impetus
impetus, an attack, assault, onset
with hostile standards they made an attack
on an impulse more than with deliberation
- I Lit.
- A In gen.: incursio atque impetus armatorum, Cic. Caecin. 15, 44: gladiis destrictis in eos impetum fecerunt, Caes. B. G. 1, 25, 2: impetum facere in aliquem, id. ib. 1, 46 fin.; Hirt. B. G. 8, 18, 4: in agros, Liv. 1, 5, 4: ad regem, id. 1, 5, 7; cf.: in hostes, Caes. B. G. 1, 22, 3: dare impetum in aliquem, Liv. 4, 28, 1; 2, 19, 7: capere impetum in aliquem, Plin. 9, 30, 48, § 91: hostes impetu facto celeriter nostros perturbaverunt, Caes. B. G. 4, 12, 1: oppidum magno impetu oppugnare, id. ib. 2, 6: primo hostium impetu pulsi, id. ib. 2, 24, 1: impetus gladiorum excipere, id. ib. 1, 52, 4: impetum sustinere, id. ib. 3, 2, 4: ferre impetum, id. ib. 3, 19, 3: fracto impetu levissimi hominis, Cic. Fam. 1, 5, b, 2: impetum propulsare, id. Mur. 1, 2: nec primum quidem impetum, nec secundum, nec tertium, sustinere potuerunt, Flor. 3, 3, 4; Liv. 33, 36, 11: uno impetu, Curt. 8, 14, 18; Lact. 3, 26, 10; 5, 4, 1: coërcere, Plin. 17, 22, 35, § 180: aquarum domare, id. 31, 6, 31, § 58: nec tantum (cupiditates) in alios caeco impetu incurrunt, etc., Cic. Fin. 1, 13, 44.— Poet.: biformato impetu Centaurus, with double - shaped attack, Cic. poët. Tusc. 2, 8fin.; v. biformatus.—
- B In partic.
- 1 In medic. lang., an attack of a disease, a fit, paroxysm: febris, Cels. 2, 15: pituitae, Plin. 28, 12, 50, § 183: coeliacorum, id. 20, 14, 53, § 148: oculorum, i. e. inflammation, id. 20, 3, 8, § 16: thymum e vino tumores et impetus tollit, id. 21, 21, 89, § 157; so absol., id. 22, 25, 58, § 122. —
- 2 In mechanics, the pressure of a load, Vitr. 6, 3.—
- II Transf., in gen. (without reference to an object), violent impulse, violent or rapid motion, impetus, impetuosity, violence, fury, vehemence, vigor, force.
- A Physical: labitur uncta carina, volat super impetus undas, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 379 Vahl.): in magno impetu maris atque aperto, Caes. B. G. 3, 8, 1: Hebri, Phaedr. 3, prol. 59: impetus caeli, i. e. rapid motion, Cic. N. D. 2, 38, 97; Lucr. 5, 200. — Hence also poet.: quieti corpus nocturno impetu Dedi, in the nocturnal revolution, i. e. in the night, Att. ap. Cic. Div. 1, 22, 44: impetus ipse animaï Et fera vis venti, Lucr. 6, 591; cf.: tantos impetus ventorum sustinere, Caes. B. G. 3, 13, 6.—
- B Mental, impulse, vehemence, ardor, passion, etc.
- α Sing.: repentino quodam impetu animi incitatus, internal pressure, impulse, Cic. Off. 1, 15, 49; cf.: ut tota mente omnique animi impetu in rem publicam incumbas, id. Fam. 10, 5, 2; id. Att. 11, 5, 1: impetu magis quam consilio, Liv. 42, 29, 11: aliter in oratione nec impetus ullus nec vis esse potest, Cic. Or. 68, 229; cf.: ad omnem impetum dicendi, id. Deiot. 2, 5: actiones quae recitantur impetum omnem caloremque perdunt, Plin. Ep. 2, 19, 2: resumere impetum fractum omissumque, id. ib. 7, 9, 6: adulescens impetus ad bella maximi, Vell. 2, 55, 2: est prudentis, sustinere ut currum sic impetum benevolentiae, Cic. Lael. 17, 63: divinus impetus, id. Div. 1, 49, 111: si ex hoc impetu rerum nihil prolatando remittitur, Liv. 37, 19, 5: donec impetus famae et favor exercitus languesceret, Tac. Agr. 39 fin.: est mihi per saevas impetus ire feras, I feel an impulse, Ov. H. 4, 38: Bessus occidendi protinus regis impetum ceperat, had formed a sudden purpose, Curt. 5, 12, 1: statim moriendi impetum cepit, Suet. Oth. 9.— Prov.: Da spatium tenuemque moram, male cuncta ministrat impetus, haste makes waste, Stat. Th. 10, 704 sq.—
- β Plur.: animalia, quae habent suos impetus et rerum appetitus, impulses, instincts, Cic. Off. 2, 3, 11: an fortitudo, nisi insanire coeperit, impetus suos non habebit? id. Tusc. 4, 22, 50: temperantia est rationis in libidinem atque in alios non rectos impetus animi firma et moderata dominatio, id. Inv. 2, 54, 164: insanos atque indomitos impetus vulgi cohibere, id. Rep. 1, 5.
II) insbes., das Ansetzen, der Anlauf, Aufschwung, A) eig.: 1) v. leb. Wesen: a) übh.: tum rursus impetu capto (angesetzt, ausgeholt) enituntur, Liv.: abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu (in ununterbrochenem Anlaufe od. Laufe) petere, Caes.: uno impetu (in einem Zuge, auf einen Ansatz) epotare, Plin. – b) = ὁρμή, der feindliche Anlauf, das Andrängen, Anrennen, Anprallen, der Angriff, Anfall, Überfall, auf eine Person usw., multitudo terrebat eum clamore, voltu, saepe impetu, Sall.: ut eorum iratos animos atque horribiles impetus deprecetur, Cic.: in Pompeium impetum facere, den P. anfallen, Cic.: in bona alcis, in alcis bona fortunasque, in reliquas omnes fortunas impetum facere, herfallen über usw. (= gewaltsam in Beschlag nehmen), Cic.: fit impetus in alqm, Cic.: impetum alcis comprimere (zurückschlagen), Cic.: impetum morari, Curt. – als milit. t. t., ad primum impetum, Liv.: primo impetu pulsi, Caes.: cum primus secundusque impetus retudisset inferentem se ferociter hostem, Liv.: impetum facere in alqm, Caes. u.a., in agros, Liv.: impetum dare (machen), Liv.: impetum dare in alqm, in agrum Romanum, Liv.: impetum sustinere, ferre, Caes.: nec primum impetum barbarorum Silanus, nec secundum Manlius, nec tertium Caepio sustinere potuerunt, Flor.: impetum militum supprimere (Einhalt tun), Liv.: ubi in omnes partes nequiquam impetus capti, jeder Anlauf fehlschlug, Liv.: magna subsidia habet res publica expedita, quibus subito impetu (Dat.) ac latrocinio parricidarum resistat, Planc. in Cic. ep. 10, 24, 3. – 2) v. Lebl. = a) der gewaltige Andrang, die Gewalt, der Ungestüm, v. Flüssen, fluminis, Curt.: adversi fluminis (Ggstz. tranquillitas), Liv.: magno impetu erumpentes fluvii, Sen.; vgl. Burmann Phaedr. 3. prol. 59. – v. Meere, in magno impetu maris atque aperto, Caes. – v. Winden, tantos impetus ventorum (Stürme) sustineri, Caes. – v. Feuer, impetus ignis, die Gewalt des F., Lucr. – b) als mediz. t. t., impetus febris, der Paroxysmus, Cels.: podagrae, Anfall des P., Plin.: sanguinis, Blutsturz, Aur. Vict. – pituitae in facie, feuchter Ausschlag, Plin.: oculorum, entzündlicher Augenfluß, Plin.
B) übtr.: 1) v. Pers.: a) der Schwung des Geistes, der Aufschwung, velut repetito spatio sumere impetum, Plin. ep.: resumere impetum fractum omissumque, Plin. ep.: ut aliter in ea (oratione) nec impetus (Schwung) ullus nec vis esse possit, Cic. – impetus divinus, göttliche Eingebung, Begeisterung, Enthusiasmus, Cic.: u. so impetus sacer, Ov.: u. calorem et impetum sequentes, Quint. – b) (wie ὁρμή), der Drang, Trieb, α) das drängende Verlangen, die Neigung, animi, Cic.: dicendi, Cic.: imperii delendi, Cic.: impetu rapi ad omnes affectus, Curt.: impetus est m. folg. Infin., ich habe Neigung, -Lust, trage Verlangen zu usw., Ov. u.a. Dichter (vgl. Ruhnken Ov. her. 4, 38). – β) der rasche Entschluß (Plan), impetum capere alcis rei, den raschen E. (Pl.), schnell den E. (Pl.) fassen zu usw., den kühnen Gedanken haben zu usw., occidendi regis, Curt., in scaena canentem Neronem aggrediendi, Tac., moriendi, Suet., expeditionis Germanicae, Suet. Vgl. Mützell Curt. 5, 12 (32), 1. – c) die Aufwallung des Gemütes, ut laetus primo gaudentium impetu fuerat, in der ersten Aufw. der Freude, im ersten Freudentaumel, Tac.: animus revolvens iras, etiam si impetus offensionis languerat, selbst wenn die Aufw. des gekränkten Gemütes vorüber war, Tac.: Plur., impetus acres, Tac.: impetus antiqui, altbiedere Aufwallungen, Tac. – d) der Ungestüm im Reden u. Handeln, C. Gracchi, Tac. dial.: multitudinis, der U., die Wut des Pöbels, Iustin.: impetu magis, quam consilio, Liv.: impetu potius bella quam perseverantiā gerere, Tac. – 2) v. Abstr., der Drang, Ungestüm, Sturm, tantus impetus cursusque rerum (der Ereignisse), Curt.: non minor impetus fortunae, Iustin.: tanti belli impetus, ein so gewaltiger Kriegssturm, Cic. – ➳ Dat. Sing. impetu, Planc. in Cic. ep. 10, 24, 3 (s. oben no. II, A, 1, b); Dat. u. Abl. Plur. impetibus bis jetzt ohne Beleg, wenn man impetibus Lucr. 1, 293 als Abl. Plur. von impes u. nicht von impetus ansieht. Vgl. impes.
septenis caelorum orbibus pernici volventis sperae ~u per praeceps vergentibus
dum fervens equus quoddam itineris concavum valentiore ~u transiliret, lapsus decidi
sic primum remo puppis strepit, inde volantem / remis ablatis impetus ipse tulit
calidi humores ‥ ~u spirituum ad extremitates membrorum transferuntur
ex ~u sue collisionis [nubes ] faciunt sonitum qui tonitrus dicitur
magis aer subtiliabatur et sic motionis ~u propellebatur ad exteriora
excusat eciam summoniti absenciam ‥ majoris rei inpetus [ed. 1647: †inpeditus ] cui resisti non poterit
~us
ex ~u casus
utrumque [latus ] autem erat animabus hominum plenum, quae huc inde videbantur quasi tempestatis ~u jactari
nec hoc dixerim tanquam inundantis procelle subactus ~u, cum, philosophia docente, didicerim quod, sicut ‘male cuncta ministrat impetus’ [Statius ] ita vigor ejus diuturnus esse non potestTheb. X 704–5
propter ~um aquarum
contra maris ~um
~u venti(v. 2
ad propellandum ~um pluvie(v.
contra ~um fluvii decurrentis
ad flumen quod juxta decurrit enormi ~u
a medio ~u ipsius fluminis
propter inpedimentum inpetus fluminum
propter vim fluminum
flammivomus serpens divina virtute prostratus ‥ a sublimi aere cum maximo ~u in amnem decidit
humiditate partium congelata adeo ut, si in aqua ponantur calida ‥, congelata cito et cum ~u solvitur et consumitur pars a parte
cum igitur sanguis cum spiritu ab interioribus ad exteriora prorumpat cum ~u
venit cum magno ~u, pompa et apparatu ad Roffensem prioratum ubi extorsit ‥ plus quam xxx marcas
portum ‥ cum ~u dereliquid
ultionis ‥ ignis ‥ finitimas quasque civitates agrosque populans non quievit accensus . ‥ in hoc ergo ~u ‥
ob arcendos barbarorum ~us
postquam diu certatum est, Angli, Norreganorum ~um non sufferentes, ‥ terga dedere
velociter armati laxatis habenis advolarunt, ‥ repentino ~u lassatos gentiles percusserunt
sub ‥ Trajano tertius ~us persequutionis ebullivit
contra ~um daemoniorum(v.
demoniace invasionis ~us
evaginata sub veste sica ~um fecit in regem
nihil ibi erat quod posset capi vel tangi, quin omnes imagines prosiliebant et ~um in raptorem faciebant
sanguis trumbosus est in causa et condensatus, qui casualiter per totum corpus delatus, prout patet sibi via, ~um facit et facit membrum insensibile
Bononienses premuniti, paratis occultis insidiis, subitum ~um fecerunt in ipsum
Walenses, facto ~u gravi in quendam exercitum domini regis, multos ex Anglis ‥ trucidarunt
pro ultione militum quos primo devoravit ~u eum acutis cuncti Romani circumdederunt jaculis
duos ‥ primo ~u parvulos ‥ venenosis diripuerunt morsibus
accipitres et nisi ‥ promptiori quadam velocitate predas persequuntur et in primo fere ~u vel fraudantur vel fruuntur optatis
post extrema Ludovici tres filii ejus pro regno fratris Pepini decertavere. ‥ Lotharius primo ~u victor, post a W. Tholosano fugatus, ductus penitentia monasterio se contulit
[H. Bigod ] nobilem civitatem Norwic’ primo ~u expugnavit
agmine, itenere vel ~u vel ordine
Æðelm ‥ Æðelnoð duce una Anglorum cum occidentali insequitur exercitu; post adest quorum rex Eðered Myrciorum, substans cum impetu magno
ascendit cum suis e navibus dirigens aciem contra Anglorum inpetum, qui tunc in loco Scorastan dicto fuerat congregatus
erat autem eo loci, ubi flammarum ~us maxime incumbebat, martyrium beatorum iiij coronatorum
adversitatum ~us
tarde igitur [turtur ] ad coitum movetur, sed solum in tempore congruo et cum ~us caloris et nature sue ei suggessit
ut adversus omnes fortune ~us essent muniti
~u levitatis
ut eductas doloris ~u et extortas verberibus lacrimas redire faciant in sinum oculorum
toto malignitatis ~u
ire ~u
amoris ~us
audiri autem potest vox, interposito pariete, quamvis minus clare, quia vox cum quodam ~u effertur, cum est percussio unde potest venire ad instrumentum auditus
vox fit magna secundum ~um emittendi [sc. aera ]
inpetu
cum Robertus comes Normannorum Jerosolimam eundi ‥ ~um cepisset
nec prerupta montium latera nec eree turres ‥ nunc arduos et sublimes, nunc subterraneos, animosi pectoris ~us prevalent impedire
effrenes quorundam ~us ‥ corrigit
juvenilis aetatis ~um non refrenans
erroneum ~um juventutis abolevit penitentia
ne per etatem maturiorem aboleret errores licencia potestatis et ~u juvenili contractos
juvenilis etatis ~u et inconsulto calore
in ~u, non prehabita deliberacione, intrare pueros faciunt
➳ dat. sing. impetu Planc. d. Cic. Fam. 10, 24, 3.
- 1. aandrang, het aanstormen, het onstuimig oprukken [militum; maris, fluminis sterke stroming; navis vaart, snelheid; hastae zwaai; ventorum het aanstormen, beuken; ook metaf.: rerum druk v.d. omstandigheden]; ➤ continenti impetu ononderbroken doorlopend; impetum capere een aanloop nemen;
- 2. aanval, overval; ➤ in hostem impetum facere of dare aanvallen;
- 3. (metaf.) geestdrift, enthousiasme [dicendi];
- 4. hartstochtelijkheid, hartstochtelijke natuur [animi; offensionis verontwaardiging over een belediging];
- 5. drang, verlangen, neiging (naar, tot: gen.) [imperii delendi]; ➤ est mihi ~ (m. inf.) ik voel me gedreven om;
- 6. (meton.) snel besluit; ➤ impetum capere regis occidendi;
- 7. ruimte, uitgestrektheid [maris; caeli].
攻擊。疾來。强。重。Impetum sumere 退以復攻。Uno impetu —下。— 次。 Impetum sustinere 拒戰。
Suggest a Translation
See an image
- 1 in+PET-, an attack, assault, onset: armatorum: impetum facere in curiam, S.: ad regem, L.: hostes impetu facto nostros perturbaverunt, Cs.: impetum sustinere, Cs.: terrere eum impetu, S.: me in hos impetūs obicere: continenti impetu, without a pause, Cs.—An impulse, rapid motion, impetus, impetuosity, violence, fury, rush, vehemence, vigor, force: eo impetu milites ierunt, ut, etc., Cs.: fugati terrore ipso impetuque hostium, Cs.: caeli, i. e. rapid motion: illam (navem) fert impetus ipse volantem, V.: quieti corpus nocturno impetu Dedi, i. e. in the night, Att. ap. C.: tantos impetūs ventorum sustinere, Cs.— Fig., impulse, vehemence, ardor, passion: repentino quodam impetu animi incitatus: impetu magis quam consilio, L.: in oratione: divinus: si ex hoc impetu rerum nihil prolatando remittitur, L.: famae, Ta.: Est mihi impetus ire, I feel an impulse, O.: imperii delendi: animalia, quae habent suos impetūs, impulses: non recti impetūs animi: offensionis, i. e. freshness, Ta.
-
…circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…discessu ceterorum nostra tamen qui remansissemus caede contentum te esse dicebas quid cum te Praeneste Kalendis ipsis Novembribus occupaturum nocturno impetu esse confideres, sensistin illam coloniam meo iussu meis praesidiis, custodiis, vigiliis esse munitam nihil agis, nihil…
Cicero, in Catilinam
-
…hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum septimam legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos…
Julius Caesar, Gallic War
-
…suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium impetum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum ; in summo iugo duas legiones…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se…
Julius Caesar, Gallic War
-
…legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis…
Julius Caesar, Gallic War
-
…pedum muniri iubet. Ab his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII. Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentatum est. Gallorum eadem atque Belgarum oppugnatio est haec ubi circumiecta multitudine…
Julius Caesar, Gallic War