 p. 107; ubi deest operandi ~as [ME: mihte of dede] AncrR 105; quod ‥ adaptat in suos usus sine ~ate abbatis Ferr. Kinloss 53. 3 (in Vulgar Law) authority, right (to dispose of land). 690 cuicumque voluerit ‥ habeat integram ~atem condonare tantum in domino CS 35; c700 (11c) perdono potestatem ut ‥ integram habeat ~atem condonare (Edelheg) Gosc. Milb. 202. 4 (eccl. & leg.) faculty, dispensation, licence. b (in phr. curia ad ~ates or sim.) court w. power to grant faculty. c1220 ~atem concessimus sibi providendi ‥ per canonicam electionem de persona ydonea in abbatem Reg. Paisley 9; 1278 auctoritate vobis presencium concedimus ~atem Inchaffray 99; 1280 ut in scolasticis studiis possis ‥ te ad cultum Dei ‥ dilatare, tibi auctoritate presencium liberam concedimus ~atem Reg. Ebor. 26; s1223 inquiri que fuerunt in Anglia ~ates [Wend. II 269: libertates] tempore Henrici avi sui Ann. Lond. 25; libera remansit ~as ad consentiendum vel descentiendum hujus nominationi Hist. Roff. f. 18v.  b clericus ad ~ates Camd. Br. 143 (v. 1 cancellaria 2c); curia ad ~ates Ib. 144 (v. curia 5g); potest probari per exhibitionem instrumenti publici de creatione dicti notarii in notarium publicum sub sigillo curiae ad ~ates Praxis 383. 5 resources, wealth: a (sg.); b (pl.). a ne a pluribus ei pecunia largiretur, quos ipse remunerandi nec spatium nec ~atem haberet Hist. Abb. Jarrow 22; magis [quam] amore justitiae inquietos punisse arguebatur cupiditate invadende eorum ~atis V. Ed. Conf. 51V; ~ate sua tota ‥ egenis rogata, seipsum pauperem reddit V. Wenefr. 16; quidam ‥ juxta mediocritatem ~atis sue elemosinis atque hospitalitati deditus Coggesh. Visio 5; cum non debeat largitas ~atis excedere modum Map NC V 3 f. 60; et que suppeditat locupletibus ampla facultas Nig. Paul. f. 46. 112.  b illi rex cum praefata loci possessione omnes ‥ ~ates cum agris et hominibus donavit Bede HE IV 13 p. 232; c802 alienae sunt a nobis hujus saeculi ~ates Alcuin Ep. 251; thesauros et ~ates aecclesiae dispersit deditque pauperibus Wulf. Æthelwold 29; de ~atibus et ornamentis et possessionibus que ‥ collata sunt ecclesie Osb. Clar. V. Ed. Conf. 20; sex ‥ basilicas de propriis ~atibus edificavit Ord. Vit. III 2 p. 24; c1145 tam in ecclesiis quam in aliis ~atibus decimarum sive aliarum rerum Doc. Theob. 5; potent ‥ auxilia ab hominibus suis exigere ‥ secundum ~ates et quantitatem feodorum suorum RegiamM II 73. 1; conventum est ‥ quod ‥ incolarum ~ates ‥ apud suos possessores libere et integre remanerent Ps.-Elmh. Hen. V 53 p. 132. 6 (acad.) branch of study, (university) faculty; b (collect.); c (theology); d (canon law); e (civil law); f (medicine); g (music); h (arts); i (other). quam solam [scientiam sacram] ~ates alie tanquam pedisseque reginam longe sequuntur Gir. DK pref. p. 158; studentibus in hac triplici ~ate Bacon Tert. 85; in omni ~ate legendo et disputando et ceteris exercitiis scholastice discipline Id. CSPhil. 395; 1311 quicquid magistri actu regentes in duabus ~atibus ‥ judicaverint Collect. Ox. II 218; ~atum plurium professores R. Bury Phil. 9. 152; a1350 consuetudo est quod singuli magistri in omni ~ate ‥ legant lecciones StatOx 59; s1355 universitas Oxonie in singulis ~atibus refloruit Avesb. 124; 1412 studencium in ~atibus variis caritas StatOx 213; 1414 per decanum ~atis (St. Andrews) OED s. v. regent 3b.  b c1450 audiantur libri extraordinarii ‥ ubi ~as mature dispensabit tempus ‥ extraordinariorum committit ~as discrecioni legencium (Stat. Glasg.) EHR XIV 251n.  c laborem et duritiem theologice ~atis P. Blois Ep. 9. 26D; 1260 theologicam audivit ~atem RL II 166; 1275 W. ‥ in theologica ~ate regentem (Lit. Papae) Mon. Hib. & Scot. 107a; 1314 antequam bachalarii incipiant legere in theologica ~ate Collect. Ox. II 270; 1350 magistro theologice ~atis StatOx 38; 1358 ~atis divine plurimi professores MunAcOx 208 (v. divinus 6a); 1407 sacratissima theologica ~ate que ‥ inter ceteras ~ates prerogativa preeminet ampliori StatOx 198; 1421 ~ates sacre theologie, juris canonici, medicinarum, et arcium Ib. 228; 1549 decanus ~atis theologiae universitatis S. Andree Conc. Scot. II 84.  d 1376 in ~ate decretorum StatOx 169; 1407 cujus [theologice facultatis] excellencie famulatrix et ancilla ‥ veneranda decretorum ~as Ib. 198; 1419 lego omnes libros et quaternos meos de ~atibus juris canonici et civilis nepotibus meis erudiendis in ~atibus predictis Reg. Cant. II 164; 1421 (v. 6c supra).  e 1419 (v. 6d supra).  f 1400 practizantes in ‥ ~ate medicine StatOx 191; 1407 medicine ~as ‥ arcium ~ati quoad formas ‥ est socia Ib. 198; 1421 (v. 6c supra).  g cum sit necessarium juvenilibus ad ~atem organicam tendentibus notitiam figurarum, sc. notarum, possidere, ideo ‥ Wals. Mus. Mens. 74.  h 1333 magistri ~atis arcium StatOx 132; 1407 (v. 6f supra); 1450 quod possit admitti ad lecturam alicujus libri ~atis arcium MunAcOx 731; 1451 prima congregacio ~atis arcium Mun. Univ. Glasg. 178.  i accessit ‥ ad me in logica tunc temporis ~ate ‥ studentem Gir. GE II 27 p. 350; sicut triangulus secundum quid est quantitas, et secundum hoc subjacet geometrice ~ati; quantum autem ad formam a qua fit impositio ipsius nominis, triangulus est qualitas et non est de geometrica ~ate J. Blund An. 21; a1380 informatores gramatice ~atis StatOx 169. 7 (? conf. w. facilitas) easiness, facility. 9‥ ~as, eþelicnes WW.

făcultās, (8) ātis, f. (facul), ¶ 1 faculté, facilité, possibilité, capacité : copia facultasque dicendi Cic. Quinct. 8, abondance et facilité de parole ; alicui liberalitatis facultatem dare Cic. Mur. 42, donner à qqn la possibilité dʼêtre généreux ; vacui ac liberi temporis Cic. de Or. 3, 57, possibilité de loisir et dʼindépendance : alicui facultatem judicandi facere Cic. Verr. 2, 2, 179, donner à qqn la possibilité de juger ; alicui facultatem ad dicendum dare Cic. Font. 22, donner à qqn le pouvoir de parler ; alicui facultatem dare, offerre, ut Cic. Cæc. 71 ; Clu. 77, donner, offrir la possibilité de ; res facultatem habet ut Cic. Fam. 1, 7, 4, les circonstances comportent la possibilité que ; erit hæc facultas in eo, ut Cic. Or. 117, il aura cette faculté de || [avec inf.] B. Afr. 78 ; Stat. Th. 4, 513 ; 12, 36 || si facultas erit Cic. Inv. 1, 86, quoad facultas feret Cic. Inv. 2, 10, si cʼest possible, dans la mesure du possible ; dum est facultas Cæs. G. 7, 50, 6, pendant que cʼest possible ¶ 2 [en part.] facultas dicendi et facultas seul, talent oratoire, faculté oratoire : Cic. de Or. 1, 218 ; Br. 303, etc. ; extemporalis Suet. Aug. 84, faculté dʼimprovisation ¶ 3 facilité de se procurer, abondance de, provision de : facultas argumentationum petitur ex his locis Cic. Part. 98, on tire la provision dʼarguments nécessaire de ces lieux communs, cf. Cic. de Or. 2, 215 ; sine ulla facultate navium Cic. Verr. 2, 5, 6, sans navires à leur disposition, cf. Cæs. G. 1, 38, 3 ; 3, 9, 6 ; 3, 12, 3, etc. || [plur.] ressources : facultates ingenii, consilii, gratiæ Cic. Att. 3, 10, 2, ressources de talent, de prudence, de crédit ; Italiæ Cæs. G. 6, 1, 3, les ressources de lʼItalie ; [en part.] facultés, moyens, richesses : videre ne major benignitas sit quam facultates Cic. Off. 1, 42, veiller à ce que la générosité ne dépasse pas les moyens, cf. Q. 1, 3, 7 ; etc.

➳ gén. pl. facultatum Cic. Off. 1, 29, etc. ; facultatium Paul. Dig. 32, 78, 1.

facultas , atis. f.
能。便。准。盛。— dicendi 口才。

Suggest a Translation
See an image

facultās ātis (genplur. facultātum, C.), f

• facilis, capability, possibility, power, means, opportunity, skill, ability: poëtica: ex ceteris rebus comparata: dum est facultas, while you can, Cs.: sumptuum: fugae, Cs.: pariundi, T.: suscipiendi malefici: facultatem iudicandi facere: itineris faciundi, leave to go, Cs.: ad dicendum: ad ducendum bellum, Cs.: tua in dicendo: ingeni facultates: hominis, capacity: L.Quinctius oblatam sibi facultatem putavit, ut, etc.—A sufficient number, abundance, plenty, supply, stock, store, goods, riches, property: nummorum: navium: virorum, Cs.: anquirunt ad facultates rerum atque copias, etc.: mutuandis facultatibus et commodandis: ne maior benignitas sit quam facultates: Italiae facultates, resources, Cs.