manualis
manualis, for the hand
mănŭālis, e, adj. [1. manus], of or belonging to the hand, for the hand, that is held in or fills the hand, hand-.
- I Adj. (mostly post-Aug.): manuales lapides, that can be thrown with the hand, Sisenn. ap. Non. 449, 2: saxa, Tac. A. 4, 51: fasciculi, Plin. 19, 1, 3, § 16: pecten, id. 18, 30, 72, § 298: scopae, id. 24, 15, 80, § 131: mola, Hier. in Chron. ad Ann. CCCVIII. a. Chr. n.: aqua, for washing hands, Tert. Apol. 39.—
- II Subst.: mănŭāle, is, n. (sc. involucrum), the case or covering of a book, Mart. 14, 84 in lemm.—Plur.: manualia, handbooks, Fragm. Vat. § 45 sq.
manuālis, e (manus), zur Hand gehörig, mit der Hand gefaßt, eine Hand füllend u. dgl., Hand-, I) adi.: pecten, Plin.: fasciculus, Plin.: scopae, einige Hände voll Reiser, Plin.: lapides od. saxa = χερμάδια, mit den Händen geworfene Steine, Sisenn. fr. u. Tac.; aber manualia saxa = Handmühle, Calp. ecl. 3, 85: vehiculum (= χειραμάξιον), Handwagen, Cael. Aur.: libellus, Serv. gramm.: aqua, Handwasser, Tert. – II) subst., a) manuāle, is, n., ein Bücherfutteral, Mart. 14, 84 lemm. – b) manuālia, ium, n., Handbücher, Fragm. Vatic. § 45 sq.
tandem secuntur ~es oblationes laicorum
direxi ‥ sub specie ~is libelli, sermonem
unum parvum Psalterium ~e
j par tabularum ~ium(v.
bibliam ~em parvi voluminis
maxime ‥ quod nobis predicantibus habile et ~e et utillimum esse videtur, super lectionarium anniversarium et proverbia Salamonis
que omnia in fasciculo ~i perstrinximus et in capite opusculi nostri praefiximus
unam cisternam lapideam pro aqua servanda et unum plumbum ~e(
in xj scotellis ~ibus emptis ibidem vij d.
unam mappam †manulam [l. manualem ] vocatama hand towell
bene contingit quod ~is operator sciat melius cytharizare quam musicus
ipse dominus J. P., dicti prioratus de Coldingham ~is prior existit
unum molendinum ad equos et quatuor molendina ~ia
consideratum est quod amittat de cetero ~e opus
cuidam carpentario pro duabus cyveris ~ibus faciendis ij d.
item ‥ j mola ~is cum apparatu pro salsa facienda pretii ij s. vj d.
viginti duo tormenta ~ia dictamusketts
prout in quodam codicillo ‥ nostro ‥ signo ~i signato plenius declaratur
propria ~i mea signata
per j billam signeto et signo suo ~i signatam
sub sua subscripcione ~i
in quibusdam indenturis tam sigillo armorum quam signo ~i ipsius Edmundi consignatis
non facient ‥ ullum omnimodo opus ~e
ita ‥ quod ‥ abbas suique successores vocari non possint ‥ ad synodum, vel ad obedientiam ~em nobis ‥ faciendam
si servicia ~ia more debito domino fiant
populus ad jactus lapidum, lignorum, et ferri, et quidam ad pilam ~em, pedivam, et bacularem ‥ se indulgent(
oportet quod duobus viciis careat ‥ viz. contactu ~i et libidinoso ad provocandum delectacionem carnis
reparaverunt ‥ pontem ‥ per laborem suum ~em
ad bellum ~e
qui non sunt alicujus artis ~is
in ij manual’ [(ad carucas ], xiij d.
~e sive salarium
quod posset ‥ unum ~e ad celebrandum pro anima ‥ libere recipere
hoc ~e,a manuelle
~e, †uorarium [l. orarium ]
instrumenta ecclesiastica sunt ‥ gradale, ~e [gl.: ], ‥ ymnariummanuel
liber, ~e, plures habens missas et officium diversum pro vivis baptizandis, ungendis, et pro defunctis sepeliendis, habens in fine Commune Sanctorum de antiphonario non notatum
quilibet rector ecclesie parochialis et vicarius habeat in ecclesia sua librum qui dicitur ‘~e’, in quo contineatur tocius ordo officii sacramentorum que per sacerdotem possunt conferri, sc. exorcismus salis et aque, servicium cathecismi et baptismi, sponsaliorum [sic ], extreme unctionis, commendacionis, Placebo, Dirige, et servicium sepulture
j ~e cum ympnario
pro emendacione ‥ missalis et unius ~is capelle infirmarie
pro j emanuale empto ad ecclesiam
hoc ~e,a crystynningboke
semper enim habebat librum in sinu quod ipse vocabat ~e, quod Anglice vocabathandbok
mănŭālis, (16) e, (manus), de main, quʼon tient dans la main : manualis fasciculus Plin. 19, 16, petite botte quʼon tient à la poignée ; manuale saxum Tac. Ann. 4, 51, pierre quʼon lance avec la main.
Angilbertum Manualem vestræ familiaritatis vestræ direximus Sanctitati.Qui quidem Angilbertus,
Auricularius sive Secretariusdicitur ejusdem Caroli, Epist. 83.
Manualis Notarius, in veteri Charta apud Baldricum in Chron. Camerac. lib. 1. cap. 52. quæ sic clauditur :
Ego Ernaldus indignus Presbyter et Manualis notarius hanc donationem... scripsi.
Librarius ad manum, in veteri Inscript. 584. 11.
Olimparlam. Paris. fol. 135 :
Issues, saillies, huisseries, huvrelas, appentis, estaures ou Manueles apuys, ne autres manieres d'ouvrages ou édifices ès fros de la ville de S. Richier.
Quoniam specialiter noster es Manualis.
Item dicit quod vidit bucarones... servire nunciis curiæ, sicut proprii curiæ Manuales, in omnibus sicut volebant et præcipiebant ipsi nuncii.
Manuoperarius, nostris
Quod habebam et habere potui, dedi in reparationem ipsius turris ad magistros ad Manuales, et ad quod necesse erat.
Pro fabrica pulpiti benedictionis quod fit in dicta basilica (S. Petri), videlicet dicto Johanni in deductionem sue provisionis et decem(Mandament. Camer. Apostol. arch. Vatic., f. 159, an. 1463).Manualibus predictis et infrascriptis.
Unum servum Manualem nomine Marcellinum.Et col. 590 :
Ut decima terrarum, quas Manuales laborant ad suas manus, et servi et libertini, etc.
manuālis e, adj.
- manus, for the hand: saxa, that can be thrown by hand, Ta.