tabernaculum
tabernaculum, a tent
- I In gen.: tabernaculo in litore posito, Cic. Verr. 2, 5, 33, § 87: in ipso aditu portus tabernacula carbaseis intenta velis collocabat, id. ib. 2, 5, 12, § 30: collocassem mihi in campo Martio, id. Pis. 25, 61: militare, id. Brut. 9, 37: Caesar eo die tabernacula statui passus non est, Caes. B. C. 1, 81; Nep. Eum. 7, 1: tabernaculis stantibus castra reliquerunt, Liv. 22, 42, 2: tabernaculis detensis, Caes. B. C. 3, 85; Liv. 41, 3, 1: militare, Cic. Brut. 9, 37: regium, Liv. 24, 40, 11: regis, Curt. 3, 3, 8; 7, 10, 14: ducis, Tac. A. 1, 29: qui in unā philosophiā quasi tabernaculum vitae suae collocarunt, as it were, have pitched their tent, settled down, Cic. de Or. 3, 20, 77. —
- II In partic., in relig. lang.: tabernaculum capere, to choose a place for a tent without the city, wherein to observe the auspices previous to holding the comitia: tabernaculum recte captum, in the proper manner, with due ceremonies, Cic. Div. 2, 35, 75; cf.: parum recte tabernaculum capere, Liv. 4, 7, 3: cum tabernaculum vitio cepisset imprudens, improperly, Cic. Div. 1, 17, 33: tabernaculum vitio captum, id. N. D. 2, 4, 11; Val. Max. 1, 1, 3.—
- III The Jewish tabernacle, Vulg. Num. 7, 1 et saep.
episcopum ‥ qui ‥ pro viridantis campi equore ibi ~um tetenderat ‥ occidit
plures in ~is morabantur, in domibus ne mollescerent requiescere dedignabantur
~um, domus in expeditione vel in deserto manentium
elegit ‥ in ~is peccatorum ad tempus ut fenum florere
ut habitarem salubrius in domo Domini quam in ~is peccatorum
quod abjecta sis in domo Domini et non habites in ~is peccatorum
scenophegia i. sollemnitatem ~orum quam in vij mense Judei celebrant
scenopegia, sollemnitas ~orum
die octavo Pasche et die octavo ~orum
curtinae ‥ ~i purpureis ostri et cocci coloribus fucatae
venit ad erudiendos eos qui evacuati a Christo adhuc in lege gloriabantur et quasi ~um Domini in Silo absque testamenti arca servabant
inter sacerdotes Wiltonie qui precedebant arcam foederis Domini, ministri dominici ~i
recurrebant illi ad ~um foederis ubi sancta sanctorum servabantur, id est mandata Dei, que cunctis justificationibus antecellunt
in intimo dilectionis celice domicilio, quod est ~um testimonii
de ~o et vasis ejus ‥ libros iiij
respondit rex “‥ mansionis tue construe habitaculum, edifica monasterium.” ‥ Kentegernus ‥ non dedit oculis sompnum liberum ‥ donec inveniret locum aptum ad edificandum ~um Domino Deo Jacob
pervenit ad me edictum abbatis ne egrederer ostium ~i nec curiam ingrederer nisi cum eo
tibi in celestibus mansionibus et in aeternis ~is ‥ aeternalem mercedem ‥ restituat
post migrationem corporis [te ] custodiat, ducens ad aeterna ~a
teste veritate amici de mammona iniquitatis facti factores recipiunt in eterna ~a
confederacio duorum supremi via recta rectoris ad ~um celsitudinis et incircumvenibilis infinitivum ducit ad habitaculum
certus sum ‥ quia tempus mee resolutionis instat et velox est depositio ~i mei [] II Petr. i 14
ut homo luteo ~o circumdatus
nimia replevit amaratudine [sic ] ~um mentis nostre rumor
~um nostre mentis ‥ replevit amaritudine
ad ~um lecti regis in sua magna camera
unus ‥ in alba ad deferendum ~um sericum
in j ~o faciendo supra ymagines ad protegend' pluviam, iij s.
quatuor sacerdotes ‥ portent ~um. tres diaconi ‥ subtus ~um liquores benedicendos deferant; tres pueri acolythi precedant ~um cum cruce
pro pondere xiiij d. argenti ad quoddam ~um factum ad quandam ymaginem de ebore
in j ymagine B. Marie empta cum factura ~i sui et pictura ejusdem stantis super leparclos ante altare S. Stephani
lego A. T. de London parvam imaginem B. Virginis de auro inclusam in uno ~o eciam de auro
elevabatur turris ‥ in cujus medio sub uno ~o splendido stetit imago ‥ S. Georgii armata
una capa de rubeo camaca ‥ in qua sunt diversa ~a cum imaginibus diversorum sanctorum(
volumus quod ~um nostrum sit in gubernacione ‥ aldermannorum et in loco honesto et sacro conservetur, viz. in ecclesia S. Marie ad Turrim
unum thabernaculum melius quod habeo pro corpore dominico imponendo
qui illud statim in predicta pixide in ~o deponat
magnum tabulatum sive ~um, argenteum deauratum, habens in medio imaginem ‥ pretiose et solemniter anemelatum
cauponula, †tabernacula [? l. tabernula ]
- 1. hut; tent [regium; militare]; ➤ -um statuere, collocare, ponere opslaan; -a detendere afbreken;
- 2. (relig. t.t.) de positie die de augur inneemt om de auspiciën waar te nemen, hut of tent voor het schouwen; ➤ -um capere;
- 3. (Mel.) tabernakel, tempel.
Taberna, usurpat Lex 10. Cod. Theod. de Episcop. (16, 2.) :
Quæstus, quos ex Tabernaculis et ergasteriis colligunt.
Ita sunt negligentes, quod nondum habent pyxidem eburneam, nec tabernaculum, ubi reservetur cum honore Corpus Domini.Charta Joannis Archiepiscopi Capuani ann. 1301 :
Item vas unum, quod dicitur Tabernaculum de argento, cum cascia sua.
Quædam cupa auri, ubi reconditum est sanctum sacramentum, una cum Tabernaculo argenti deaurato suspensum tribus cathenis argenteis.Aliud vernaculum :
La coupe d'or et le Tabernacle d'argent doré àiii. chaesnes d'argent.
Cercueil. Computus ann. 1333. et seqq. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 284 :
Item, octo magistris, qui fecerunt Tabernaculum quondam domini Andreæ,xvii. sol. Vienn. Item magistris, qui fecerunt sepulcrum ipsius,x. sol.
Item Tabernaculum argenteum, ubi est digitus S. Benedicti. Item Tabernaculum argenteum, etc.Vide Taberna 2.
Promiserunt..... facere inde Tabernaculum pro sedia domini abbatis pulcerrimum, ut convenit.Vide Thronus.
Tabernaticum. Consuet. Perpin. MSS. cap. 35 :
Item nullus de Perpiniano, qui aportet vinum ibi vel faciat aportari, det Tabernaculum, nisi fuerit tabernarius, qui vendat illud.Vide mox Tabernagium 2.
- taberna, a tent: tabernacula statui passus non est, Cs.: in campo Martio mihi tabernaculum conlocare: militare: regium, L.—Of an augur, in the phrase, tabernaculum capere, to select a place for observing the auspices: tabernaculum recte captum, duly: parum recte, L.: vitio.
-
…adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus…
Julius Caesar, Gallic War
-
…equitatu montem excelsum capiunt ibique una fronte contra hostem castra muniunt neque iumentis onera deponunt. ubi Caesaris castra posita tabernaculaque constituta et dimissos equites pabulandi causa animum adverterunt, sese subito proripiunt hora circiter sexta eiusdem diei et spem nacti…
Julius Caesar, Civil War
-
…trinis castris potiuntur ; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ponunt. sed isdem de causis Caesar, quae supra sunt demonstratae, proelio non lacessit. et eo die tabernacula statui passus non est, quo paratiores essent ad insequendum omnes, sive noctu sive interdiu erumperent. illi animadverso…
Julius Caesar, Civil War
-
…. nam in ipso aditu atque ore portus, ubi primum ex alto sinus ab litore ad urbem inflectitur, tabernacula carbaseis intenta velis conlocabat. huc ex illa domo praetoria, quae regis Hieronis fuit, sic emigrabat ut eum…
Cicero, in Verrem
-
…deinde fortasse casu, qui nullo modo est ex hoc genere tollendus. quid enim scire Etrusci haruspices aut de tabernaculo recte capto aut de pomeri iure potuerunt equidem assentior C. Marcello potius quam App. Claudio, qui ambo…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…conviviorum mulierumque occupatio, ubi quaestores, ubi legati, ubi ternis denariis aestimatum frumentum, ubi muli, ubi tabernacula, ubi tot tantaque ornamenta magistratibus et legatis a senatu populoque Romano permissa et data, denique ubi praefecti ,…
Cicero, in Verrem
-
…autem, qui alterum se Verrem cum luxurie ac nequitia tum etiam imperio putaret, similiter totos dies in litore tabernaculo posito perpotabat. ecce autem repente ebrio Cleomene esurientibus ceteris nuntiatur piratarum esse navis in portu Odysseae ; nam ita…
Cicero, in Verrem
-
…et, cui inimici propter dignitatem pepercerant, inventus est amicus, qui ei mortem offerret. ego tamen ad tabernaculum eius perrexi. inveni duos libertos et pauculos servos ; reliquos aiebant profugisse metu perterritos, quod dominus eorum ante…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…castra pertinebant, confugerunt. In castris Pompei videre licuit trichilas structas, magnum argenti pondus expositum, recentibus caespitibus tabernacula constrata, Luci etiam Lentuli et nonnullorum tabernacula protecta hedera multaque praeterea, quae nimiam luxuriem et victoriae fiduciam designarent…
Julius Caesar, Civil War
TABERNA´CULUM, TENTO´RIUM(κλισίη, σκηνή), a tent. The former of these words was no doubt originally applied to a shed or hut of boards (cf. Fest. s. v. tabernacula; TUGURIUM); but it became the ordinary term for a tent (Cic. Brut. 9, 37; Caes. B.C. 1.81; Liv. 22.42). These were made of skins stretched from wooden supports, like our canvas tents; hence the name tentoria, which, as we may gather from Festus (s. v. contubernales), is put concisely for tentoriae pelles. The tent-maker was called tabernacularius (Grut. 6428; Henzen, 6101). Constant supplies of hides for this purpose were drawn from the provinces by armies in the field (Cic. Ver. 2.2, 5, coria; in Pis. 36, 87, pellium nomine). Campaigning was sub pellibus durare (Liv. 5.2): during winter the soldiers were either in towns, or, if they held a permanent camp in remote and uncivilised countries, they were lodged in huts of wood, turf or stones [CASTRA]: to keep them in tents during the winter was a mark of severity (Tac. Ann. 13.35; cf. Caes. B. G. 3.29: Long ad loc.). The word papilio, pavilion, may be, as Rich thinks, intended to describe the look of a tent with its curtains looped up. [For the size of Roman tents and their arrangements, see CONTUBERNIUM; Marquardt, Staatsverw. 2.427.]
The κλισίαι of Homer were not tents, but wooden or wattled huts; that of Achilles (larger no doubt than the ordinary κλισίη, and with separate rooms, but of like material) was of fir-planks and thatched with reeds (Il. 24.451), and εὔπηκτος, which implies carpenter's work (ib. 675). [See Buchholz, Hom. Realien, 2.340.] In later Greek warfare (where any shelter is required) we find generally tents of skins, like those of the Romans, which are usually called σκηναί (Xen. Anab. 1.5, 12; cf. σκηνοοράφος, Zonar. p. 1655; Ael. VH 2.1), but also διφθέραι (Xen. Anab. 1.5, 10); διφθέραι with iron tent-pegs (Arr. Anab. 4.19): wooden huts were also used and termed σκηναί, which explains the burning of the σκηναί, as too troublesome to carry, in Xen. Anab. 3.2, 27: so Droysen takes it, but it is also possible that wooden framework for the διφθέραι may have been burnt. (See Droysen, Kriegsalterth. § 11=Hermann-Blümner, Lehrbuch, 2.13.) [For the augural tabernaculum, see AUGURIA; TEMPLUM ad init. ]
[G.E.M]