turbare

1 turbare [CL] 1 to agitate, stir up, or disturb (substance), esp. causing turmoil or pollution (also in fig. context). b (~are oculos or sim.) to dim the brightness of, cloud (also fig.). Judeus quidam ‥ imaginem sancte Virginis ‥ subripuit et in cuniculum humanarum egestionum dejecit, ipseque assidens auras ~abat, disponens, super eam alvo purgata, fidem nostram infamare W. Malm. Mir. Mariae 230; nec jam si quis habet sed si quis habere putatur, / proximus est cause cur ita turbat aquam L. Durh. Dial. II 254; vestigia raptoris invenisset nisi sus fodiendo terram eam ~avisset Natura Deorum 54; aliquando ~atur spiritus ex qualitate fumi simul cum substantia Quaest. Salern. B 172.  b ex morbo adhuc recenti ‥ contrahebantur palpebre, ~abatur oculus V. Chris. Marky. 48; 1284 de ‥ episcopo Assavensi nihil invenimus quod deceat vestre serenitatis oculos ~ari contra eum Peckham Ep. 562. 2 to disturb, disrupt (state of affairs, proceedings, or sim.). b to disrupt or upset the functioning of. c (p. ppl. as adj.) disturbed, affected or caused by disturbance or disruption. ecce repentino turbantur gaudia casu Frith. 905; ~atis etenim rebus ob mutationem regum V. Gund. 35; si quisquam violenta recti destitutione vel detentione in hundretis ‥ causam suam ita ~averit ut ad comitatus audientiam pertrahatur, perdat eam (Leg. Hen. 7. 6) GAS 553; [Anselmus] pueritiam egressus numquam vel lasciviori aspectu castimoniam ~avit W. Malm. GP I 45; primo, ad inquirendum qui ~ant potestatem regis ‥; secundo, qua pena essent turbatores feriendi; tercium, ut ordinetur ne ita in futurum ~etur Ad. Usk 9; s1423 singultus sermonem ~averunt Amund. I 121.  b nulla aeris turbulentia ‥ etiam delicati capitis cerebrum ~at Gir. TH I 33.  c sicut et ipsa sunt tempora ~atissima Gir. EH II pref. p. 307; error ‥ eo ‥ operosius destruendus quo est periculosior et ~acior in clero Wycl. Ver. III 48. 3 to put into mental or emotional turmoil, to stir up or agitate mentally or emotionally, disturb, upset (also transf.). b (p. ppl. as adj.) in a state of turmoil, troubled, disturbed. illa merito ~ata de tali presagio Bede HE IV 23 p. 264; totis sensibus ~atus ‥ et huc illucque turbulentum animum convertens, quo solo sederet nesciebat Felix Guthl. 29 p. 96; illa ira mala est quae mentem ~at ut rectum consilium perdat Alcuin Moral. 631B; ne vos ~et quod ‘irritus’, ‘irrita’ ‥ penultima correpta dicimus Abbo QG 6 (14); noli, quaeso, nimium inde ~ari B. V. Dunst. 27; luget, trabatur [MS: ~atur], tali pena cruciatur Greg. Eli. Æthelthryth II 257; pacem sanctorum sic rumpere sepe virorum, / sic solet antiquus turbare bonos inimicus Id. Æthelwold 3. 2; hac sub tempestate Anglia multis diversisque modis ~ari G. Steph. 78; voluit Deus ad consolationem merita sua ‥ ostendere, ne forte pro aliquo ‥ crimine ~aretur P. Cornw. Rev. I 183; ~avit hujus sinistri casus infortunium Gallicos, Anglicos, et Normannos, amicos regis Anglorum Ps.-Elmh. Hen. V 114.  b omni solatio destitutum et languore ~atum V. Gund. 5; rex inde factus ~atior M. Par. Maj. V 715; per nostra facinora ‥ meruimus judicem invenire ~atum, per ipsius suffragia ‥ mereamur eundem reperire placatum R. Bury Phil. 20. 251. 4 ? f. l. c959 (15c) quam [sc. donationem] si quis face demonis subpositus aliquibus maculis turbare [? l. turpare] satagerit Ch. Wells 30 (cf. CS 245: †785 (? 11c) hanc ‥ donationem si quis ‥ aliquibus maculis ~are, frangere, minuere, auferre satagerit).

2 turbare [3 turba+-are], to turf, cover with turf. 1168 pro celanda camera regis de Clarendona et ~ando clauso circa eandem cameram Pipe 157; 1252 magnum herbarium nostrum ibidem ~ari ‥ facias Liberate 28 m. 4; 1259 xv operariis cum duabus bigis diurnis per xv dies circa herbarium ‥ regis reparandum et ~andum xxij s. xj d. Ac. Build. Hen. III 372; 1289 de turbis fodiendis et pro ‥ gardina et praeria regis ~andis KR Ac 467/19 m. 3; 1301 in ij erbariis de novo faciendis et ~andis, vj d. ob. MinAc 991/25.