disciplina
disciplina, instruction, tuition, teaching, training, education
- I Lit.: ad aliquem disciplinae causa concurrere (for which, shortly after: illo discendi causa proficisci), Caes. B. G. 6, 13, 4; cf. ib. 6, 14, 2 and 3: alicui in disciplinam tradi, Cic. Div. 1, 41, 92; cf. id. Verr. 2, 1, 45; id. Phil. 2, 2: eadem in litteris ratio est reliquisque rebus, quarum est disciplina, are the objects of instruction, id. Div. 2, 3, 10: puerilis, id. Rep. 4, 3; 4; cf.: pueritiae disciplinae, id. de Imp. Pomp. 10, 28: praestantior, id. Fam. 1, 7 fin. et saep.
- II Meton. (causa pro effectu), all that is taught in the way of instruction, whether with reference to single circumstances of life, or to science, art, morals, politics, etc., learning, knowledge, science, discipline.
- A Object.: caveto alienam disciplinam temere contemnas, Cato R. R. 1, 4: qui haec (sc. justitia, fides, aequitas, etc.) disciplinis informata, alia moribus confirmarunt, sanxerunt autem alia legibus, Cic. Rep. 1, 2: totius familiae praecepta et instituta et disciplina, id. Verr. 2, 3, 68: a pueris nullo officio aut disciplina assuefacti nihil omnino contra voluntatem faciant, Caes. B. G. 4, 1, 9; id. B. C. 3, 10, 4 et saep.: cujus prima aetas dedita disciplinis fuit iisque artibus, quibus instruimur ad hunc usum forensem, Cic. Cael. 30, 72: juris civilis, id. de Or. 1, 39, 18; cf. id. Mur. 10 fin.: dicendi, id. Brut. 44, 163: musices, music, Quint. 1, 10, 15: omnis honesti justique, id. 12, 2, 1: ruris, agriculture, Col. 1, 1, 6; cf. id. prooem. § 23 et saep.: militiae, art of war, tactics, Cic. de Imp. Pomp. 10, 28; cf. bellica, id. N. D. 2, 64, 161: militaris, Nep. Iphicr. 1 and 2; esp. military discipline, Liv. 8, 7 fin.; 8, 32; 34; 35; Tac. G. 25; Suet. Caes. 24 et saep.; cf. also: docuit, quid populi Romani disciplina atque opes possent, Caes. B. G. 6, 1 fin.; and with usus, id. ib. 1, 40, 5: domestica, domestic discipline, Suet. Caes. 48; cf. domus, id. Aug. 65 et saep.: rei publicae, science of government, statesmanship, Cic. de Or. 1, 34, 159; cf. id. Rep. 1, 33; 2, 38 fin.; 3, 3 al.: disciplina philosophiae, philosophical doctrines, philosophical system, Cic. Ac. 2 (Luc.), 3; cf. id. Fin. 1, 4 fin.; id. N. D. 1, 7; 5, 32, 90; id. Brut. 25; id. Off. 3, 4, 20 et saep.—
- B Subject., a custom, habit: eademne erat haec disciplina tibi, quum tu adolescens eras? Plaut. Bacch. 3, 3, 17 (421): eādem nos disciplinā utimur, id. As. 1, 3, 49 (201); cf. Ter. Heaut. 300 Ruhnk.: imitatur malarum malam disciplinam, Plaut. Cas. 3, 5, 28 (648); cf.: imitari, Castor, potius avi mores disciplinamque debebas, Cic. Deiot. 10; cf. also, id. Verr. 2, 3, 68; Plaut. Merc. 1, 1, 6 (6); id. Truc. 1, 1, 30 (51).
II) im weitern Sinne, die Schule = die Erziehung, Zucht, 1) eig.: a) im allg., disc. puerilis, Jugenderziehung, Cic.: severitas ac disc. maiorum, Tac.: disc. Amerina patris familiae rusticani, Cic.: civitatis (die im Staate herrschende), Cic.: vetus disc. regum, strenge Zucht, Strenge, Curt.: disc. tetra ac tristis veterum Sabinorum, Liv.: disc. familiae (der Sklaven) gravis et constans, Cic. – a pueris nullo officio aut disciplinā assuefacti, Caes.: labante disciplinā, Liv.: labente paulatim disciplinā, Liv.: disciplinam domesticam diligenter severeque regere, Suet. – b) insbes., die Kriegszucht, Mannszucht, disc. militaris, Liv. u.a.: disc. castrensis, Ps. Quint. decl.: disc. castrorum, Plin. pan. u. Suet.: militiae disc., Zucht der Kriegsschule, Cic.: disc. populi Romani, Cic.: disc. maiorum, Sall.: modestia militaris, veteris disciplinae decus, Tac.: disciplinam (militarem) severissime regere, Suet. u. Eutr. – 2) meton., die aus der Erziehung hervorgehende geordnete Einrichtung, Lebenseinrichtung, Ordnung, Weise, Sitte, Grundsätze, Gewohnheit, Politik, a) im allg.: disciplinae sanctitas, Ehrlichkeit der Politik, Liv.: novitas incognitae disciplinae, Vell.: disc. publica, öffentliche (polizeiliche) Ordnung, Polizei, ICt. u. Eccl.: disc. Macedonum regum, Persarum, Curt.: meretricia disc., Mätressenwirtschaft, Cic.: certa vivendi disc., bestimmte Lebensordnung, Cic.: disc. sacrificandi, Opferritus, Liv.: imitari avi mores disciplinamque, Cic.: eādem disciplinā (Politik) uti, Plaut.: earum artem et disciplinam colere, Plaut.: nam disciplina (Politik) est eis demunerarier ancillas primum, ad dominas qui affectant viam, Ter. – b) die Staatseinrichtung, Verfassung, Staatsverfassung, disc. civitatis, Sen.: disc. rei publicae, Cic.: earum civitatum severissima disc., Tac.: Lacedaemoniorum disc., Cic.: disciplinam dare, Cic.: disciplinam Lycurgi od. vetustissimam disciplinam Lycurgi tollere, Liv.: o morem praeclarum disciplinamque, quam a maioribus accepimus, si quidem teneremus, Cic. – ➳ Gedehnte Nbf. discipulīna, Plaut. asin. 201; most. 154; Pseud. 1274. Corp. inscr. Lat. 7, 896. Cic. de rep. 2, 34 cod.; vgl. Fleckeisen Misc. crit. p. 34. – discipleina, Corp. inscr. Lat.2 1. p. 202 (elog. XLI).
Origenes ‥, qui ‥ omnes propemodum philosophorum ~as, hoc est arithmeticam, geometricam, musicam, astronomiam, astrologiam, et mechanicam in pubertatis principio perfecte consummavit
ita ut etiam metricae artis, astronomiae, arithmeticae ecclesiasticae ~am ‥ suis auditoribus contraderent
quam jocunda est et utilis arithmeticae ~ae cognitio
ex his intelligatur sine hujus [artis disserendi ] cognitione singularum que secundum philosophiam sunt ~arum notitiam necesse deesse
omnis doctrina et omnis ~a sumit ortum a cognitione sensitiva
medicina una et eadem est ~a sani et egri
[Plato ] se ad Pithagore contulit ~am
tres ‥ puerulos quos ‥ sub ~ae paedagogio regulariter instruendos acceperat
juxta apostolicam ~am
quidam clericus ‥ qui sub ~is ipsius caste Deo vivere proposuit
nobis ad propositum accedentibus est discentibus utilem quam [? i. e. potius quam ] inaudita fastidientibus jocundam aut inexperta horrentibus gratam tradere ~am
videtur quod ~a spontanea pluris sit quam injuncta
~a tendit ad hoc ut sit homo perfectus
cum congruum sit ante verum ~a et usu
monasticae conversationis ~a
curavit locum monasterii ‥ construere ac regularibus instituere ~is
ea regula et observantia ~ae sua monastica jura studeant observare(
juxta regulam monasterialis ~ae
rudis adhuc in ~is regularibus erat
cum ‥ in religiosis viris abbate et conventu de D. ~e regularis et perfeccioris ad Dei laudem et proximorum informacionem fervor vigeat caritatis
nos, ad ~am et correccionem hujusmodi nostrorum officialium mentis aciem dirigentes ‥, quosdam ex eis ‥ a suis fecimus officiis ‥ amoveri, alios ‥ sub tuta custodia detineri(
rex ‥ scripsit fratri suo ‥ ut dux Rothsaiensis ‥ custodie deputaretur, donec virga ~e castigatus seipsum melius cognosceret
si frater ‥ culpam gravem commiserit ‥, corporalem ~am acriter patiatur
ceteri fratres ‥ ~as sumant, si que sumende fuerint
ipse sepe ~am secretam, nudato ad flagella dorso, recipiebat
unus pro Christi amore se jejuniis, vigiliis, ~is a pueritia usque in senectutem continue maceravit
[Falcasius ] humiliter intravit capitulum et spoliatus tenens virgam disciplinam accepit a quolibet fratre
non fuit eis inflicta [coram decano et officiali ] aliqua pena pecuniaria, immo quod ~as haberent in diebus festivis
si ‥ horis canonicis ‥ defuerit, pro qualibet hujusmodi ‥ hora unam ~am a subdecano eodem die in capitulo prostratus recipiet
injunctum fuit cuidam ut quotiens rideret in choro vel in mensa tot reciperet ~as
quidam R. de H‥., qui ‥ [episcopum ] cum cultello percussit, unde nudus et discalciatus processionem antecedens ~am a penitenciario in medio ecclesie accepit
sub pena regularis ~e domino sacriste infligend’
absolvitur anima [fratris defuncti ] ante generalem ~e satisfactionem et post
in capitulo ‥ abbas ‥ debet ‥ pronunciare decessum fratris defuncti et rogare Deum ut dimittat ei sua peccata‥. [postea ] sedeat et capiat ~am a priore ‥ et recipiet vij percussiones‥. postea surgat totus conventus et capiat ~am ‥ et unusquisque recipiet vij percussiones
➳ forme primitive discipulina Pl. As. 201 ; Most. 154 ; Ps. 1274 || discipleina CIL 1, p. 202.
- 1. onderwijs, onderricht [(door, van: gen.) magorum; furis atque divisoris; (in: gen.) virtutis]; ➤ -am adhibere alci geven; nec -am (onderricht, theorie) modo, sed exemplum (voorbeeld, praktijk) a me petere;
- 2. vorming, kennis, vaardigheid, kunst; ➤ quaedam insitiva ~ van elders ingevoerd;
- 3. leer, methode, systeem; school, ihb. filosofenschool [Stoicorum];
- 4. wetenschap, wetenschappelijk vak; plur. wetenschappen [iuris civilis rechtswetenschap; militaris en bellica krijgskunst; navalis theoretische kennis v.h. zeewezen; populorum de kunst v.h. leiden v. volkeren; dicendi retorica];
- 5. strenge opvoeding, discipline [domestica; maiorum];
- 6. militaire discipline [militaris; populi Romani];
- 7. zede, gewoonte, gebruik [sacrificandi offerrite; certa vivendi vaste levenswijze];
- 8. staatsregeling, staatsinrichting [rei publicae].
敎訓。敎門。學。— memoriae 養記性之學。Res quarum est disciplina 有方可學之事。 Tenere disciplinam 存所學。Esse disciplinae (dat.) aliis 爲他人之表。
Suggest a Translation
See an image
Flagelli Disciplina, in Regula S. Aureliani cap. 41. Liber Ordinis S. Victoris Parisiensis MSS. cap. 33 :
Si aliquis Disciplinam accipere debeat, erigens se super genua, modeste vestimenta sua exuat, deinde procumbens a cinctura deorsum eisdem vestimentis tectus remaneat, et sic jacens aut prorsus taceat, aut hoc solummodo dicat : Mea culpa, ego me emendabo. Sed neque alius interim loquatur, nisi forte aliquis de Prioribus pro eo intercedat usque ad jussionem Abbatis. Qui dum cessaverit, adjuvet illum fratrem ad induendum : qui indutus et erectus non se moveat, donec Abbas dicat : Ito sessum : et tunc inclinans erat in locum suum. Hoc etiam sciendum est, quod ille qui inferioris gradus est, non debet verberare superiorem, id est, Diaconus Sacerdotem, sed æqualis æqualem, vel superior inferiorem.Leo Ostiensis lib. 3. cap. 22 :
Statuit... ut per totius anni sextas ferias pane tantum et aqua contenti essent, ac per singulas singuli Disciplinas data confessione reciperent.Matth. Paris ann. 1252 :
Vestibus igitur spoliatus... ferens in manu virgam, quam vulgariter Baleis appellamus, intravit capitulum et confitens culpam suam... singulis Fratribus Disciplinas nuda carne accepit.Occurrit apud eumd. ann. 1198. pag. 129. Cantiprat. lib. 2. cap. 16. num. 5. cap. 39. n. 2. Cæsarium lib. 1. cap. 22. 40. lib. 3. cap. 47. Petr. Damian. in Vita S. Romualdi n. 39. lib. 1. Ep. 19. lib. 6. Epist. 1. 27. Herimann. de Restaur. S. Martini Tornac. cap. 88. Vide S. Anselmum lib. 3. Ep. 50. et Joan. Morinum lib. 7. de Pœnitent. cap. 14. § 1.
est providere Disciplinas, scilicet virgasde booul
etvimiaus de Kalre
in capitulo.
Injunximus presbytero de Altifago,... quod in kalenda sui decanatus unam in camisia et braccis acciperet Disciplinam, coram presbyteris illius decanatus existentibus in dicta kalenda, pro eo quod percusserat quemdam parrochianum suum de pugno in ecclesia sua prædicta, et rixatus fuerat cum priore dicti loci.
Adjutores vero raptoris, qui cum ipso fuerint, Disciplinam accipiant, sicut est in lege alia constitutum.Lib. 4. tit. 5. § 1 :
Verberandi sunt ante judicem quinquagenis flagellis, etc.Mox :
Neque propter Disciplinam qua correpti sunt, infamiam poterint ullatenus sustinere.Lib. 6. tit. 5. § 8 : ...
Si indiscreta Disciplina percussum fortasse mori de flagello contigerit. Adde § 12. lib. 7. tit. 4. § 7.
sive in jejunio, sive in castigatione, iis imponenda, qui Symbolum et Orationem dominicam discere negligunt, Capitul. lib. 5. cap. 161.
Disciplina corporis, in Vita S. Pardulphi Abbatis inter Acta SS. Benedict. pag. 579. n. 16.
Descepline de cors, in Stabilimentis S. Ludovici l. 1.
Vindicta corporalis, apud eumdem Chrodegangum cap. ult.
Disciplina hostilis, militaris, in Lege Bajwar. tit. 2. cap. 4. § 6.
De latronibus et Disciplina eorum.
Ut Disciplina Monachis regularis imponatur, non sæcularis, id est, non orbentur, nec mancationes alias habeant, nisi ex auctoritate regulæ.Vide Capitulare triplex ann. 808. cap. 3. § 8. Legem Longob. lib. 1. tit. 9. § 27. lib. 2. tit. 13. § 3.
Impendere ad servos, formula 13. inter Bignonianas ; hæc autem
Disciplinamancipiorum a dominis imposita
Disciplina supra dorsumvocatur ibidem formula 26.
Disciplinat itaque misericorditer filios suos Pater misericordiarum.Liber revelationis editus cum Joan. de S. Victore de
Sæpius enim confessionem repetere, et pluries Disciplinari gaudebant.Hist. Episcoporum Autisiod. cap. 54 :
In Capitulo ejusdem Ecclesiæ, ubi fratres Disciplinantur, sepulturam habuit.Statuta Ordinis
Quæ autem fecerit, Disciplinetur in Capitulo, vel in pane et aqua pœniteat.Vita S. Galberti Abbat. Pontisarensis num. 10 :
Ex nodosis corrigiis flagello confecto seipsum adeo dure Disciplinavit, etc.
Non Disciplinatis Magister pueros in choro, si domnus Abbas affuerit aut Prior. Jejunare et Disciplinare,in brevi Histor. Ordinis Cartus. apud Marten. tom. 6. Ampliss. Collect. col. 211.
de la Monnoyein Menagianis tom. 3. pag. 105.
Quidam vir zelotypus uxorem suam, ad confessionem euntem, sequebatur, quam cum Sacerdos retro altare duceret ad Disciplinandum, hoc videns maritus ait, O Domine, tota tenera est, ego pro ipsa recipio disciplinam : quo flectente genua, dixit mulier : Percute fortiter, Domine, quia magna peccatrix sum.Observa ritum rite abolitum, et qui vetatur apud Hadrianum I. PP. in Epit. Can. ex regulis SS. Patrum cap. 25 :
Episcopus, Presbyter, Diaconus peccantes fideles Verberare non debeant.
disciplinarumusu ad redimendas pœnitentias canonicas excogitato, de ejusd. usus auctoritatibus, propugnatoribus et defensoribus, atque etiam impugnatoribus, etc.
Inde quoque virorum peritissimorum olim Disciplinabilis mos exstitit, Sanctorum celebres vitas exquirere.Bern. de
BreydenbachItiner. Hierosol. pag. 223 :
Animalia illa que humana arte et industria excubantur, Disciplinabiliora hiis sunt, que secundum naturam sue speciei generantur.Auctori ad Herennium,
Disciplinabilis scientiadicitur, quæ ex arte exponi potest et certa methodo.
Disciplinales voluntates, apud Cassiodorum 4. 33.
Disciplinaliter eruditus populus. Rodulphus Monachus in Vita Lietberti Camerac. Episc. Spicil. Acher. tom. 9. pag. 729 :
Epulæ quidem carnium sufficienter apponebantur, sed panis et aqua Disciplinaliter sumebantur.In Chronico Erfordiensi, inter Vindem. Litter. Frederici
Schannatad ann. 1138.
Disciplinalitercorrigere dicuntur Sacerdotes qui pœnitentes quosdam gravioribus delictis obnoxios flagellabant.
Qui aliter fecerit, coram omnibus in capitulo recognoscat delictum, prioris judicio Disciplinarie puniendus.Id est, flagellatione.
MadoxFormul. Anglic. pag. 336 :
Willelmus Abbas Monasterii exempti S. Albani domino Johanni Say Militi... Admittimus præhonoratam personam vestram... in consortium nostræ fraternacionis...Utitur alicubi S. Augustinus pro eruditione seu institutione, uti dicitur in Fabri Thesauro.in vigiliis, jejuniis, in inclinationibus, prostrationibus et Disciplinationibus, etc.
Juvenis Disciplinatus, apud Cæsarium lib. 1. Miracul. cap. 3. Chron. Montis-Sereni ann. 1205 :
De commissorum sibi utilitate indeficienter solicitus, moribus temperatus, quales Disciplinatos vocare consuevimus ; quæ duo severitatis aliquid moribus ejus admiscuisse videbantur.
prudens et Disciplinatus. Imit. J. C. lib. 1. cap. 25. num. 5 :
Bene morigeratus et Disciplinatus.
Disciplinate stans hoc audivit ut omne, etc.
C. Simmachi rotunditatem, C. Plinii Disciplinam maturitatemque vestigiis præsumptuosis insequuturus. Discipline,Reprehensio, in Lit. remiss. ann. 1391. ex Reg. 141. Chartoph. reg. ch. 155 :
Auquel doyen le prévost dist par maniere de Discipline et de répréhension : vecy bel estat de prestre d'estre au soir de nuit en la taverne.
Eo vero tenore, ut nulli episcoporum sive abbatum, neque comitum, neque alicui contrariæ potestati aliquam Disciplinam sive servitutem per vim faciant.Ubi Honor.
Bouchetom. 1. Hist. Prov. pag. 804. edidit
Fortiam, ut hic notatur.
- discipulus, instruction, tuition, teaching, training, education: puerilis: adulescentīs in disciplinam ei tradere: te in disciplinam meam tradere: in disciplinam (Druidum) convenire, Cs.: res, quarum est disciplina, the objects of instruction: quae (incommoda) pro disciplinā et praeceptis habere possent, Cs.—Learning, knowledge, science, discipline, culture: homo (summā) disciplinā: a pueris nullo officio aut disciplinā adsuefacti, Cs.: Italia plena Graecarum disciplinarum: his disciplinis institutus: militiae, tactics: bellica: militaris, military discipline, L.: occidere non disciplinā, sed impetu, Ta.: navalis: rei p., statesmanship: vetus regum, severity: familiae gravis: maiorum, S.: certa vivendi, orderly way: populorum, the art of governing: philosophiae, a system: tres trium disciplinarum principes.—A custom, habit: Nam disciplinast eis, demunerarier, etc., T.: imitari avi mores disciplinamque: familiae. — A school: itinera disciplinarum: philosophorum disciplinae, sects, T.
-
…exercitus quam ipse imperator meritus videbatur ; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea…
Julius Caesar, Gallic War
-
…totam ad exitium et vastitatem vocas. qua re, quoniam id quod est primum, et quod huius imperi disciplinaeque maiorum proprium est, facere nondum audeo, faciam id quod est ad severitatem lenius, ad communem salutem utilius…
Cicero, in Catilinam
-
…coepit me obsecrare Ut sibi liceret discere id de me sectari iussi ; Si potis est, tanquam philosophorum habent disciplina ex ipsis Vocabula, parasiti item ut Gnathonici vocentur. Viden otium et cibus quid faciat alienus Sed ego cesso…
Terence, Eunuchus
-
…, felicitatem. quis igitur hoc homine scientior umquam aut fuit aut esse debuit qui e ludo atque e pueritiae disciplinis bello maximo atque acerrimis hostibus ad patris exercitum atque in militiae disciplinam profectus est, qui extrema pueritia miles in…
Cicero, pro Lege Manilia
-
…tempus Murena bellum in Ponto gerente in Asiae pace consumpserat. sed incredibilis quaedam ingenii magnitude non desideravit indocilem usus disciplinam. itaque cum totum iter et navigationem consumpsisset partim in percontando a peritis partim in rebus gestis legendis, in…
M. Tullius Cicero, Lucullus
-
…iudex tristis et integer, magistratum ineat oportet Nonis Decembribus ; M. Crepereius ex acerrima illa equestri familia et disciplina, L. Cassius ex familia cum ad ceteras res tum ad iudicandum severissima, Cn. Tremellius, homo…
Cicero, in Verrem
-
…aptiorem cito alium dixerim neque sententiis crebriorem. Praeterea perfectus in litteris iurisque civilis iam a patre Aculeone traditam tenuit disciplinam. Reliqui sunt, qui mortui sint, L. Torquatus, quem tu non tam cito rhetorem dixisses ,…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…, sed a te impetrarim lubenter, ut, nisi molestum sit, quoniam te nulla vincula impediunt ullius certae disciplinae libasque ex omnibus, quodcumque te maxime specie veritatis movet, quod paulo ante Peripateticos veteremque Academiam hortari videbare ,…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…, a tantis vitiis avocetur, non est id positum in naturalibus causis, sed in voluntate, studio, disciplina. Quae tolluntur omnia, si vis et natura fati ex divinationis ratione firmabitur. Etenim si est divinatio ,…
M. Tullius Cicero, De Fato
-
…apud vos de meis maioribus dicendi facultas non datur, non quo non tales fuerint qualis nos illorum sanguine creatos disciplinisque institutos videtis, sed quod laude populari atque honoris vestri luce caruerunt. de me autem ipso vereor ne adrogantis…
Cicero, de Lege Agraria