temperatio
temperatio, a due mingling, fit proportion, proper combination, symmetry, constitution, temperament
tempĕrātĭo, ōnis, f. [tempero].
- Lit., a due mingling or tempering of ingredients, fit proportion or combination, symmetry, constitution, temperament (class.; esp. freq. in Cic.); ut enim corporis temperatio cum ea congruunt inter se, e quibus constamus, sanitas: sic animi dicitur, cum ejus judicia opinionesque concordant: eaque animi est virtus, quam alii ipsam temperantiam dicunt esse, alii obtemperantem temperantiae praeceptis, Cic. Tusc. 4, 13, 30: corporum, id. ib. 1, 28, 68; 1, 10, 21: aeris temperatio, composition, temper, id. Verr. 2, 4, 44, § 98; cf. id. Ac. 2 (Luc.), 26, 85: caerulei temperationes Alexandriae primum sunt inventae, Vitr. 7, 11; quae a luna ceterisque sideribus caeli temperatio fit, Cic. Div. 2, 45, 94; so, caeli, id. N. D. 2, 5, 13: temperatio lunae caelique moderatio efficit hoc, id. Div. 2, 45, 94: semina temperatione caloris et oriri et augescere, id. N. D. 2, 10, 26: mensium temperatio, id. Leg. 2, 7, 16: disciplina ac temperatio civitatis, organization, constitution. id. Tusc. 4, 1, 1: rei publicae, id. Leg. 3, 5, 12: ordinum, Liv. 9, 46, 15: temperatio juris, cum potestas in populo, auctoritas in senatu sit, Cic. Leg. 3, 12, 28: sed praesto est hujus vitii temperatio, quod senatus lege nostra confirmatur auctoritas, a means of moderating, qualifying, or tempering, id. ib. § 27.—
- II Transf.: sol dux et princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio, the organizing or ordering principle, Cic. Rep. 6, 17, 17 (Somn. Scip. 4, 10).
temperātio, ōnis, f. (tempero), I) die rechte-, zweckmäßige Einteilung, rechte (richtige) Mischung, das rechte Verhältnis, Gleichmaß, die rechte Beschaffenheit, die Organisation, a) übh.: caeli, Cic.: caloris, Cic.: corporum, Cic. – aeris (Corinthii), Cic.: Plur., caerulei temperationes, Vitr. – b) die zweckmäßige Einrichtung, Organisation, der Organismus, corporis, Cic.: mensium, Cic.: iuris, staatsrechtliche Verfassung, Cic.: civitatis, rei publicae, Cic.: naturae, natürliche Org., Cic. – II) konkret, das organisierende, ordnende Prinzip, das Organ, sol mens mundi et temperatio, Cic. de rep. 6, 17.
calciatoribus pro ccl summis ‥ pro ~one earum summarum in tassca vj s. viij d.
pro ~one ferri ibidem de novo faciendo
de quo [sole ] Tullius ‘dux’ inquit ‘et princeps ‥ luminum reliquorum, mens mundi et ~o’ [] Cic. Rep. 6. 17
ut ex spiritu Dei solo pendeamus, qui noster est quasi magnes, et horologii nostri ~o
in illis ‥ etatibus primis est nimietas caloris; in senectute ‥ nimietas frigoris et humoris. in virilitate ‥ est ~o
temperantia animorum, ~o rerum, temperies aurarum
tempĕrātĭō, (15) ōnis, f. (tempero), ¶ 1 combinaison bien proportionnée des éléments qui constituent une chose, constitution bien équilibrée : illius æris temperationem perspicis Cic. Verr. 2, 4, 98, tu sais reconnaître parfaitement la bonne composition de ce bronze ; rei publicæ Cic. Leg. 3, 12, bonne organisation politique, cf. Cic. Tusc. 4, 1 ; corporis Cic. Tusc. 4, 30, constitution bien équilibrée du corps || distribution mesurée dʼune chose, juste proportion : caloris Cic. Nat. 2, 26, heureuse distribution de la chaleur ; cæli Cic. Nat. 2, 13, équilibre du climat, de la température ; mensium Cic. Leg. 2, 16, la distribution sage des saisons ¶ 2 action de régler, de mesurer, de tempérer : sol..., mens mundi et temperatio Cic. Rep. 6, 17, soleil, principe intelligent et régulateur de lʼunivers || est hujus vitii temperatio, quod... Cic. Leg. 3, 27, il y a pour tempérer ce défaut le fait que...
- 1. juiste menging, gelijkmatigheid, goede gesteldheid [aeris; caeli gematigd klimaat];
- 2. (metaf.) evenwichtige organisatie, goede toestand [civitatis; ordinum; iuris];
- 3. ordenende kracht [mundi].
temperātiō ōnis, f
- tempero, a due mingling, fit proportion, proper combination, symmetry, constitution, temperament: corporis, animi: aeris, temper: civitatis, organization: ordinum, L.: iuris. —A regulating power, organizing principle: sol mens mundi et temperatio.