αἰσχύνη
αἰσχύνη, αἰσχύνη, shame, dishonor; sense of shame
- shame, dishonour, ἐς αἰσχύνην φέρει Hdt. 1.10, cf. 3.133; αἰσχύνην φέρει, ἔχει, S. Tr. 66, E. Andr. 244, etc.; αἰ. περιίσταταί με, συμβαίνει μοι, D. 3.8, 18.85; αἰσχύνῃ πίπτειν S. Tr. 597; περιπίπτειν X. HG 7.3.9; αἰσχύνην περιάπτειν τῇ πόλει Pl. Ap. 35a; αἰ. προσβάλλειν τινί Id. Lg. 878c; ἐν αἰ. ποιεῖν τὴν πόλιν D. 18.136; ἡ τῶν πραγμάτων αἰ. 1.27.
- 2 αἰ. γυναικῶν dishonouring of women, Isoc. 4.114 (pl.), 12.259 (pl.); γράφεσθαί τινα γένους αἰσχύνης for dishonour done to his race, Pl. Lg. 919e.
- 3 concrete, of a person, αἰ. φίλοις, πάτρᾳ, Thgn. 1272, A. Pers. 774; ἄνθρωπος αἰ. τῆς πόλεως γεγονώς Aeschin. 3.241; of a decree, ib. 105.
- II shame for an ill deed, personified in A. Th. 409; Αἰσχύνην οὐ νομίσασα θεόν AP 7.450 (Diosc.).
- 2 like αἰδώς, sense of shame, honour, πᾶσαν αἰ. ἀφείς S. Ph. 120; ἡ γὰρ αἰ. <πάρος> τοῦ ζῆν . . νομίζεται E. Heracl. 200; διʼ αἰσχύνης ἔχειν τι to be ashamed of, Id. IT 683; αἰσχύνην ἔχειν τινός for a thing, S. El. 616; αἰ. ἐπί τινι Pl. Smp. 178d; ὑπέρ τινος D. 4.10; joined with δέος, S. Aj. 1079; with ἔλεος and αἰδώς, Antipho 1.27:—rare in pl., πτήσσουσαν αἰσχύνῃσιν S. Fr. 659.9; ἐν αἰσχύναις ἔχω I hold it a shameful thing, E. Supp. 164.
- III later = αἰδοῖον, Sch. Ar. Eq. 365; cf. τὴν τοῦ σώματος αἰ. Alcid.ap Arist. Rh. 1406a29.
A concr.
I por violencia física infligida
1 mutilación, desfiguración o fealdad denigrante
μεγάλην αἰσχύνην καὶ βλάβην βραχύτερον τὸν μηρὸν ἀποδεῖξαι
(tras una operación)ἐὰν δὲ αἰσχύνην ... μεγάλην τινὰ προσβάλλῃ τῷ τρωθέντι
διὰ τὴν αἰσχύνην τῆς ὄψεως
de unos a los que se cortó la narizπτήσσουσαν αἰσχύνῃσιν
temblando por su desfiguración de una yegua a la que han quitado la crin
2 por motivos sexuales afrenta, deshonra c. gen.
παίδων ὕβρεις καὶ γυναικῶν αἰσχύνας ... τίς ἂν δύναιτο διεξελθεῖν;
γυναικῶν αἰσχύνας (unido a παρθένων φθοράς)
II vergüenza(s), partes sexuales
τοῦ σώματος
τὴν αἰσχύνην ὕπαιθρον ἔχοντες
μὴ φανηρωθῇ ἡ αἰσχύνη τῆς γυμνότητος σοῦ
ἐντεταμένην ἔχων τὴν αἰσχύνην
B gener., c. valoración neg.
I deshonra en aposición a pers. o cosas, c. dat. o gen. la vergüenza, la deshonra
αἰ. φίλοισι
vergüenza de los amigos (por su licencia)Κασσάνδραν, αἰσχύναν Ἀργείοισιν
Casandra, objeto de deshonra para los Argivos
• por motivos polít.
Μάρδος ... αἰ. πάτρᾳ θρόνοισί τ' ἀρχαίοισι
αἰ. τῆς πόλεως
ref. al mal carácter de Hipérboloἄνθρωπος αἰ. τῆς πόλεως γεγονώς
de Demóstenes por su venalidad
• lo mismo de un decreto
τὸ ψήφισμα ... αἰ. μὲν τῆς πόλεως
II abstr. vergüenza que se siente y al tiempo mala fama como sanción social, qué dirán
1 por actos reales o aparentes
ὦ μεγάλη φάτις, ὦ μᾶτερ αἰσχύνας
ὡς σκότῳ κἂν αἰσχρὰ πράσσῃς, οὔποτ' αἰσχύνῃ πεσῇ
en cuanto de vergonzoso hagas a escondidas, no caerás en el qué diránκἀκεῖ τά γ' αἰσχρὰ κἀνθάδ' αἰσχύνην ἔχει
allí y aquí las cosas vergonzosas traen oprobio
• definida como la sanción social que trae consigo el contravenir códigos de moral no escritos
ὅσοι (νόμοι) ἄγραφοι ὄντες αἰσχύνην ὁμολογουμένην φέρουσιν
(mientras que las leyes escritas traen «castigo»)τὰ ... νόμιμα παραβαίνων εἰὰν λάθῃ τοὺς ὁμολογήσαντας καὶ αἰσχύνης καὶ ζημίας ἀπήλλακται
ἔστω δὲ αἰσχύνη λύπη τις ἢ ταραχὴ περὶ τὰ εἰς ἀδοξίαν φαινόμενα φέρειν
ἐπεὶ δὲ περὶ ἀδοξίας φαντασία ἐστιν ἡ αἰσχύνη
2 esp.:
a) en rel. c. el valor guerrero que exige un sacrificio total
εἴπερ κακὸν φέροι τις, αἰσχύνης ἄτερ ἔστω· μόνον γὰρ κέρδος ἐν τεθνηκόσιν
si uno muere, que sea sin deshonor, pues ésa es la sola ganancia que queda a los muertos
b) en rel. c. la posición social rebajamiento o humillación
εὖ νῦν ἐπίστω τῶνδέ μ' αἰσχύνην ἔχειν, κεἰ μὴ δοκῶ σοι
ἓν γάρ τι τοῖς δούλοισιν αἰσχύνην φέρει, τοὔνομα
una sola cosa impone una mancha a los esclavos: el nombreαἰσχύνης τινὸς ἀπόρου καὶ ἀβίου
γραφέσθω μὲν αὐτὸν γένους αἰσχύνης ὁ βουλόμενος
(al que se dedique al comercio al por menor) que lo acuse de deshonra de su familia el que lo desee
c) entre las mujeres vergüenza, deshonor, infamia por rel. sexuales condenadas
ξύνοιδ' ἄντροισιν αἰσχύνην τινα
• el adulterio real o aparente
δι' ἐμὰν ... αἰσχύναν
por mi vergüenzaεἰ καθ' Ἑλλάδ' ὄνομα δυσκλεὲς φέρω, μή μοι τὸ σῶμά γ' ἐνθάδ' αἰσχύνην ὄφλῃ
• prostitución
ἡ ἐπὶ τοῖς σώμασιν αἰ.
εἰς αἰσχύνην ἀγομένας γυναῖκας
• gener.
μηδὲ φαντάζου δόμων πάροιθε τῶνδε, μή τιν' αἰσχύνην λάβῃς
que no se te vea delante de la casa, no sea que cobres mala fama
•
ἈNT. αἰδούμεθ' ὄχλον. ἸO. οὐκ ἐν αἰσχύνῃ τὰ σά
Antígona: me da vergüenza la multitud. Yocasta: no estás para vergüenzas
• en rel. c. la maternidad ilegítima
μή τιν' αἰσχύνην λάβω
• esp. en rel. c. el adulterio o simplemente su previsión
εἰὰν δέ τι κακοτεχνοῦσα ἁλίσκηται ἐπὶ αἰσχύνῃ τοῦ ἀνδρός (en un contrato matrimonial)
τὸν μοιχικὸν ... ἐν αἰσχύνῃ δῆλός ἐστι καὶ ψόγῳ τιθέμενος
• en rel. c. la pederastia
ὁ δ' ἐγκληθεὶς ὡς ἐπ' αἰσχύνῃ πλησιάζων ἄτιμος διὰ βίου ἦν
ἐν ἔθει τῆς αἰσχύνης γενόμενον
habiéndose acostumbrado a su deshonorκαὶ ἄνδρα ὀφθῆναι γυμνὸν ἐς αἰσχύνην μεγάλην φέρει
d) vergüenza, mala fama rel. c. los compromisos y normas familiares
τὸ μὴ πυθέσθαι ποῦ' στιν αἰσχύνην φέρει
el no (tratar de) enterarte dónde está (tu padre) trae vergüenzaχωρεῖν ἂν εἰς πᾶν ἔργον αἰσχύνης ἄτερ;
(habla Clitemestra a Electra)(τὸ δὲ θηριῶδες) ἀπηλλαγμένον αἰσχύνης καὶ φρονήσεως
(la parte animalizada de nuestro ser) (se encuentra en el sueño) liberada de la vergüenza y prudencia
• gener. en rel. c. todos los compromisos: de amistad
ταῦτ' οὖν φοβοῦμαι καὶ δι' αἰσχύνης ἔχω
(Pílades negándose a abandonar a Orestes)οὐκ ἴσην ... τὴν χάριν ... οὐδὲ αἰσχύνης ἀπηλλαγμένην
οὐκ ἄν ποτ' ἦλθον ἐς τόδ' αἰσχύνης ἐγὼ ὥστ' ἄνδρα πάντων φίλτατον βροτῶν ἐμοὶ θανεῖν ἐᾶσαι
(habla Ártemis)καὶ γὰρ αἰσχύνην φέρει πρᾶγμ' ἐς χέρας λαβόντ' ἀπώσασθαι τόδε
• de compromisos políticos y militares
φοβούμενοι δὲ τὴν ὁδὸν καὶ ἄκοντες ὅμως οἱ πολλοὶ δι' αἰσχύνην ... Κύρου συνηκολούθησαν
οἴομαι τοῖς ἐλευθέροις μεγίστην ἀνάγκην τὴν ὑπὲρ τῶν πραγμάτων αἰσχύνην εἶναι
ὡς ἐν αἰσχύνῃ ποιήσων τὴν πόλιν καὶ δείξων ἀδικοῦσαν
οὐκ ἀρήξετ' αἰσχύνην πόλει;
ὃν δὴ καὶ καλοῦμεν τὸν φόβον ἡμεῖς γε, οἶμαι δὲ πάντες αἰσχύνην
δύο γὰρ οὖν ἐστὸν τὰ τὴν νίκην ἀπεργαζόμενα, θάρρος μὲν πολεμίων, φίλων δὲ φόβος αἰσχύνης πέρι κακῆς
περιστάσης ἂν ἡμᾶς αἰσχύνης, εἰ καθυφείμεθα τῶν πραγμάτων
ἔστιν ὅστις ὑμῶν οἶδέ τιν' αἰσχύνην τῇ πόλει συμβᾶσαν διὰ τοῦτο τὸ ψήφισμα ἢ χλευασμὸν ἢ γέλωτα;
• frec. plu. bajeza(s), crímen(es)
ἡμεῖς δ' ἀναλώσαντες αἰσχύναις δόμον
οἱ δὲ πολλοὶ τῶν βασιλέων ... εἰς ἅπασαν αἰσχύνην ὑπὸ τῆς κολακείας ἐξάγονται
ἐπαφρίζειν τὰς αἰσχύνας
hacer espumear las maldades
e) vergüenza o ridículo por haber sido cogido en falta o en un fracaso
ἡμῖν δ' ἂν αἰσχύνην φέροι πάσαισι παρὰ τοῖς ἀνδράσιν τὸ πρᾶγμα τοῦτ' ἐλεγχθέν
(hablan las mujeres tras celebrar la asamblea)καταδύεσθαι δ' ὑπὸ τῆς αἰσχύνης
φοβούμενόν τε ἐμὲ καὶ ἐν αἰσχύνῃ δεινῶς ἔχοντα
(habla Ciro)
• por otras cosas
οὐκ ἔχοντός πω αἰσχύνην τούτου τοῦ ἔργου
de la pirateríaἅμα δὲ αἰσχύνῃ περιπίπτουσιν
τό τε γὰρ μὴ μετ' αἰσχύνης ὡς κολακεύοντα λαμβάνειν
III de un sentimiento subjetivo interiorizado
1 escrúpulo
ποήσω, πᾶσαν αἰσχύνην ἀφείς
lo haré dejando todo escrúpuloκαὶ μὴ τυχοῦσα μητ' αἰδοῦς μητ' ἐλέου μητ' αἰσχύνης μηδεμιᾶς παρ' ὑμῶν, τῆς δικαιοτάτης ἂν τύχοι τιμωρίας
no encontrando en vosotros perdón ni misericordia ni escrúpulo, encontraría el castigo más justo
2 vergüenza, timidez a veces falsa vergüenza
αἰσχύνῃ καὶ φειδοῖ τοῦ λέγοντος
ἀλλὰ ἀπειπάμεθα τὰ κρυπτὰ τῆς αἰσχύνης
hemos dejado los tapujos de la falsa vergüenza
3 repugnancia, desagrado, asco
δεινὸν μὲν ἦν βάσταγμα κἀισχύνην ἔχον
era terrible carga y que produce repugnancia (ocuparse de cadáveres)
4 desgracia
ἐν αἰσχύνῃ γενόμενος
caído en desgraciaπαρὰ Καίσαρι
C considerada como una virtud restrictiva
1 vergüenza, honor en el sentido de mantener los compromisos a toda costa, pundonor a veces casi heroísmo
ἑτοιμότερός ἐστιν αἰσχύνῃ ἐμμένειν οἷς ξυνέθετο
está más comprometido por su honor a permanecer en sus compromisosἡ γὰρ αἰσχύνη <πάρος> τοῦ ζῆν παρ' ἐσθλοῖς ἀνδράσιν νομίζεται
• en rel. al valor guerrero
αἰδὼς σωφροσύνης πλεῖστον μετέχει, αἰσχύνης δὲ εὐψυχία
τῆς γε ξυγγενείας ἕνεκα καὶ αἰσχύνῃ βοηθεῖν
prestar ayuda por el parentesco y en nombre del honorοὐ γὰρ δὴ ἐπί γε τὴν τοῖς ... κινδύνοις πλεῖστα διαφθείρουσαν ἀνθρώπους αἰσχύνην τρέψεσθε
sin duda no os obcecaréis en un heroísmo (suicida) que tan desastroso es en los peligros a los pueblosαἰσχύνην αἰσχίω μετὰ ἀνοίας ἢ τύχῃ προσλαβεῖν
στρατιωτικὴ αἰσχύνη
vergüenza, honor militar
• personif. como una divinidad
τὸν Αἰσχύνης θρόνον τιμῶντα
2 recato, pudor, modestia esp. de la mujer
ἐπ' αἰσχύνην ὄμμα τέτραπται
χορεῖον εἰσέβαινε ῥυθμὸν μετ' αἰσχύνης, ὁμοῦ μέλλουσα <καὶ> τρέμουσα
ὑπ' αἰσχύνης περιστήσεται τὸν σοφόν
• considerada casi como una divinidad
αἰδῶ τε καὶ αἰσχύνην θεῖον φόβον ὠνομάκαμεν
Αἰσχύνην οὐ νομίσασα θεόν
3 respeto, contención, modestia
δέος γὰρ ᾧ πρόσεστιν αἰσχύνη θ' ὁμοῦ
• c. constr.
ἡ πρὸς γονέας καὶ τοὺς πρεσβυτέρους ὑμῶν παρὰ τῶν νέων αἰσχύνη
1. schande:
2. schandelijke behandeling, schending:
3. schaamte:
Strong 152
shame (MM, VGT, s.v.): subjectively, Lk 14:19, II Co 4:2; objectively, Phl 3:19, He 12:2; as something to be ashamed of, Re 3:18; pl. (Bl., §32, 6), shameful deeds, Ju 13.†
- Ishame done one, disgrace, dishonour, Hdt., Attic
- 2a disgrace, of a person, Aesch.
- IIshame for an ill deed, personified in Aesch.
- 2generally, like αἰδώς, shame, the sense of shame, Soph., etc.
-
…ὡς δεινόν τι οἰομένους πείσεσθαι εἰ ἀποθανοῦνται, ὥσπερ ἀθανάτων ἐσομένων ἂν ὑμεῖς αὐτοὺς μὴ ἀποκτείνητε · οἳ ἐμοὶ δοκοῦσιν αἰσχύνην τῇ πόλει περιάπτειν, ὥστʼ ἄν τινα καὶ τῶν ξένων ὑπολαβεῖν ὅτι οἱ διαφέροντες Ἀθηναίων εἰς ἀρετήν, οὓς αὐτοὶ…
Plato, Apology
-
…ἄνδρα χρή, κἂν σῶμα γεννήσῃ μέγα, δοκεῖν πεσεῖν ἂν κἂν ἀπὸ σμικροῦ κακοῦ. δέος γὰρ ᾧ πρόσεστιν αἰσχύνη θʼ ὁμοῦ, σωτηρίαν ἔχοντα τόνδʼ ἐπίστασο · ὅπου δʼ ὑβρίζειν δρᾶν θʼ ἃ βούλεται παρῇ, ταύτην νόμιζε τὴν…
Sophocles, Ajax
-
…τὸν Κανδαύλεα. παρὰ γὰρ τοῖσι Λυδοῖσι, σχεδὸν δὲ καὶ παρὰ τοῖσι ἄλλοισι βαρβάροισι καὶ ἄνδρα ὀφθῆναι γυμνὸν ἐς αἰσχύνην μεγάλην φέρει. τότε μὲν δὴ οὕτω οὐδὲν δηλώσασα ἡσυχίην εἶχε. ὡς δὲ ἡμέρη τάχιστα ἐγεγόνεε, τῶν οἰκετέων…
Herodotus, The Histories
-
…καὶ προσπίπτοντες πόλεσιν ἀτειχίστοις καὶ κατὰ κώμας οἰκουμέναις ἥρπαζον καὶ τὸν πλεῖστον τοῦ βίου ἐντεῦθεν ἐποιοῦντο, οὐκ ἔχοντός πω αἰσχύνην τούτου τοῦ ἔργου, φέροντος δέ τι καὶ δόξης μᾶλλον · δηλοῦσι δὲ τῶν τε ἠπειρωτῶν τινὲς ἔτι καὶ νῦν…
Thucydides, The Peloponnesian War
-
…αὑτῶν ἐγεννήσαμεν, καὶ τοῦτον οὐδὲ τοῖς εὐδαιμονοῦσιν ἔστι διαφυγεῖν · ὕβρις δὲ καὶ δουλεία καὶ τὸ βλέπειν γυναῖκας εἰς αἰσχύνην ἀγομένας μετὰ τέκνων οὐκ ἔστιν ἀνθρώποις κακὸν ἐκ φύσεως ἀναγκαῖον, ἀλλὰ ταῦτα διὰ τὴν αὐτῶν δειλίαν ὑπομένουσιν οἱ παρὸν…
Flavius Josephus, Jewish War
-
…· διʼ ἐκεῖνο μὲν γὰρ αὐθάδης, διὰ δὲ τοῦτο φρόνιμος εἶναι δόξεις. ἡγοῦ μάλιστα σεαυτῷ πρέπειν κόσμον, αἰσχύνην δικαιοσύνην σωφροσύνην · τούτοις γὰρ ἅπασι δοκεῖ κρατεῖσθαι τὸ τῶν νεωτέρων ἦθος. μηδέποτε μηδὲν αἰσχρὸν ποιήσας ἔλπιζε λήσειν ·…
Isocrates, Speeches
-
…. ἀνδροῖν δʼ ὁμαίμοιν θάνατος ὧδʼ αὐτοκτόνος, οὐκ ἔστι γῆρας τοῦδε τοῦ μιάσματος. εἴπερ κακὸν φέροι τις, αἰσχύνης ἄτερ ἔστω · μόνον γὰρ κέρδος ἐν τεθνηκόσι · κακῶν δὲ κᾀσχρῶν οὔτινʼ εὐκλείαν ἐρεῖς. τί μέμονας, τέκνον…
Aeschylus, Seven Against Thebes
-
…γὰρ οὐκ ἂν ἀρνοίμην τὸ δρᾶν. σοφός τʼ ἂν αὑτὸς κἀγαθὸς κεκλῇʼ ἅμα. ἴτω · ποήσω, πᾶσαν αἰσχύνην ἀφείς. ἦ μνημονεύεις οὖν ἅ σοι παρῄνεσα ; σάφʼ ἴσθʼ, ἐπείπερ εἰσάπαξ συνῄνεσα. σὺ μὲν μένων νυν…
Sophocles, Philoctetes
-
…φροντίδος, ἥτις τοιαῦτα τὴν τεκοῦσαν ὕβρισεν, καὶ ταῦτα τηλικοῦτος ; ἆρά σοι δοκεῖ χωρεῖν ἂν εἰς πᾶν ἔργον αἰσχύνης ἄτερ ; εὖ νυν ἐπίστω τῶνδέ μʼ αἰσχύνην ἔχειν, κεἰ μὴ δοκῶ σοι · μανθάνω δʼ ὁθούνεκα ἔξωρα πράσσω…
Sophocles, Electra
-
…ὄντων ἀκροάσει καὶ τῶν νόμων, καὶ μάλιστα αὐτῶν ὅσοι τε ἐπʼ ὠφελίᾳ τῶν ἀδικουμένων κεῖνται καὶ ὅσοι ἄγραφοι ὄντες αἰσχύνην ὁμολογουμένην φέρουσιν. καὶ μὴν καὶ τῶν πόνων πλείστας ἀναπαύλας τῇ γνώμῃ ἐπορισάμεθα, ἀγῶσι μέν γε καὶ θυσίαις διετησίοις…
Thucydides, The Peloponnesian War