rationalis
- Of or belonging to accounts (post-Aug.): LITTERAE, Inscr. (a. p. Chr. 193) Orell. 39.—Hence, subst.
- α rătĭōnālis, is, m., an accountant, receiver of revenue, treasurer, Lampr. Alex. Sev. 45; 46; Capitol. Gord. 7; Commod. ap. Capitol. Albin. 2; Amm.15, 3, 4; Inscr. Orell. 1090.—
- β rătĭōnāle, is, n., the oracular breastplate of the Jewish highpriest, Vulg. Exod. 25, 7; id. Lev. 8, 8; also called rationale judicii (transl. of LXX. τὸ λογεῖον τῆς κρίσεως), id. Exod. 28, 15.—
- II Of or belonging to reason, reasonable, rational, endowed with reason: falsa est (finitio), si dicas, Equus est animal rationale: nam est equus animal, sed irrationale, Quint. 7, 3, 24: homo est animal rationale, id. 5, 10, 56; cf. id. 5, 8, 7; and: nec si mutis finis voluptas, rationalibus quoque: quin immo ex contrario, quia mutis, ideo non rationalibus, id. 5, 11, 35; so without a subst.: a rationali ad rationale (translatio), id. 8, 6, 13.—
- B Reasonable, depending on reason: in causā rationali, Auct. Her. 2, 12, 18: philosophia, i. e. logic, Sen. Ep. 89, 17; also called rationalis pars philosophiae, Quint. 12, 2, 10: disciplina, i. e. theoretical science (opp. to usus and experimenta), Cels. praef.; also ars, id. ib.; hence, rationalis medicina, theoretical therapeutics; and rationales medici, medical theorists, id. ib.—
- 2 In rhet., i. q. ratiocinativus, of or belonging to a syllogism, syllogistic: genus (quaestionum), Quint. 3, 5, 4; 6, 54; 78; 86; cf. status, id. 3, 6, 56; 66.— Hence, adv.: rătĭōnālĭter, in a reasonable manner, reasonably, rationally, Sen. Ep. 109; Tert. Anim. 16 al.
inter veridicas ~is secundae a nuntiis derivationis creaturas
clarum ‥ est ~em creaturam totum suum posse et velle ad memorandum et intelligendum et amandum summum bonum impendere debere
ut sicut anima sua, ita et homo ipse ~is sit et discernat
an mundus sit ~is vel irrationalis an non
anima sensibilis est genus anime ~is et species anime vegetabilis
ideo potens est secundum eam [libertatem arbitrii ] ~is creatura adherere rectitudini et respuere ejus oppositum
omne ~e dicitur in eo quod quale
ergo quoniam omnis justitia est rectitudo, nullatenus est justitia quae servantem se facit laudabilem nisi in ~ibus
animam enim nesciente animato ~i [v. l. racionabili ] nihil agere
in hac parte quedam eorum [animalium ] etiam ~ibus preferuntur
hujus rei causa est infectio melancolie in ~i cellula, cujus infectione inficitur memorialis que est conservatura
tunc querit virtus ~is suam quietem
loci controversiarum quos rhetores status causarum appellant ‥ sunt ~es aut legales. quot sunt ~es? quattuor, i. facti aut nominis aut qualitatis aut translationis
[conjunctiones ] ~es, quamobrem, praesertim, item, itemque ‥
sume [conjunctiones, ]geþeodnyssa sind gecwedene es. ratiois gescead
salvis inde ~ibus consuetudinibus meis(
compareas ‥ per te vel ‥ ~em responsalem
Eleutherius ‥ constituit ut nulla esca a Christianis repudiaretur, que tamen ~is et humana esset
omnibus excepcionibus et defensionibus personalibus et ~ibus que possunt obici contra hoc instrumentum
omnis linea communicans linee potenti supra ~e et mediatum item erit supra ~e et mediatum potens
cum ponentur due linee una ~is, altera residua ‥
sint itaque due linee ~es communicantes in longitudine
rationis causa: quadratum etenim residui cum adjungatur superficies equalis ei ad lineam ~em fit latus ejus secundum residuum primum
linea ergo DH residuum. quod est impossibile. erat enim ~e in potentia
motus primi mobilis ‥ qui etiam dicitur motus ~is ad similitudinem motus rationis qui est in microcosmo
vicecomitum clericus et ~is effectus
ne forte ‥ vos tanquam cancellarium et ~em suum ‥ tanquam reum ‥ fidejussoribus carentem retineat
ad ornandum ephod ac ~e ‥ recte in ~i, qui est habitus pectoris sacerdotis
bene post superumerale ~e judicii sequitur ‥ duplex ‥ factum est ~e ut facilius lapidum pondus sustineret
mysticum namque illud ~e pectoris Aaron ornamentum spiritualiter ejus adornat interiora
induat ‥ superhumerale, deinde ~e
xij lapides preciosi in ~i super pectus Aaron
superhumeralis tu recte sculptura / racionale opere polimito / in quo fulgore rutilat insignito
per duodecim enim lapides, quos supra pectus pontifex sutos inessin , id est in ~e, portat victoriam pugnaturis Deus prenunciabat ‥essin racionalem vocant
~e Divinorum Officiorum
~e R. de Elham
lego ecclesie S. Michaelis ‥ librum de sermonibus prioris Bartholomei et ~e Divinorum ibidem in libraria perpetuo remanenda
lego ecclesie parochiali unum librum appellatum ~e Divinorum(
item ~e Divinorum, secundo folio quia circa idem(
secundum ~a Divinorum(
loica, ~es
曉理者。— causa 可推論之緣故。— philosophia 推論之方。Rationales medici 照書行醫者。Rationalia. plur. 帳簿。
Suggest a Translation
See an image
Præcipit Synodus Missarum celebrationem et alia opera pia, quæ testamentis mandantur, saltem intra annum unum post testamenti publicationem impleri. Quin etiam Curatis omnibus et rationum ecclesiasticarum præfectis, quos Rationales vocamus, jubet, ut singulis annis Ordinario...... exponant quantus Missarum nondum celebratarum numerus in ipsorum parochiis supersit.Hi Rationales rursus memorantur in Synodo Valentiæ ann. 1566. ibid. pag. 129. col. 2. et pag. 133. col. 2. quo in posteriori loco hæc habentur de electione eorumdem
Cum Rationalis.... eligendus erit, clerus duos nominet, quos Ordinario proponat, e quibus alterum pro suo arbitrio Ordinarius eligat.Epitome Constitutionum ejusd. Eccl. ibid. pag. 188 :
Canonici Rationales pro tempore existentes, non possint habere salaria dicti officii, nisi computato libro et facta definitione.Vide Capsoverius et mox Rationarius.
Quum hoc eodem injungimus, nostro Rationali magistro, vel alii e prædictis administratoribus et aliis depositariis prædictis, computum vel computa auditoribus, ut quidquid vobis pro præmissis duxerint exsolvendum, quod in nostro computo admittere non postponat.Vide Magister rationalis.
-
…inspectum universi, nihilque illum avocat a contemplatione naturae. Alterum illud, voluptas, bonum pecoris est. Adicimus rationali inrationale, honesto inhonestum. Ad hanc vitam facit titillatio corporis ; quid ergo dubitaris dicere bene esse homini ,…
Seneca, Ad Lucilium Epistulae Morales
-
…curae virtus est. Quemadmodum, inquit, est aliqua pars philosophiae naturalis, est aliqua moralis, est aliqua rationalis, sic et haec quoque liberalium artium turba locum sibi in philosophia vindicat. Cum ventum est ad naturales quaestiones…
Seneca, Ad Lucilium Epistulae Morales
-
…capillum, tonsor venire praeceptus, introiret quidam ambitiose vestitus. Quo viso Iulianus obstipuit, et Ego inquit non rationalem iussi, sed tonsorem acciri. Interrogatus tamen ille quid haberet ex arte compendii, vicenas diurnas respondit annonas ,…
Ammianus Marcellinus, Rerum Gestarum
-
…, in his de scripto quaereretur. quidam in diversum hos status esse, illas quaestiones maluerunt. sed alii rationales tres putaverunt, An sit quid sit quale sit Hermagoras solus quattuor, coniecturam, proprietatem, translationem, qualitatem…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…inclusi auro per ordines suos ipsique lapides duodecim sculpti erant nominibus duodecim tribuum Israhel singuli per nomina singulorum fecerunt in rationali et catenulas sibi invicem coherentes de auro purissimo et duos uncinos totidemque anulos aureos porro anulos posuerunt in utroque latere…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…Non idem est dominum cum ancilla coisse, quod dominam cum servo ; nec, si mutis finis voluptas, rationalibus quoque ; immo ex contrario quia mutis, ideo non rationalibus. adhibebitur extrinsecus in causam et auctoritas. haec…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…et catenulas sibi invicem coherentes de auro purissimo et duos uncinos totidemque anulos aureos porro anulos posuerunt in utroque latere rationalis e quibus penderent duae catenae aureae quas inseruerunt uncinis qui in superumeralis angulis eminebant haec et ante et retro ita…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…armare veneno. Nam et veneno armare et ferrum armare translatio est. secantur haec id plures species ut a rationali ad rationale et item de irrationalibus, et haec invicem, quibus similis ratio est, et a toto et…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…est satis, id enim genus est ; mortale, etiamsi est species, cum aliis tamen communis finitio ; rationale, nihil supererit ad demonstrandum id quod velis. contra species firmam probationem habet generis, infirmam refutationem. nam…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…et ideo non hoc tantum, sed alia quoque eodem pertinentia distuleram. Quaedam enim, ut scis, moralibus rationalia inmixta sunt. Itaque illam partem rectam et ad mores pertinentem tractavi numquid stultum sit ac supervacuum ultra extremum diem…
Seneca, Ad Lucilium Epistulae Morales