ratiocinatio
ratiocinatio, an exercise of the reasoning powers, calm reasoning, ratiocination
- In rhet.
- 1 An exercise of the reasoning powers, calm reasoning, ratiocination (opp. impulsio, a passionate feeling, impulse; cf. argumentatio): ratiocinatio est diligens et considerata faciendi aliquid aut non faciendi excogitatio, Cic. Inv. 2, 5, 18: etiam sapientiae studiosos maxime medicos esse, si ratiocinatio hoc faceret, Cels. 1, praef. § 49.—
- 2 A certain form of reasoning, a syllogism: ratiocinatio est oratio ex ipsā re probabile aliquid eliciens, quod expositum et per se cognitum, suā se vi et ratione confirmet, Cic. Inv. 1, 34, 57; cf.: si ex alio colligitur aliud, nec improprium nec inusitatum nomen est ratiocinationis, Quint. 8, 4, 16; Cic. Inv. 2, 50, 152; Quint. 5, 10, 6; 3, 6, 15; 5, 14, 5 al.—
- 3 A rhet. figure, reasoning in an interrogative form: ratiocinatio est, per quam ipsi a nobis rationem poscimus, quare quidque dicamus, etc., Auct. Her. 4, 16, 23.—
- II In archit., theory (opp.: fabrica, practice): ratiocinatio est, quae res fabricatas solertiā ac ratione proportionis demonstrare atque explicare potest, Vitr. 1, 1, 1; 15.
quot de mutis aut brutis ~onis argumenta requiruntur cum etiam ‥
vir vitae venerabilis non fraudis argumento sed ~onis [v. l. rationis; gl.: ~o est oratio qua id de quo est questio comprobatur, facundie, ] documento ‥ victoriae palmam adeptus ‥snoterscipes ,hrihtlæcinge
fiunt per ~onem vel definitionem legis quaestiones, dum alia ratione alter scriptum interpretari nititur
ut eadem quasi mea breviori ~one inveniens ejus [Augustini ] confisus auctoritate dicerem
vadit per vias humanae ~onis et per vias philosophie
~o tam demonstrativa quam dialectica est principium cognoscendi et inveniendi veritatem
ipse, futurorum presagus, omnes eorum ~ones exivit
erat ‥ ~o regis hujusmodi: consuetudo regni mei est ‥ ut ‥
clamores vestros et ~ones: diligenter discutiam
diversarum rerum ~ones conglobans ad instiganda vestri corporis praecordia
reddende ~onis summa taxata, viz. circa triginta marcarum millia
ubi qualibet die Sabbati, de more, forestarii et nemorum venditores ‥ cum ~onibus reponebant
compotus et ~ones ‥ officiariorum
secundo de expositionibus diversorum sermonum, tertio de rationibus [v. l. ~onibus ] dierum
noveritis nos concessisse ‥ quod ‥ executores testamenti sui sint quieti ab omni ~one compoti
- 1. berekening, redenering, overleg;
- 2. conclusie, syllogisme.
- ratiocinor, an exercise of the reasoning powers, calm reasoning, ratiocination. ratiocinatio est diligens et considerata excogitatio.—A rational conclusion, syllogism.
-
…distribui finitionibusque terminavi. deinde, quod erat primum et necessarium, de moenibus, quemadmodum eligantur loci salubres, ratiocinationibus explicui, ventique qui sint et e quibus ; regionibus ; singuli spirant, deformationibus grammicis ostendi ,…
Vitruvius, de Architectura
-
…, quod Graeci περίτρητον vocitant, navibus interscalmio, quae διάπηγμα dicitur, item ceterorum operum e membris invenitur symmetriarum ratiocinatio. Decor autem est emendatus operis aspectus probatis rebus compositi cum auctoritate. is perficitur statione, quod graece θεματισμῷ…
Vitruvius, de Architectura
-
…repugnare Ciceroni, quanquam collationem separat ab exemplo. nam idem omnem argumentationem dividit in duas partes, inductionem et ratiocinationem, ut plerique Graecorum in παραδείγματα et ἐπιχειρήματα dixeruntque παράδειγμα ῥητορικὴν ἐπαγωγήν. nam illa, qua plurimum est Socrates…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…sanitatem. Ita neque disputationi neque auctoritati cuiusquam fidem derogari oportuisse. Etiam sapientiae studiosos maximos medicos esse, si ratiocinatio hoc faceret nunc illis uerba superesse, deesse medendi scientiam. Differre quoque pro natura locorum genera medicinae, et…
Celsus, De Medicina
-
…vastationi et privatus consulibus comparatur ; quae si quis dilatare velit, plenos singula locos habent. quas dixi per ratiocinationem fieri amplificationes, viderimus an satis proprio verbo significaverim. nec sum in hoc sollicitus, dum res ipsa volentibus…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…quaesita, sed haudquaquam ab ullo uestrum hactenus satis diligenter ac firmiter expedita. cuius caliginis causa est quod humanae ratiocinationis motus ad diuinae praescientiae simplicitatem non potest ammoueri ; quae si ullo modo cogitari queat, nihil prorsus relinquetur ambigui…
Boethius, Consolatio Philosophiae
-
…re Pytheos errasse videtur, quod non animadvertit ex duabus rebus singulas artes esse compositas, ex opere et eius ratiocinatione, ex his autem unum proprium esse eorum, qui singulis rebus sunt exercitati, id est operis effectus ,…
Vitruvius, de Architectura
-
…, Chaldaeorum ratiocinationibus est concedendum, quod propria est eorum genethlialogiae ratio, uti possint ante facta et futura ex ratiocinationibus astrorum explicare. eorum autem inventiones reliquerunt inque ; ea re ; sollertia acuminibusque fuerunt magnis, qui…
Vitruvius, de Architectura
-
…enim est, de ceteris omnibus consentio. adiicit his Caecilius περίφρασιν, de qua dixi ; Cornificius interrogationem, ratiocinationem, subiectionem, transitionem, occultationem, praeterea sententiam, membrum, articulos, interpretationem, conclusionem. quorum priora…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…continuata ac trita usus meditatio, quae manibus perficit ur e materia cuiuscumque generis opus est ad propositum deformationis. ratiocinatio autem est, quae res fabricatas sollertiae ac rationis pro demonstrare atque explicare potest. Itaque architecti, qui sine…
Vitruvius, de Architectura