providentia
providentia, foresight, foreknowledge
- Foresight, foreknowledge: providentia est, per quam futurum aliquid videtur ante quam factum sit, Cic. Inv. 2, 53, 160: timoris tormentum memoria reducit, providentia anticipat, Sen. Ep. 5, 9.—
- II Foresight, forethought, forecast, precaution, providence (cf. prudentia): deorum providentiā mundum administrari, Cic. Div. 1, 51, 117; cf. id. N. D. 1, 8, 18; 2, 22, 58; Quint. 11, 1, 23: alterum ex providentiā timorem afferre solet, Sall. J. 7, 5: plurimum tibi et usus et providentiae superest, Plin. Ep. 3, 19, 9: jam te providentia deorum primum in locum provexerat, id. Pan. 10, 4.—With object. gen.: neque feriendi neque declinandi providentia, Tac. H. 4, 29: providentia filiorum suorum, Dig. 33, 1, 7 fin.—In plur.: agnosce bonitatem dei ex providentiis, Tert. adv. Marc. 2, 4 fin.—
- B Transf.
- 1 The government of the world by infinite wisdom and foresight, providence (post-class.): tua, Pater, providentia gubernat, Vulg. Sap. 14, 3; id. Act. 24, 2.—
- 2 Providence, as a designation of the Deity (post-Aug.): vis illum (deum) providentiam dicere? recte dices, Sen. Q. N. 2, 45, 2: oratio, quā nihil praestantius homini dedit providentia, Quint. 1, 10, 7; 1, 12, 19; 6 praef. § 4; 5, 12, 19; 10, 1, 109; 12, 1, 2; Ap. Met. 6, 15, 1.—
- 3 Providentia, Providence, personified as a goddess, a transl. of the Gr. Πρόνοια, Macr. S. 1, 17.
mox futurum fore dicebat; quod spiritu ~iae [v. l. prophetiae ] dixisse eventus futurae rei probavit [cf. ]Gen. xli 13
his hactenus tractatis quoniam in omnibus ~iis astronomicis horoscopus ‥ maximam vim obtinet
unde et futurorum ~ia divinatio, quasi divina notio, dicitur
‘capilli capitis numerati sunt’ [cf. ], i. ~ia DeiMatth. x 30
videte ‥ quomodo iste ‥ per ~iam Dei electus ostenditur
divina ‥ agente ~ia ipsa dispersio ecclesiae Hierosolimitanae occasio fuit plures construendi ecclesias
O Dei ~iam bene cuncta dispensantem!
item [Aristotiles ] ~iam Dei usque ad regionem lune progredi diffitetur
utrum pronea, que Latine ~ia vocatur, mundum regat ‥ an non
Dei Optimi Maximique ~ia
ego Oswaldus Dei ~ia archipraesul
ego Willelmus ineffabili Dei ~ia rex Anglorum
a ‥ domino Clemente divina ~ia papa sexto
Eugenii divina ~ia pape
Johannes divina ~ia archiepiscopus Armachanus
[abbas ] ponat in te ~iam mentis, per te discat consili commissi sibi gregis gubernacula sapienter moderari
lanceam itaque in manibus tenere est in operibus ~iam habere
cunctorum ~ie set diligentium maxime prelatorum incumbit officio ut ‥
admonetur ‥ omnis anima ‥ quod ~ia, virtute ac patientia sua velut muro ‥ ambiendam susceperat Jerusalem
et tua debet esse ~ia de necessariis subvenire
in earum quae ad communes usus pertinent rerum ~ia
saecularium rerum ~ia pauco proderit tempore, perpetuae vero prosperitatis ~ia nullo fine claudetur
rex mittet H. de D. ad ~ias faciendas contra instans festum S. Edwardi ‥
de hiis [caseo, frumento, bosco ] ‥ congruis anni temporibus suam ~iam facere tenetur [celerarius ]
cum assignaverimus Raymundum de Sorde de Agen ad ~iam de vinis et aliis victualibus
cum ‥ procuraretur ~ia et armacio galearum(
vicarium ‥ vasis aliis, ~ia, et superlectilibus ‥ spoliarunt et spoliatum detinent
monachi ‥ non sunt ad sedem apostolicam mittendi, sed secundum ~iam sui discipline subdantur
ad ‥ omnes ordinationes et ~ias factas inter R. de B. ‥ et ejusdem loci conventum
quod talem transgressionem fecerit inprejudicium ‥ comitis et contra ~iam communitatis
extitit ‥ ordinatum quod ~ie Oxonie starent inconcusse
de lignario pro decimis in Milton et Charney nichil, quia assignatur officio lignarii per quandam ~iam
de liij s. iiij d. receptis de consuetudinibus precentoris, prout patet in ~ia hujus anni
- 1. vooruitziende blik; ➤ vir excellenti -ā;
- 2. voorzorg(smaatregel) (tav.: gen.) [rei frumentariae];
- 3. voorzichtigheid;
- 4. voorzienigheid [deorum].
Ante omnia ergo totius corporis facienda est Providentia.Vide alia notione in Providentiæ.
- providens, foresight, foreknowledge: providentia est, per quam futurum aliquid videtur.—Foresight, forethought, precaution, providence: deorum: alterum ex providentiā timorem adferre solet, S.: declinandi, Ta.
-
…in hoc uno iudicio positam esse et defixam putetis. si umquam res publica consilium, gravitatem, sapientiam, providentiam iudicum imploravit, hoc, hoc inquam, tempore implorat. non estis de Lydorum aut Mysorum aut Phrygum ,…
Cicero, pro Flacco
-
…dictumst anum fatidicam Pronoean a Stoicis induci id est Providentiam. quod eo errore dixisti, quia existumas ab is providentiam fingi quasi quandam deam singularem, quae mundum omnem gubernet et regat. sed id praecise dicitur ut, si…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…hominem sine arte sine litteris, insultantem in omnes, sine acumine ullo sine auctoritate sine lepore. Dico igitur providentia deorum mundum et omnes mundi partes et initio constitutas esse et omni tempore administrari. Eamque disputationem tris in partes…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…nihil sit quod non ex ea quamvis subito fingi convertique possit, eius autem universae fictricem et moderatricem divinam esse providentiam ; haec igitur quocumque se moveat, efficere posse quicquid velit. Itaque aut nescit quid possit, aut neglegit…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…commodorum quae capimus copia, altera de temporum ordine caelique constantia, tum tractabuntur a nobis, cum disputabimus de providentia deorum, de qua plurima a te Balbe dicta sunt ; eodemque illa etiam differemus, quod Chrysippum dicere aiebas…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…, quem in locum multis post annis rex Ancus coloniam deduxit, urbem ipse conderet, sed hoc vir excellenti providentia sensit ac vidit, non esse oportunissimos situs maritimos urbibus eis, quae ad spem diuturnitatis conderentur atque imperii ,…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…speciem pulchriores, videamus utrum ea fortuitane sint an eo statu quo cohaerere nullo modo potuerint nisi sensu moderante divinaque providentia. Si igitur meliora sunt ea quae natura quam illa quae arte perfecta sunt nec ars efficit quicquam sine ratione…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…ut, si quis dicat Atheniensium rem publicam consilio regi, desit illud Arii pagi, sic, cum dicimus providentia mundum administrari, deesse arbitrato deorum, plene autem et perfecte sic dici existumato, providentia deorum mundum administrari .…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…toto pertinentem, qui sicut venae et arteriae a corde tractae et profectae in corpus omne ducuntur. Ad hanc providentiam naturae tam diligentem tamque sollertem adiungi multa possunt, e quibus intellegatur quantae res hominibus a dis quamque eximiae tributae…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…et sustinendi muneris propter inbecillitatem difficultas minime cadit in maiestatem deorum. ex quo efficitur id quod volumus, deorum providentia mundum administrari. Atqui necesse est cum sint di si modo sunt, ut profecto sunt animantis esse, nec…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum