turba
turba, a turmoil, hubbub, uproar, tumult, disturbance; a crowd
you are pressed with a crowd standing around you
- a turmoil, hubbub, uproar, disorder, tumult, commotion, disturbance, of a crowd of people (syn. tumultus): praetor ait: cujus dolo malo in turbā damnum quod factum esse dicetur ... Turbam appellatam Labeo ait ex genere tumultūs, idque verbum ex Graeco tractum ἀπὸ τοῦ θορυβεῖν. Turbam autem ex quo numero admittimus? Si duo rixam commiserint, utique non accipiemus in turbā id factum, quia duo turba non proprie dicentur. Enimvero si plures fuerint, decem aut quindecim homines, turba dicentur. Quid ergo, si tres aut quattuor? Turba utique non erit. Et rectissime Labeo inter turbam et rixam multum interesse ait; namque turbam multitudinis hominum esse turbationem et coetum, rixam etiam duorum, Dig. 47, 8, 4: turba et confusio rerum, Cic. Fam. 6, 6, 13; cf.: ut exsistat ex populo turba et confusio, id. Rep. 1, 45, 69: vis belli ac turba, id. Rosc. Am. 32, 91: multitudo ac turba fugientium, Caes. B. C. 2, 35: turbā atque seditionibus sine curā aluntur, Sall. C. 37, 3.—Plur.: seditiones turbaeque populares, Quint. 2, 16, 2; cf. Tac. H. 4, 1 fin.: efficere turbas in castris, Cic. Verr. 2, 5, 12, § 31: turba est nunc apud aram, Plaut. Poen. 1, 2, 53 (262): inter Officium turbamque sacri vocesque precantūm, Ov. M. 12, 33: festaque confusā resonabat regia turbā, id. ib. 12, 214 et saep.—
- II Transf.
- A In gen., for a disturbance made by a few or a single person, a brawl, confusion, disturbance, quarrel (in good prose rare): non vides, quam turbam quosve fluctus concites?Att. ap. Non. 524, 26: turba atque rixa, Cic. Verr. 2, 4, 66, § 149: fugiam intro, ne quid hic turbae fiat itidem, Plaut. Aul. 2, 9, 9 (406): Amphitruo actutum uxori turbas conciet, id. Am. 1, 2, 14 (476): quas mihi filius turbas turbet, id. Bacch. 4, 10, 1 (979): ebrius turbam aliquam dare, Caecil. ap. Non. 525, 4: jam tum inceperat Turba inter eos, Ter. Eun. 726; 616; 653; id. Heaut. 190; 970. —
- B Concr., a crowd, throng, multitude, mob; a band, train, troop, etc.
- 1 Of persons (freq. and class.; cf.: multitudo, vulgus): in foro turbāque, Cic. Rep. 1, 17, 28: domus praetoria turbā referta, id. Verr. 2, 1, 52, § 137: ut te eripias ex eā, quam ego congessi in hunc sermonem, turbā patronorum, id. Brut. 97, 332: admiratio vulgi atque turbae, id. Fam. 7, 1, 13: cum ex hac turbā et colluvione discedam, id. Sen. 23, 85: videt in turbā Verrem, id. Verr. 1, 7, 19: turbae carmina, Manil. 2, 136.—With gen.: Iliadum turbā comitata, Verg. A. 2, 580: omnis Circi, Quint. 1, 6, 45: hominum ejus aetatis, id. 1, 2, 2: discipulorum, id. 10, 5, 21: omnis eum stipata tegebat Turba ducum, Verg. A. 11, 13: scriptorum, Prop. 3 (4), 1, 12: Dario majorem turbam hominum esse, virorum sibi, Just. 11, 14, 10: forensem turbam in quattuor tribus conjecit, Liv. 9, 46, 14: consul alter velut unus, militaris turba erat, id. 22, 42, 3: conferta turba iter reliquum clauserat, id. 39, 49, 9: Quiritium, Hor. C. 1, 1, 7: clientium, id. ib. 3, 1, 13: poëtarum seniorum, id. S. 1, 10, 67: pauperiorum, id. ib. 1, 1, 111: mea turba, Liv. 6, 15, 10.—Esp., the common crowd, = vulgus: turba patronorum, Cic. Brut. 97, 332.—
- 2 Without the notion of a crowd or confusion, a great number, multitude: quid tibi de turbā narrem numeroque virorum? Ov. H. 15 (16), 181: plebes, turbā conspectior cum dignitates deessent, Liv. 22, 40, 4. —
- 3 Of other things, animate or inanimate, a crowd, throng, troop, multitude, number: turba ignotorum deorum, Cic. N. D. 1, 15, 39: praeter vulgum turbamque animantum, Lucr. 2, 920: ferarum, Ov. M. 11, 44: canum, id. ib. 4, 722: volucrum, id. ib. 10, 144: luporum, Sil. 7, 129: materiaï, Lucr. 1, 1113; 2, 127: refertis itineribus agrestium turbā pecorumque, Liv. 26, 10, 8; cf. Ov. M. 10, 106: rotarum, id. ib. 6, 219: jaculorum, id. P. 4, 7, 35: vulnerum, Plin. 11, 37, 61, § 162: castrensium negotiorum, Plin. Ep. 9, 25, 1.—Of a speech: mediocria in mediam turbam atque in gregem coiciantur, Cic. de Or. 2, 77, 314: inanium verborum, Quint. 8, 2, 17: argumentorum, id. 4, 2, 82; cf. id. 6, 1, 1; 4, 5, 7; 5, 13, 12.
fertur Herculem hac ~a serpentium et sibilantibus circumstetisse capitibus
adstante episcopo ‥ et ~a hominum non modica
piscatores de pelago retibus extrahunt ~am piscium
pars [insule ] ‥ visibilibus cacodemonum ~is et pompis fere semper ‥ exposita
Jacob ‥ quando ei Dominus faciem suam ostendit ‥ non fuit in ~a populi sed solus
attendite verba Domini ad apostolos et ~as loquentis
loquente Jesu ad ~as
Christus parabolas quas loquebatur ~is apostolos docebat
multis fatigatum occupationibus atque inanissimis cogitationum ~is
~a negotiorum mihi jugiter tumultuose incumbit
tota illa legum ~a que in imperatorum legibus diversis tot nominibus recitantur
ubi ~arum collatione jamdudum nomen illatum hoc adesse proferturæt Miclan grafe
nos per eam charitatem habemus ad ~as et honorem apud seniores
regulus ipse cum ~a sua ad extirpandum sanctum Dei de terra sua properavit(
rex ‥ proposuit cum omni ~a sua, que erat copiosa valde ‥
ut esset [murus ] arcendis hostibus ~a instructus terrori et civibus tutamini
alia ~a discipolorum
non de coetu quispiam apostolorum ‥ sed de ~a mulierum mulier quedam vocem extulerit
~a latronum de alia regione venit(
~a vulpium collegit se in silvis(
debes parare te ad surgendum ad primam campanam pulsantem, ita ut sis paratus ad tertiam ~am pergendi in ecclesiam
responsoria de prima et secunda ~a alternatim sumpta si plura festa unius martyris in septimana contigerit [v. l. contigerint ], quia tertia ~a responsoriorum non dicetur in festo trium lectionum
responsoria de prima ~a et secunda alternatim sumpta si plura festa plurimorum martyrum in septimana contigerint
acie, ~a
noverit heu vacuum simul hac quod turba fidelis / omnis cessabit cultus et omnis honor
eo devotius illuc catervatim undique ~a fidelis populi accurrit
in mare ne sanctus mittatur, surripit illum / turba fidelis
qui portant boscum, ~as, vel petas ad vendendum
moras ad fodiendum turvas
si burgensis ~as foderit ad proprium focum ‥ si forte ad trahendas ~as plures quadrigas conduxerit, quietus sit dando ‥ ij d. pro forestagio(
fodiendi vj milia turvarum ‥ et siccandi et intassandi
inter bracinum et domum ~e
pratum ‥ ad siccandum super illud ~am suam
exceptis busca, ~a, tanno, carbone
xxij d. in ~is fodiendis ad cooperiendum dictam domum
fenum, avena et turbonum de dono rectoris ‥ fenum et turbonum de dono rectoris pro xlvj equis
in iiijm ~arum ad focale emptis ‥ ij s. viij d.
in ‥ ~is tannitis emptis ad inde faciendos cineres pro plumbo affinando
pro cxviij soldatis ~arum et alleciis xvij d ob. q.
~onem meliorem pro vj d.
~a,a turbut
hic ~o, -nis,a turbott
- 1. onrust, verwarring, lawaai, kabaal [fugientium; belli]; ➤ -as efficere verwarring stichten;
- 2. (kom.) woede-uitbarsting, ruzie; plur. intriges;
- 3. (v. personen) (mensen)menigte, groep, troep [forensis; militaris; ducum gevolg; mea mijn kroost; Latonae kinderschaar]; ➤ videt in -a Verrem; in -am exire onder de mensen komen, algemeen bekend worden;
- 4. (v. dieren en niet-lev.) massa, verzameling [canum; piscium; arborum; verborum].
Tourbe, Teutonibus
Torf, vel
Turf, aut
Turve. Lambertus Ardensis pag. 257 :
Quendam similiter mariscum, ut aiunt, proprium perfodi fecit, et in Turbas dissecari.Charta Eustachii
de Campanies, seu
de Hamesann. 1210. in Tabular. S. Bertini :
Decem millia glebarum, quæ Turbæ vocantur..... fodere valeat ad focum suum.Chronicon Andrense pag. 453 :
Pro eo, quod uxor ejus focum glebarum vel Turbarum exorsum habeat.Provinciale Cantuariensis Eccles. lib. 3. tit. 16 :
Decimæ ..... Turbarum in locis, quibus fabricantur et fodiuntur.
Madoxpag. 27. etc.
Morum dedit dictus Comes dictæ ecclesiæ de Thosan ad Turfas fodiendas.
Turba, scribitur apud Rogerum Hovedenum pag. 784. ex Anglico
Turf, vel
Torf:
Qui autem forisfecerit in foresta Regis de viridi sive per culpaturam, sive per esbranchiaturam, sive per foditionem Turvarum, sive per escoriationem moræ, etc.Differt autem
turba, a
blestia, ait Spelmannus, quod
turbae terræ corpore effoditur,
blestiaab ejus superficie abraditur ; utraque in ignis alimentum a rusticis plurimis et a nobilibus ipsis in palustribus regionibus adhibita.
Blestiam, nostris
Turbisex professo scripsere Martinus Schoockius, Professor Groninganus, Carolus Patinus, et aliquot alii.
Præter jus ad dicum, necnon et unum sach ad Turvos et ad silvam.
Officium fuit granatarii omnia monasterii ædificia sustentareChartæ Corbeienses ann. 1190. et 1201 :..... panem, cervisiam, ligna, Turbones.... providere, etc.
Ecclesiæ Corbeiensi medietatem omnium, quæ ex nemore de Wouthust et wastinis adjacentibus vel Turbonibus provenerint, recognosco.Charta ann. 1345. in Instrum. Gall. Christ. novæ edit. tom. 3. col. 123 :
Item in lignis combustibilibus 18. lib. item in Turbonibus 20. sol.
Scuta cum Turbonibus 1. den. sed si alias merces intus habuerit 2. den.
In Charta Hugonis Gandensis Castellani ann. 1228. apud Lindanum in Teneræmunda :Arida gleba foco siccis incisa mariscis.
Concessimus etiam eis, ut habeant 20. bonaria palustris fundi ad opus ignis.Et in libro de Proprietatibus rerum lib. 15. de Flandria :
In plurimis est bituminosa, ex qua foditur materia, apta ad ignium nutrimenta.Vide Scaligeriana 1. edit. pag. 349. Monasticum Anglic. tom. 1. pag. 284 :
Pascuis, et molendinis, et Turbariis, et stagnis, etc.Adde pag. 637. Idem Monast. tom. 2. pag. 173 :
In Turbaria tantum turbæ, quantum convenit eis, etc.Pag. 220 :
Quandam Turbariam, habentem in latitudine 20. perticas, et in latitudine, quantum ipsa mora extenditur. Turbarie,apud Brittonem pag. 135. v°. Adde Statutum 2. Westmonast. cap. 23. Fletam lib. 1. cap. 12. § 21. lib. 2. cap. 41. § 2. Concilium Maghfeldense ann. 1330. Gul. Prynneum in Libertat. Angl. tom. 3. pag. 463. Edw. Bisseum ad Nicolaum Uptonum pag. 86.
Madoxpag. 183. Litteras ann. 1399. apud Rymer. tom. 8. pag. 95. alias ann. 1408. ibid. pag. 561. Chartam ann. 1360. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Brit. col. 503. etc.
Tourberie, in Invent. Chartar. Reg. ann. 1482. f. 207. ex Charta ann. 1209. Rursum occurrit in Charta ann. 1348. ex Chartul. 21. Corb.
TurbariisAnglicis ita Cambdenus in Lancastrensi agro :
Ubique solo tolerabili, nisi uliginosis quibusdam et minus salubribus locis, Mosses vocant, qui tamen hæc sua incommoda, commodis suis resarciunt uberioribus ; abrasa enim superficie, unctuosos cespites, Turffes dicunt, ad ignis fomitem ..... suppeditant.Præallatis addere placet, quod de hujusmodi Turbariis habet Chronicon Montis Sereni ann. 1181 :
Civitas autem in palude ædificata erat triplici vallo, et muro forti munita. Palus autem circa civitatem porrecta, non patens, sed sud cespite latens erat, et cespes ipse non solidus, sed vestigiis cedens, quasi immersionem desuper ambulantibus minabatur. Super hunc machinæ multæ diversi generis multo labore et sumtibus magnis ad capiendam civitatem constituebantur. Interim vero hi, qui obsessi fuerant, stultum judicantes nihil per se agere, quoniam hujusmodi materies flammæ admodum capax est, cespitem ex ea parte, qua extremo civitatis vallo jungebatur, obsessoribus ignorantibus incenderunt. Ignis autem subterraneo meatu serpens cito dilatatus est, qui cum ad locum machinarum venisset, cespes subter igne exesus, molem superpositam ferre non valens, repente subsidit, totaque illa structura cadendo secuta, copiosum igni pabulum ministravit.
Turbaria.
Madoxpag. 275 :
Concessi..... pasturam de Middelmora cum Turbora quantum ad nos pertinet, et terram nostram, etc.
turbasfodiendi. Charta Philippi Pulchri Regis Franc. ann. 1308. ex Chartul. 23. Corb. :
Super dictis Turbagiis et pasturagiis dictorum mariscorum partes prædictæ alias fuerant ad dictum ballivum remissæ.Alia ejusdem Reg. ann. 1310. ibid. :
Omnia jura ad ipsam communiam et singulares personas.... spectantia in dominio, proprietate, possessione, saisina, mariscis, Turbagiis, clausuris murorum, portis, befredo, carceribus, etc.Vide Turbatio.
turbas. Charta Will. comit. Pontiv. ann. 1203. in Lib. nig. priorat. S. Petri Abbavil. fol. 212. v° :
Concessi..... ad extrahendum turbas ; ita quod singulis annis de nummis inde receptis quadraginta solidos sterlingorum, quamdiu in prædicto marisco Turbagium fiet,... recipiam.
Turbasfodere, Gall.
Major et Jurati villæ Corbeyæ dicentes se indebite et de novo per Abbatem et Conventum Corbeyæ impeditos in saisina Turbandi quædam maresia quæ ipsi dudum emerunt, etc.Charta ann. 1321. ibid. :
Lesdits marés, porront et poent lesdits Religieux Tourber et effondrer toutefois que il leur plaira. Tourbierdicitur qui
turbasfodit, in Charta ann. 1372. ex Chartul. 21. Corb. fol. 266.
Enqueste par turbe, Inquisitio a judice delegata super usu et more recepto in aliqua provincia :
Ordinatio de inquisitione consuetudinum facienda. Inquiretur de consuetudine in hunc modum : Vocabuntur plures sapientes, carentes suspicione. Ipsis vocatis proponetur eis consuetudo, et dabitur eis in scriptis ; qua proposita, jurabunt quod ipsi dicent, et fideliter referent illud, quod sciunt, et credunt, per os unius ex ipsis, et viderunt usitari super illa consuetudine. Quo juramento prœstito, trahent se ad partem, et deliberabunt, et referent deliberationem illam, et dicent inter quas viderunt illam consuetudinem, et in quo casu, et quo loco, et si fuit judicatum, et de circumstantiis, et omnia redigent in scriptis. Et mittantur ad curiam clausa, sub sigillis inquisitorum, et reddent omnes causam dicti sui, etiam in Turba.Habetur etiam in veteri Consuetudine Bituricensi, edita a Thomasserio, articulus :
Coment Coustume se doit prouver,ubi eadem ferme statuuntur. Ejusmodi
Turbasamovit Rex Ludovicus XIV. edicto suo anno 1667. art. 13.
Ubicumque Manichæorum conventus vel Turba hujusmodi reperitur, etc.Rursum occurrit leg. 6.
turbaturet impeditur. Charta ann. 1319. in Reg. 59. Chartoph. reg. ch. 320 :
Idcirco supplicant abbas Villæ-longæ et syndicus nomine sui monasterii dictum impedimentum et Turbam tolli et amoveri.
- TVR-, a turmoil, hubbub, uproar, disorder, tumult, commotion, disturbance: ut exsistat ex populo turba: fugientium, Cs.: turbā atque seditionibus sine curā aluntur, S.—A brawl, disturbance, quarrel: iam tum inceperat Turba inter eos, T.: turba atque rixa.—A disorderly multitude, crowd, throng, mob, band, train, troop: videt in turbā Verrem: cum ex hac turbā et col luvione discedam: Iliadum, V.—A great number, throng, multitude: plebes, turbā conspectior cum dignitates deessent, L.: omnis eum stipata tegebat Turba ducum, V.: canum, O.: turba mea, i. e. my brood, Ph.: iaculorum, O.—The common crowd, vulgar, mass: velut unus turbae militaris, L.: poëtarum seniorum, H.: ignotorum deorum.
-
…vides Stygiamque paludem, di cuius iurare timent et fallere numen. Haec omnis, quam cernis, inops inhumataque turba est ; portitor ille Charon ; hi, quos vehit unda, sepulti. Nec ripas datur horrendas et rauca…
Vergil, Aeneid
-
…velisque ministrat, et ferruginea subvectat corpora cymba, iam senior, sed cruda deo viridisque senectus. Huc omnis turba ad ripas effusa ruebat, matres atque viri, defunctaque corpora vita magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae, impositique…
Vergil, Aeneid
-
…, bonis invident, malos extollunt, vetera odere, nova exoptant, odio suarum rerum mutari omnia student, turba atque seditionibus sine cura aluntur, quoniam egestas facile habetur sine damno. Sed urbana plebes, ea vero praeceps…
Sallust, Catilina
-
…, sine lege fidem rectumque colebat. Poena metusque aberant, nec verba minantia fixo aere legebantur, nec supplex turba timebat iudicis ora sui, sed erant sine vindice tuti. Nondum caesa suis, peregrinum ut viseret orbem ,…
Ovid, Metamorphoses
-
…, deinde torus iunxit, nunc ipsa pericula iungunt, terrarum, quascumque vident occasus et ortus, nos duo turba sumus ; possedit cetera pontus. Haec quoque adhuc vitae non est fiducia nostrae certa satis ; terrent etiam nunc…
Ovid, Metamorphoses
-
…erigitur metuitque loqui, ne more iuvencae mugiat, et timide verba intermissa retemptat. Nunc dea linigera colitur celeberrima turba, nunc Epaphus magni genitus de semine tandem creditur esse Iovis, perque urbes iuncta parenti templa tenet. Fuit…
Ovid, Metamorphoses
-
…a. . CAELIV CICERONI S. Ecquando tu hominem ineptiorem quam tuum Cn. Pompeium vidisti, qui tantas turbas, qui tam nugax esset, commorit ecquem autem Caesare nostro acriorem in rebus gerendis, eodem in victoria temperatiorem…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…quod iam prope modum vel plane potius effeceras, ut te eripias ex ea quam ego congessi in hunc sermonem turba patronorum. Nec enim decet te ornatum uberrimis artibus, quas cum domo haurire non posses arcessivisti ex urbe ea…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…; conlegae mei, quem ad modum dicebat ipse, promissis, circumfluentem colonorum Arretinorum et Faesulanorum exercitu ; quam turbam dissimillimo ex genere distinguebant homines perculsi Sullani temporis calamitate. voltus erat ipsius plenus furoris, oculi sceleris, sermo…
Cicero, pro Murena
-
…cur huic potissimum irascare qui longissime a te afuit. equidem, si quando, ut fit, iactor in turba, non illum accuso qui est in summa sacra via, cum ego ad Fabianum fornicem impellor, sed eum…
Cicero, pro Plancio