rationabilis

rătĭōnābĭlis, e, adj. [ratio] (post-Aug.; = rationalis, which is in better use),

• reasonable, rational: natura, Sen. Vit. Beat. 14, 1: virtutes quae ad rationabilem animum pertinent, Ap. Dogm. Plat. 2, p. 17, 18; cf.: virtutes rationabiles, id. ib.: responsio rationabilis, Vulg. Job, 32, 3: rationabile sine dolo lac, the pure milk of reason, id. 1 Pet. 2, 2: sententia vera et rationabilis, Dig. 5, 1, 2, § 3.—Comp.: rationabilius esse videtur, Dig. 45, 3, 37.—Adv.: rătĭō-nābĭlĭter, rationally, reasonably, Ap. Dogm. Plat. 1: errare, Hier. Ep. 39, 5; Macr. Somn. Scip. 2, 11, 17; Amm.20, 4, 8; Lact. Ep. 61, 17.

ratiōnābilis, e (ratio), I) mit Vernunft begabt, vernünftig, natura, Sen. de vit. beat. 14, 1 (13, 5); Gertz rationalis: rationabile genus mortalium, Colum.: pars animae, Apul. de dogm. Plat. 1, 9 G.: animus, virtutes, ibid. 2, 9: animal, Chalcid. Tim. 130: animae motus, ibid. 37 B. – II) vernunftgemäß, vernünftig, ICt. u. Gromat. vet.: quod magis rationabile est od. quod rationabilius esse videtur, ICt.: mihi tamen ita rationabile videtur, ut etc., Gromat. vet.: rationabilius sonoriusque est m. folg. Acc. u. Infin., Prisc. 2, 3.

rationabilis [CL] 1 endowed with reason, rational, (as sb. m. or f.) rational creature or person. b of or connected with reasoning. c (aetas ~is) age at which one is capable of reason. ~is creatura irrationabilium gestu et personis utitur Aldh. Met. 7 p. 76; [qui habent vj digitos] mente tamen ~es erant Lib. Monstr. I 4; Apollinaris ‥ dicit: Christus tantum Deus et caro est, animam ~em numquam suscepit Bede Ep. Cath. 74; postquam enim de vera ratione dilectio inter ~es nascitur, nequaquam ipsa, quamdiu radix vivit, extinguitur Anselm (Ep. 93) III 220; rex et episcopi et principes et alii ~es et religiosi viri regni Anglorum Ib. (Ep. 441) V 388; c1223 verus homo factus, ex anima ~i et humana carne compositus Ch. Sal. 131; ab Adam, viz. patre omnium mortalium linialiter discendencium Plusc. VI 15 p. 6.  b quod est contra Aristotelem dicentem ‥ quod omnis voluntas est in vi ~i J. Blund An. 77; ratio est vis apprehensiva, vis ~is est vis motiva et imperans Ib. 82.  c 1228 si R. ‥ ante ~em etatem suam in fata decesserit Pat 183; 1413 statum faciant W. filio meo cum ad ~em etatem pervenerit in omnibus terris Reg. Cant. II 24. 2 based on or agreeable to reason, reasonable, appropriate, suitable. b (~e est w. inf. or quod or ut & subj.) it is reasonable (to or that ‥). episcopus non debet abbatem cogere ad synodum ire nisi etiam aliqua ~is causa sit Theod. Pen. II 2. 3; insula ‥ in qua nascuntur homines ~i statura nisi quod eorum oculi sicut lucerna lucent Lib. Monstr. I 36; ibi ‥ legetis ~es causas quare nec debui nec debeo ‥ redire in Angliam. quas tamen causas nolo publicari Anselm (Ep. 330) V 263; ~em Pasche terminum Eadmer Wilf. 7; non ~i consideratione sed quadam potestatis cupiditate W. Malm. GP I 11; 1179 W. B. et W. T. r. c. de x m. pro habenda ~i parte de hereditate uxorum suarum Pipe 114; 1214 jurabitis ‥ quod victualia ‥ justo et ~i precio vendetis MunAcOx 2; 1238 rogavit nos ‥ quod ‥ eidem de debitis predictis finem concederemus ~iorem Cl 68; s1279 nec tamen adhuc pristina ~is moneta inter novam discurrere prohibetur Oxnead Chr. 255; 1529 salvum michi et heredibus meis bosc’ et wast’ et eidem David ap Jeuan ac heredibus suis masculis ~e estov’ et communi pastur’ AncD C 7292.  b non ‥ est ~e sequi quocumque nos impetus animi ‥ impellit Anselm (Ep. 355) V 296; an enim ~e est ut idcirco neget aliquid quod intelligit, quia esse dicitur id, quod ideo negat quia non intelligit? Ib. (Resp. Ed. 7) I 136; ~ius est quod id quod movetur localiter sit causa generationis ‥ quam quod id quod generatur sit causa ejus T. Sutton Gen. & Corrupt. 184; ~ius tamen est dicere quod sic Ockham Quodl. 363. 3 that can be calculated or reckoned. anime ab initio mundi create et in stellis comparibus posite sunt, ut rationabilem ibi motum firmamenti contemplarentur Alb. Lond. DG 6. 8. 4 (math., of quantity or ratio) that can be expressed without radical sign, rational (in quot. as sb.). nam quicquid de ~ibus continetur ibi potest ‥ proprie ad vitam rationabilem ‥ facile pertractari Bacon Maj. I 218.

rătĭōnābĭlis, e, raisonnable, doué de raison : Sen. Vita b. 14, 1 || conforme à la raison : Ulp. Dig. 5, 1, 2 || -lior Pompon. Sext. Dig. 45, 3, 37.

rationabilis , e. adj. c.
合理者。當然之理。

Suggest a Translation
See an image