digitus
digitus, a finger
- I Prop.: tot (cyathos bibimus), quot digiti sunt tibi in manu, Plaut. Stich. 5, 4, 24 (706); id. Most. 5, 1, 69 (1109); id. Mil. 2, 2, 47 (202); 4, 2, 57 (1047) et saep.—The special designations: pollex, the thumb; index or salutaris, the forefinger; medius, also infamis and impudicus, the middle finger; minimo proximus or medicinalis, the ring-finger; minimus, the little finger, v. under those words.—
- B Special connections: attingere aliquem digito (uno), to touch one lightly, gently, Plaut. Pers. 5, 2, 15 (791); Ter. Eun. 740 Ruhnk.; Licinius ap. Gell. 19, 9, 13; Cic. Tusc. 5, 19, 55; cf. with tangere, Plaut. Rud. 3, 5, 30 (809); id. Poen. 5, 5, 29 (1308): attingere aliquid extremis digitis (with primoribus labris gustare), to touch lightly, to enjoy slightly, Cic. Cael. 12: attingere caelum digito, to be exceedingly happy, id. Att. 2, 1, 7: colere summis digitis, to adore (to touch the offering or consecrated gift) with the tips of the fingers, Lact. 1, 20; 5, 19 fin.; cf. Ov. F. 2, 573: computare digitis, to count on the fingers, to reckon up, Plaut. Mil. 2, 2, 51 (206); Plin. 34, 8, 19, 88, no. 29, § 88; cf.: numerare per digitos, Ov. F. 3, 123: in digitis suis singulas partis causae constituere, Cic. Div. in Caec. 14, 45.—Hence, venire ad digitos, to be reckoned, Plin. 2, 23, 21, § 87; and: si tuos digitos novi, thy skill in reckoning, Cic. Att. 5, 21, 13; cf. also: digerere argumenta in digitos, to count on the fingers, Quint. 11, 3, 114: concrepare digitos or digitis, to snap the fingers, as a signal of command, Petr. 27, 5; Plaut. Mil. 2, 2, 53 (208); Cic. Off. 3, 19; v. concrepo; cf. also: digitus crepans, Mart. 3, 82, 15: digitorum crepitus, id. 14, 119: digitorum percussio, Cic. Off. 3, 19, 78: intendere digitum ad aliquid, to point the finger at any thing, Cic. de Or. 1, 46 fin.: liceri digito, to hold up the finger in bidding at an auction, Cic. Verr. 2, 3, 11; for which also: tollere digitum, id. ib. 2, 1, 54. The latter phrase also signifies, to raise the finger in token of submission, said of a combatant, Sid. Ep. 5, 7; cf. Mart. Spect. 29, 5; and Schol., Pers. 5, 119: loqui digitis nutuque, to talk by signs, Ov. Tr. 2, 453; different is: postquam fuerant digiti cum voce locuti, i. e. playing as an accompaniment to singing, Tib. 3, 4, 41; cf.: ad digiti sonum, id. 1, 2, 31; cf. also Lucr. 4, 587; 5, 1384: digito compesce labellum, hold your tongue, Juv. 1, 160.—For the various modes of employing the fingers in oratorical delivery, cf. Quint. 1, 10, 35; 11, 3, 92 sq.; 103; 120 al.: monstrari digito, i. e. to be pointed out, to become distinguished, famous, Hor. C. 4, 3, 22; Pers. 1, 28; for which: demonstrari digito, Tac. Or. 7 fin.; Cic. de Or. 2, 66, 266; id. Rep. 6, 24; Nep. Datam. 11, 5; Suet. Aug. 45.—Prov. phrases: nescit, quot digitos habeat in manu, of one who knows nothing at all, Plaut. Pers. 2, 2, 5 (187): in digitis hodie percoquam quod ceperit, i. e. he has caught nothing, id. Rud. 4, 1, 11 (902): ne digitum quidem porrigere, not to stretch out a finger, like the Gr. δάκτυλον μὴ προτεῖναι, ἐκτεῖναι, for not to give one's self the least trouble, Cic. Fin. 3, 17, 57; cf.: exserere digitum, Pers. 5, 119 Scal.; and in like manner: proferre digitum, to move a finger, to make any exertion, Cic. Caecin. 25, 71: scalpere caput digito, of effeminate men fearful of disarranging their hair, Juv. 9, 133; cf. Sen. Ep. 52 fin.; a habit of Pompey's, acc. to Calvus ap. Schol. Luc. 7, 726, and Sen. Contr. 3, 19; Amm.17, 11. (Cf. Echtermeyer's Über Namen und symbolische Bedeutung der Finger bei den Griechen und Römern, Progr. d. Hall. Pädagogiums, v. 1835.)
- II Transf.
- A A toe (cf. Heb., Gr. δάκτυλος, Fr. doigt), Lucr. 3, 527; Verg. A. 5, 426; Petr. 132, 14; Sen. Ep. 111; Quint. 2, 3, 8 et saep.; also of the toes of animals, Varr. R. R. 3, 9, 4; Col. 8, 2, 8; Plin. 10, 42, 59, § 119 al.—
- B A small bough, a twig, Plin. 14, 1, 3, § 12; 17, 24, 37, § 224.—
- C As a measure of length, an inch, the sixteenth part of a Roman foot (pes), Front. Aquaed. 24 sq.; Caes. B. G. 7, 73, 6; id. B. C. 2, 10, 4; Juv. 12, 59 al.: digiti primores, finger-ends, as a measure, Cato R. R. 21, 2; digitus transversus, a fingerbreadth, id. ib. 45 fin.; 48, 2.—Prov.: digitum transversum non discedere ab aliqua re, not to swerve a finger's breadth, Cic. Ac. 2 (Luc.), 18, 58; cf. without transversum: nusquam ab argento digitum discedere, id. Verr. 2, 4, 15; and ellipt.: ab honestissima sententia digitum nusquam, id. Att. 7, 3, 11.
dactulus, ~us
~i,fingras
mirum quod in tanta tam precipiti ~orum rapacitate musica servatur proportio
ut nullus caperet ‥ valorem trium d. sub poena mutilacionis ~i
pro emendacione degetorum imaginis S. Thome
est manuum digitus, articulusque pedum(
secundus ~us nominatur index sive demonstratorius ‥; tertius ~us ‥ nominatur impudicus ‥; quartus anularis ‥; quintus auricularis
cepit ~um qui vocatur index juxta policem in manu dextra et morsit dictum ~um
alium ~um juxta dictum [auricularem ] ~um, qui vocatur medicus
vene ‥ in manibus inter minimum ~um et sibi proximum
Johannes ~o Christum ostendit
aliis quam pluribus ad ~um rationibus ostensis
signum ad ~um in subsannationem
affectum ‥ asinae ‥ quae ‥ angelum ‥ ~o quodammodo ‥ demonstravit [cf. ]Num. xxii
folia similia ~o majori et obrotunda
quendam hominem ‥ habuisse plantas duorum non amplius ~orum comperimus
inter singulos ~os pedis et manus
neque in tantae mole magnitudinis ‥ unum ~um tantum addere vel demere crediderim
mensura iiij ~orum
virga virilis ‥ longitudinem naturalem inter vj ~os habet
considera ‥ utrum ‥ numerus ‥ ex caracterum duplatione confectus ~us sit an articulus
quadruplex multiplicatio, sc. articuli cum articulo, et ~i cum articulo, deinde articuli cum ~o et quarto ~i cum ~o
ordines numerorum sive limites a primis numeris, qui ~i vocantur et sunt ix, per decuplos in infinitum procedunt
lapides subscriptos, viz. ix balesios quadratos, v in uno ~o et iiij in alio et in quodam alio ~o iiij balesios grossiores
invenire in Quadragesima panes xij denariorum deportandos ad ~um ad elemosinam
si ‥ ebdomadarius sederit ad ~um
minister ~i
in refectorio cum sederit ad ~um
curtarius ‥ allocabit unum panem pro frang[mentis ] que portantur ad ~um in die Nativitatis S. J. Baptiste
➳ gén. pl. arch. digitum Varr. d. Char. 126, 26 ; Vitr. Arch. 7, 1, 6.
- 1. vinger [index wijsvinger]; ➤ -o se caelum attigisse putare in de zevende hemel zijn, zielsblij zijn; -um intendere ad met de vinger aanwijzen; computare -is en numerare per -os op de vingers tellen, berekenen; -um tollere de vinger opsteken (bij het stemmen); novi tuos -os ik weet hoe knap je bent in rekenen; -os comprimere pugnumque facere;
- 2. (poët.; postklass.) teen; ➤ insistere -is op de tenen gaan staan; insistere summis -is op de punt v.d. tenen gaan staan;
- 3. (als maat) vingerbreedte, duim (= 18,5 mm); ➤ sprw.: non -um (transversum) discedere a re.
指。— minimus vel minusculus 小指。 — medius vel infamis 中指。— annularis 無名指。— pollex 大指。— index vel salutaris 食指。— pedis 脚指。拇。— picae 喜雀爪。 — aquae 流水一戒指之多。 Digito caelum attingere 自高。Medium digitum porrigere vel digitum intendere 欺負。In digito mori 小故致死。Digitum tollere 護人。認敗。Digitum deprimere 定斷人。不護。 Extremis digitis attingere 畧摩。Digitis concrepare 彈指。Digito monstrari 出等。Summis digitis colere 大恭敬。
Suggest a Translation
See an image
Doys, in Stat. Confrat. S. Pauli Paris. ann. 1332. ex Reg. 66. Chartoph. reg. ch. 1123 :
Item audit siege a quinze poures souffisamment pelez, qui sont les premiers assis et servis, à un Doys des plus riches hommes.
Aquarum moduli aut adVide leg. 3. D. de Servit. rust. (8, 3.)Digitorum , aut ad unciarum mensuram instituti sunt.... Est autemDigitus , ut convenit, sexta decima pars pedis.
Ostendis Digitum , sed impudicum.
Medicinalis, apud Macrob. lib. 7. Saturnal. cap. 13 :
Cur sibi communis assensus anulum in Digito, qui minimo vicinus est, quem etiam Medicinalem vocant, et manu præcipus sinistra gestandum esse persuasit.Acta S. Arnulfi tom. 3. Aug. pag. 256. col. 2.
Contigit ut... in manu vulneratus duos amitteret digitos, medium et Medicum. Doiz mire, in Mirac. S. Ludov. edit. reg. pag. 470 :
Laquelle Nichole... quant ele s'esveilla ele se trouva si perdue en toutes les parties de son cors, que ele n'en sentoit riens, fors sanz plus en deux doiz de la main destre, c'estLit. remiss. ann. 1447. in Reg. 178. Chartoph. reg. ch. 215 :asavoir en celui que l'en apele Mire, et en celui que l'en apele le moien ou le lonc.
D'icellui cop fut blécié ledit Pierre au Doy médicinal de sa main dextre. Le petit Doigt nommé le médecin,apud Monstrel. 1. vol. cap. 106.
Tam diu(Dæmon) stans permansit, donec Digitus Indicialis usque ad juncturam manus totus crematus est.
Inclusos Digito morbos Numerante tenebat, Nec poterat ducto pollice fila dare.
Quintus Auricularis pro eo quod eo aurem scalpimus.Richerus Histor. lib. 2. cap. 59 :
Deroldus toxicum inter Auricularem ac salutarem occultatum, ejus cibo sumendo respersit.Vide Digitellus.
digitoscriptus. Rathbertus de Casib. S. Galli cap. 11 :
Præ omnibus autem scriptorum Digiti efferuntur, etc.Eckeardus :
Cum omnis orbis cisalpinos Sintrammi Digitos miretur.
Truncatio, vel
Excussio, qui mulctanda, pluribus dicitur in Lege Alaman. cap. 65. in Additamentis ad eamdem Legem apud Baluzium tom. 1. Capitular. col. 86. in Lege Bajwar. tit. 3. cap. 1. tit. 4. et 5. in Capitularibus Caroli M. ex Lege Salica tit. 31. Ibidem tit. 22. solidorum 15. mulcta plectitur
homo ingenuus, qui
feminæ ingenuæ manum aut Digitum strinxerit.
Illi promittere tenentur Digito et lingua ratihabitionem in lucro et damno.Cap. 28. § 4 :
Bona vassalli si conferat alteri dominus, Digito vel lingua sibi promittat eadem tutari ;id est, solenni promissione et scripto.
Digito cautionem præstare, Speculum Saxonicum lib. 2. art. 15. § 1 :
Qui coram judicio causam inchoaverit, pro qua ipsum varendam præstare oporteat, et Digito cautionem præstare pro eo, ne unquam aliquis de cætero eundem impetat in dicta causa.Mox :
Carere manu dextra, cum qua varendam promittebat.Huc etiam pertinet Charta Liemari Archiepisc. Bremensis ann. 1088 :
Aderat Comes F. Advocatus Ecclesiæ, qui chirothecam traditionis, sacris reliquiis impositam, ut mos est, abstulit, et ab ipso Gerhardo per Digitorum extensionem promissionem confirmationis accepit.Alia :
Chirothecam abstulit, et confirmationem Digito, ut mos est Saxonibus, fecit.Regestum Bigorrensis Comitatus ex Camera Comput. Paris. :
Et vestivit eam cum Digito suo.Huc etiam forte pertinet vetus Charta sub Philippo I. Rege Franc. apud Gariellum in Episcopis Magalon. pag. 90 :
Et sexteyralitium, et lumbos, et quintalem... ita dedit ad Bernardum, et ad infantes suos in Digito ad feudum : propter hoc fuit Bernardus homo de prædicto Gotofredo, etc.Vide quæ ex Boncompagni Arte Dictaminum damus in voce Chirographum,
- DIC-, a finger: de digito anulum detraho, T.: digitos impellere, ut Scriberent: Indice monstrare digito, H.: illam digito uno attingere, to touch gently, T.: alqd extremis digitis attingere, to touch lightly: attingere caelum digito, to be exceedingly happy: digiti, per quos numerare solemus, O.: in digitis suis singulas partīs causae constituere: si tuos digitos novi, skill in reckoning: si digitis concrepuerit, by a snap of the finger: digitum ad fontīs intendere, to point: qui digito sit licitus, bid at an auction: digitis nutuque loqui, by signs, O.: digito compesce labellum. hold your tongue, Iu.: monstror digito praetereuntium fidicen, H.: demonstravi digito Gallum.— Prov.: ne digitum quidem porrigere, not to move a finger.—A toe: constitit in digitos adrectus, V.—A finger's breadth, inch(the sixteenth part of a pes), Cs.: clavi digiti pollicis crassitudine, Cs.— Prov.: digitum transversum non discedere, swerve a finger's breadth: ab argento digitum discedere: digitis a morte remotus Quattuor, Iu.
-
…comantur ait. Videt igne micantes sideribus similes oculos, videt oscula, quae non est vidisse satis ; laudat digitosque manusque bracchiaque et nudos media plus parte lacertos. Siqua latent, meliora putat. Fugit ocior aura illa levi…
Ovid, Metamorphoses
-
…maneat perenne saeclo. Passer, deliciae meae puellae, quicum ludere, quem in sinu tenere, cui primum digitum dare adpetenti et acris solet incitare morsus, cum desiderio meo nitenti carum nescio quid libet iocari et solaciolum sui…
Catullus, Carmina
-
…igitur partis dispergitur umor, quas oculi nulla possunt ratione videre. quin etiam multis solis redeuntibus annis anulus in digito subter tenuatur habendo, stilicidi casus lapidem cavat, uncus aratri ferreus occulte decrescit vomer in arvis, strataque iam…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…, decumanum petere an aratorem repetere iudicium integra re an perdita fieri eum qui manu quaesierit, an eum qui digito sit licitus possidere quid qui singulis iugis arant, qui ab opere ipsi non recedunt, quo in numero magnus…
Cicero, in Verrem
-
…, et qui omnia vobis quae describunt probant. non quaero ex his illa initia mathematicorum, quibus non concessis digitum progredi non possunt, punctum esse quod magnitudinem nullam habeat, extremitatem et quasi libramentum in quo nulla omnino crassitudo…
M. Tullius Cicero, Lucullus
-
…, non ab scaena et histrionibus, sed ab armis aut etiam a palaestra ; manus autem minus arguta, digitis subsequens verba, non exprimens ; bracchium procerius proiectum quasi quoddam telum orationis ; supplosio pedis in contentionibus aut incipiendis…
Cicero, de Oratore
-
…versu aptior esse debet, in syllaba te peccasse dices poetam non audio in nugis in vitae societate audiam civem digitis peccata dimetientem sua si vis, sane sint breviora, leviora qui possunt videri cum quicquid peccatur perturbatione peccetur rationis…
M. Tullius Cicero, Paradoxa stoicorum ad M. Brutum
-
…turpioris ut meum illud in Helvium Manciam iam ostendam cuius modi sis, cum ille ostende, quaeso ; demonstravi digito pictum Gallum in Mariano scuto Cimbrico sub Novis distortum, eiecta lingua, buccis fluentibus ; risus est commotus ;…
Cicero, de Oratore
-
…laborat. itaque ad pingendum fingendum, ad scalpendum, ad nervorum eliciendos sonos ad tibiarum apta manus est admotione digitorum. Atque haec oblectationis, illa necessitatis, cultus dico agrorum extructionesque tectorum, tegumenta corporum vel texta vel suta…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…. membra ; quidem ;, quae debilitavit lapidibus, fustibus, ferro, manus quas contudit, digitos quos confregit, nervos quos concidit, restituere non potest ; filiam, filiam inquam, aerumnoso patri, Deciane…
Cicero, pro Flacco
DI´GITUS[PES]
See pes.