temperamentum
temperamentum, a proportionate admixture
tempĕrāmentum, i, n. [tempero],
- a mixing in due proportion, a proper measure, disposition, or constitution; a measure, mean, moderation; temperament, temperature (mostly post-Aug.; cf. on the other hand, temperatio): inventum est temperamentum, quo tenuiores cum principibus aequari se putarunt, * Cic. Leg. 3, 10, 24; cf.: tanto temperamento inter plebem senatumque egit, ut, etc., Just. 2, 7, 5; 44, 4, 3: egregium principatus temperamentum, si demptis utriusque vitiis solae virtutes miscerentur, Tac. H. 2, 5: fortitudinis, id. ib. 1, 83: senatus Caesar orationem habuit meditato temperamento, with studied moderation, strictness, id. A. 3, 12: quod temperamentum omnes in illo subito pietatis calore servavimus, Plin. Pan. 3, 1: opus est inter has tam diversas inaequalitates magno temperamento, Col. 3, 12, 3 sq. eruca jungitur lactucae fere in cibis, ut nimio frigori par fervor immixtus temperamentum aequet, Plin. 19, 8, 44, § 155 eadem est materia, sed distat temperamento, proportion, combination, id. 9, 36, 61, § 130, 12, 25, 54, § 115 caeli, temperateness, Just. 2, 1, 10: linistis absque temperamento, without having tempered the mortar, Vulg. Ezech. 13, 14; 22, 28.
temperāmentum, ī, n. (tempero), I) das richtige Verhältnis gemischter Dinge, die gehörige Mischung, eadem est materia, sed distat temperamento, Plin.: ut nimio frigori par fervor immixtus temperamentum aequet, Plin.: opus est inter has tam diversas inaequalitates magno temperamento, Colum.: temperamentum in terra, Colum.: temperamentum caeli, gemäßigtes Klima, Iustin.: recte conciliare temperamenta colorum, den Farbenton richtig treffen, Tert. – II) das rechte Maß in einer Sache, der Mittelweg, das Auskunftsmittel, auch die Mäßigung, difficile temperamentum est, Sen.: omnia modo constant certoque temperamento, Plin.: servare et tenere temperamentum in alqa re, Plin. pan.: inventum est temperamentum, quo tenuiores cum principibus aequari se putarent, Cic.: temperamentum vestrae fortitudinis, Tac.: orationem habuit meditato temperamento, mit studierter Mäßigung, Tac.
melioris poculi incapaces adhuc de ~o lactei nutrimenti maternis applausere uberibus
artifex quidam excogitavit vitri ~um ut flexibile esset et ductibile
horum ‥ proprietatibus et virtuti cerebrum maxime congruebat. purum quippe est et ~o vicinum
motu cicius repressus excedentis impetus ignis naturali cessit humane complexionis ~o
si ‥ [humana complexio ] distemperata fuerit, per contrarium reducatur paulatim ad ~um
ut ‥ [sol ] paulatim per diversa commigrans terrenis fructibus nascendis maturandisque ~a custodiat
optimus [hyacinthus ] qui nec rarus est, nec densitate obtusus, sed ex utroque ~o lucet, et purificatum suaviter florem trahit
sicque ab initio mundi triumphalia ~a [? l. tempora ] usque ad diffinitionem cessantis seculi statuta precepta conditoris custodiunt
egressus raritatis a ~o potest intelligi, vel per declinationem ad extremum deficiens, vel ad extremum superabundans, quia ~um est medium utriusque, sicut largitas inter prodigalitatem et avaritiam
cum afflictiones aliquae corpori eveniunt, offenditur anima, dum ~um faciendi quod vult deerit
quibus non jam lacte opus est, sed solido cibo, ipsumque quodammodo attenuare et infirmare possunt, et quodam ~o vel dispensationis vel disputationis illis sobrium reddere, qui ad solidum per se insufficientes erant, sed tantummodo lactis participes
forsan ~um quoddam inter meam negationem vestramque petitionem inveniri posse video
[Normanni ] ad nimias efferati sunt laudes ‥ [Angli ] dominum ‥ proscidere convitiis. ego ‥ quia utriusque gentis sanguinem traho, dicendi tale ~um servabo: bene gesta ‥ sine fuco ‥ efferam
quo ‥ ~o usum esse Servium Opidium Canusinum in ultimo elogio ‥ refert Oratius
mirabili equitatis ~o justitiam in patre, et misericordiam servavit in principe
sibi ‥ succedunt invicem ‥ tum adversitas prosperitati, tum e converso mutatione frequenti, quatinus utraque semper habita pre oculis neutri fiat propter alteram oblivio, sed se medico ~o moderentur ‥ ut contemplacione futurorum nec sit a spe vacua meditacio, nec a metu libera
sonus ei vocalis adponitur, cujus ~o ejus levigetur asperitas
tormenta sine fine, sine intervallo, sine ~o
quomodo ad ~um tam acerbi doloris vestre celsitudinis sufficientes poterimus reperiri?
olla bulliens, nisi aliquo ~o reprimatur, quicquid in ea continetur inutiliter effundit
a zona ‥ torrida recipiunt calorem ad ~um sue frigiditatis et a zonis extremis recipiunt frigiditatem ad ~um sue caliditatis
cum et ipse [Augustinus ] in operibus suis Achademico ~o utatur frequentius, et sub ambiguitate proponat multa
ipse ~um misericordiae suae noverat qui omnia in mensura et numero et pondere disponit
pro hac servanda sepe rigor justitie inflectendus est in ~um misericordie
sciens vir clementissimus ~um misericordie sue
ut si quid in ipso [concilio ] videatur intolerabile istius regionis consuetudini ‥ circa illud ~um apostolice clemencie ‥ imploretur
pro cautela vitandi cujuscumque falsi, cum referebat quippiam seu que egisset vel audisset recensebat, aliquo semper ~o utebatur in hiis etiam que indubitanter verissima esse noverat
non ‥ est conveniens ~um quando persona divina dicitur esse quasi secunda
tempora ‥ a ~o nomen accipiunt sive quod unumquodque illorum spatium separatim temperatum sit, sive quod momentis, horis ‥ et aetatibus mortalis vitae curricula temperentur
imperii sui ~o derelicto, factus est monarchus, relinquens filio suo Lodovico Italici dignitatem imperii
donec adolescerent pueri, Alexandram, conjugem suam, ~o regali preesse voluit, simul arbitram statuens
tempĕrāmentum, (11) ī, n. (tempero), combinaison proportionnée des éléments dʼun tout, combinaison, proportion, mesure : Cic. Leg. 3, 24 ; Tac. Ann. 3, 12 ; egregium principatus temperamentum, si Tac. H. 2, 5, on aurait eu la meilleure combinaison dʼéléments pour constituer un principat, si || temperamentum fortitudinis postulare Tac. H. 1, 83, demander que le courage soit mesuré, tempéré.
- 1. (postklass.) juiste menging [caeli gematigd klimaat];
- 2. juiste midden tussen warm en koud, aangename temperatuur;
- 3. (metaf.) juiste maat: (a) (postklass.) gematigdheid, terughoudendheid [fortitudinis]; ➤ -o potestatem moderari; orationem habere meditato -o met bestudeerde ingetogenheid; (b) middenweg.
Indeque cœmentum imperat confici, unde paries totius templi cum Temperamento concrevit.
Ita quod ipsi nec vicarii eorum aliquid haberent,..... nec sanguinem, nec raptum mulieris, nec Temperamentum mensurarum, nec aliud aliquid juris.
temperāmentum ī, n
- tempero, a proportionate admixture; fig., a right mean: inventum est temperamentum, quo tenuiores cum principibus aequari se putarent, i. e. a due balance of classes: vestrae fortitudinis, moderation, limit, Ta.: orationem habuit meditato temperamento, Ta.