dominari

dominari [CL], ~are [LL] 1 to rule, be lord or master (partly fig.): a (absol. or unspec.); b (w. gen.); c (w. dat.); d (w. de or super); e (w. acc.). a ut non ~aretur [mulier] in ecclesia Theod. Pen. I 9. 3; [superbia] ~andi monarchiam prae ceteris [vitiis] sibi usurpare dinoscitur Aldh. VirgP 11; eas ‥ insulas jure ~andi possidebant Bede HE I 11; 8‥ ~ari, wealdan WW; 1082 Romanis in partibus imperiali jure ~ante Henrico Regesta 150; ~andi ‥ appetitum J. Sal. Pol. 436A; pro miraculo duci potest quod ubi vina ~antur Venus non regnat Gir. TH III 27; possumus loqui istas duas qualitates [calidum et humidum] ~ari in plantis aut materialiter—et sic ~antur in omnibus viventibus—aut formaliter Bacon XI 179; Ockham Pol. I 150 (v. despotice); sacerdotes, levite vel curati non debent seculariter ~ari [ME: be lordis bi worldli manere] Concl. Loll. XXXVII 1.  b arsis trium temporum ~atur, thesis duorum Aldh. PR 133; P. cognomento Peverel ‥ duas ‥ Ramesiensis cenobii villas ‥ usurpare sibi conatus est, ‥ affirmans ‥ ipsarum se justa possessione ~ari debere Gosc. Mir. Iv. lxxvii; aiebant ‥ dedecus esse ipsum totius insule non ~ari G. Mon. II 15; ipsi ‥ servi tui [sc. rationis] sunt, tu vero eorum ~aris Ad. Scot Sol. 857D; Pontisera subicitur in manus Anglicorum et ~antur ejus qui oderunt eam [cf. Psalm. cv 41] Ps.-Elmh. Hen. V 79.  c †1081 regnante ‥ Domino nostro Jesu Christo ‥ ac ~ante omnibus elementis Reg. Malm. I 325 (= Regesta 136); 1093 uni vel multis vel omnibus hominibus ~ando Anselm (Ep. 159) IV 27; succurrite angustiis famuli vestri, nec patiamini ei ultra inimicum ~ari Gosc. Mir. Iv. lxxiii; c1116 non toti Cumbrensi regioni ~abatur [David princeps] Reg. Glasg. I 7; H. Avr. Poems 43. 37 (v. dominatio 4); honoretis eam [sc. animam] nec sinatis carnem infimam ei ~ari [ME: meistren hire] nimis AncrR 45; dixit Christus: ‘reges gencium dominantur eorum’ [Matth. xx 25], i. e. reges gencium ~antur eis tamquam servis, non tamquam pure liberis Ockham I. & P. 15; rex Anglie ‥ principatu ‥ nedum regali sed et politico ‥ suo populo ~atur Fortescue LLA 9.  d Deus Filius ‥ in mundo super gentes ~aturus Eccl. & Synag. 77; c1250 qui post ipsum de villa de W. ~abuntur AncD A 3212; Deus dicit ‘dedit vobis ‥’, ad denotandum quod homo ~atur super talia, et non bestie Wycl. Dom. Div. 5; 1423 Deus non vult voluntate beneplaciti sed permissive solum reges ‥ ~ari super servos suos Reg. Cant. III 169.  e gentem ‥ ~are B. Cotton 23 (v. domare 1b); vincas rexque cito; tales dominare nŏlito (Vers.) State Tri. Ed. I app. 99; Romana provincia ‥ fere totum mundum superabat et ~abatur Eul. Hist. II 70 (cf. Bart. Angl. XV 128). 2 (pr. ppl. as sb. m.) lord, master. 967 (11c) rex regum et dominus ~antium CS 1201; non sedeat juxta dominantem verna cibando D. Bec. 1394; non scelus est gravius quam sponte suum dominantem / mechari Ib. 1893; obruitur cum sole dies, cum lampade splendor,/ cum rectore ratis, cum dominante domus Nig. Poems 401; Gower CT II 77 (v. appellare 4d).