dominicus
dŏmĭnĭcus (contr. DOMNICUS, Inscr. Orell. 3201), a, um, adj. [dominus], of or belonging to a lord or master (rare; not in Cic.).
- I Prop.: gannire ad aurem numquam didici dominicam, Afran. ap. Isid. Differ. 86 (v. 282 Rib.): rationes pecuariae, Varr. R. R. 2, 10, 10: habitationes, Col. 9 praef. § 1: palatum, Sen. Ep. 47: vinum, Petr. 31, 2: jussus, id. 28, 7: GENIUS, Inscr. Orell. 1721: APOTHECA, ib. 2591 al.—
- II Transf.
- A Since the formation of the empire, imperial: res, Cod. Just. 7, 38: coloni, ib. 3, 26, 7: OPERA, Inscr. Orell. 1243 al.—Subst.: Dŏmĭnĭcum, i, n., a collection of poems by the Emperor Nero, Suet. Vit. 11 fin.—
- B In eccl. Lat.,
- α Dominica dies, the Lord's Day, Sunday, Tert. Coron. 3; id. Jejun. 15; Vulg. Apoc. 1, 10.—
- β Dominica cena, the Lord's Supper, Vulg. 1 Cor. 11, 20.
dominicus, a, um (domus), I) übh., zum Herrn (zur Herrin) gehörig, herrschaftlich, des Herrn, der Herrin, auris, Afran. fr.: pecuniae rationes, Varro: palatum, Sen.: vinum, des Herrn (als der beste), Petron.: filiae, die T. des Hauses, Augustin.: apotheca, Inscr.: libido, der Herrin, Sen. rhet. – II) insbes.: A) kaiserlich, landesherrlich, spät. ICt. – B) Jesum Christum betreffend, des Herrn, passio, praecepta, Eccl.: dies, Sonntag, Eccl. – subst., a) dominicus, ī, m. (sc. dies), der Tag des Herrn, der Sonntag, Cypr. epist. 38, 2. – b) dominicum, ī, n., α) eine Gedichtsammlung des Kaisers Nero, der von seinen Schmeichlern dominus genannt zu werden pflegte, Suet. Vit. 11, 2. – β) (sc. sacrificium) der sonntägige Gottesdienst, Cypr. de op. et eleem. 15 u.a. – γ) (sc. aedificium) die Kirche, Not. Tir. 47, 69 u. Eccl. (s. Du-Cange in v.). – ➳ Synkop. domnicus, Not. Tir. 47, 64. Corp. inscr. Lat. 6, 8635.
in Lundon’ una masura ~a fuit
in operatione ~e aule abbatie
tres hidae que fuerunt de ~o victu monachorum
ne aliquis disturbet ‥ carreiam S. Mariae de A. nec aliquid aliud quod sit ~um abbatis vel monachorum ejus(
(æhteswane , qui ~um gregem curie [AS: ] custoditinheorde
porcos ~os ‥ ecclesie in omnibus nemoribus meis concedo esse quietos de padnagio
ne quis in regno meo ab aliquo illorum [burgensium ] ‥ aliquam ‥ consuetudinem de ~is catallis suis exigat
quod ipse recuperet seisinam suam ad ~a averia sua quantum pertinet ad tenementum suum
quod permittat B. molere ~um bladum suum de N. ad molendinum ipsius A‥. quietum de multura
pratum ‥ ad ~um opus
omnes res ‥ quas ‥ affidare †poterint se emere ad ~um opus monachorum et ecclesie
~is monachorum ‥ usibus terram illam deputari
quod ‥ monachi mittant se in corporalem et ~am possessionem et saisinam ‥ mansi mei
~a potestas
[quicquid tenuerint in ] ~o dominio [et servicio ]
quod ~i servientes abbatis C. habeant omnes quietantias suas(
Felix, Herveus, Malgerius, ~i nostri
nolo ut vicecomes meus propter aliquod necessarium suum ‥ faciat ea [comitatus meos et hundreda ] sedere aliter. ego enim, quando voluero, faciam ea satis summonere propter mea ~a necessaria
hec sunt ~a placita regis, nec pertinent ‥ ministris ejus sine diffinitis prelocutionibus(
~a captalia regis
precipimus vobis quod manuteneatis ‥ abbatiam de M. et omnes possessiones suas sicut meas ~as(
cum vacaverit ‥ episcopatus vel abbatia ‥ de dominio regis, debet esse in manu ejus et exinde percipiet omnes redditus et exitus sicut ~os
alter [(rex ] ‥ terram illius qui in peregrinatione erit et homines sicut sua propria ~a ‥ custodiet
quod protegatis ‥ terras et omnes possessiones episcopi E. sicut ~am nostram
de omnibus ~is domibus nostris ad forestas nostras pertinentibus
pro x saccis ‥ ad imponendam ~am ferinam [i. e. farinam ] regis
tainus vel miles regis ~us moriens pro relevamento dimittebat regi omnia arma sua
in Norwic erant ‥ mcccxx burgenses, quorum unus erat ita ~us regis ut non posset recedere nec homagium facere sine licentia ipsius
de ~is hominibus regis
si ‥ exurgat placitum ‥ inter ~os barones meos
nullus qui de rege teneat in capite vel aliquis ~orum ministrorum ejus excommunicetur ‥ nisi ‥
quantacumque rex Anglorum, etsi ~us homo meus [sc. regis Francie ] sit, adversus ipsum [T. archiepiscopum ] moliatur
[milites ] ~i
ut sit in custodia et protectione regis sicut ~us clericus suus
nos suscepisse in ~um mercatorem nostrum Hugonem Oisel [Flandrensem ] et ipsum et homines suos ‥ in manum et protectionem nostram
~um pistorem nostrum(v. 5 infra)
de ~is terris S. Ætheldrithe sit abbas saisitus
A. [tenet ] unum manerium ‥ de abbatia; et est de ~a terra
hoc manerium est unum de xij maneriis ~is episcopatus Lincoln’
presbiteri qui tenent ecclesias que sunt super terras ~as monachorum(
de hoc denegeldo quieta erit ‥ omnis terra que de ecclesiis propria et ~a erat, etiam de ecclesiis parochiarum(
in ~is carrucatis terre Hamonis dapiferi
mesuagium cum orto adjacente ‥ fuit mansio Beodrici, qui fuit antiquitus dominus istius ville ‥, cujus campi ~i nunc sunt in ~o celerarii
ne ‥ ponantur in placitum de ullo ~o feodo suo nisi coram rege
fenum levare ‥ in prato de M. in ~o prato abbatis de Burgo(
fecit unam semitam injuste per medium ~e terre domini
omnis terra que in proprio ~o ecclesie erat(
ita quod inde fuerit saisitus in ~o
petit inde recognitionem utrum Ricardus debeat eam [terram ] tenere de ipsa Juliana vel illa in ~o
utrum ipse habet majus jus tenendi de eo quam Gillebertus tenere in †~a [MS ]prob. ~o
feodum ‥ quod tenebat B. episcopus in die quo obiit in ~o
appellatur terra illaforshard , eo quod remaneat domino in ~o in perpetuum pro defectu servitii
si dixisset, “do tibi rem talem in †dominio [v. l. dominico ] vel in feodo”
in defectu terre Bernardi tracte in ~o, iiijs.
in defectu terre Willelmi C. tracte in ~um
in defectu redditus terre Bildekay tracte in ~um, xxij d.
quod quidem tenementum tenetur in libero ~o
me dedisse G. episcopo episcopatum Hereford’ ‥, sicut R. episcopus melius habuit, et omnia ~a que postea extramissa sunt in prebendam et ceteris rebus [sic ] precipio ut resumat ad ~um suum
in Denelahe homo liber qui habuerit catallum campestre ad valenciam dim. m. dabit denarium S. Petri; et per denarium domini adquietabuntur omnes qui in ~o illius manent [(OF: ]en sun demeine
dicta terra valet annuatim ‥ sine ~o xvj li.
de terris suis [(regis Scotie ] quas habet in Anglia, seu ~is seu feodis
concessi ‥ pasturam ‥ extra portam de(south’ cum liberis ingressu et egressu per ~um meum ad prefatam pasturam
x acras terre in W. de ~o Simonis de B., sc. de terra quam ipse colit carucis suis propriis
inquirat si Willelmus ‥ dissaisiavit homines de K. de pastura de H. voluntate sua propria an eo quod eadem pastura fuit de ~o suo, ita quod predicti homines in ea nullam communam habere deberent
vicecomes ‥ habebit †~am [MS: ~a ] et wardas spectantes ad eadem castra
blada de ~o castri ita expendita fuerunt in autumno quod ballivi vix invenerunt unde ~i [(sic ] possent seminari
est ~um quod quis habet ad mensam suam et proprie, sicut suntbordlandes Anglice. item dicitur ~um villenagium quod traditur villanis, quod quis ‥ resumere poterit pro voluntate sua et revocare. item dici poterit ~um de quo quis habet liberum tenementum et alius usumfructum‥. et sciendum quod ~um dicitur ad differentiam ejus quod tenetur in servitio
de terris et tenementis que fuerunt domino de Mortuo Mar’ de dominio et ~o intrinseco de Anglicis de Nerberd [] Pembr
de ~o forinsceco
cum ‥ omnibus aliis pertinenciis suis ut in ~is, dominiis, serviciis libere tenencium
quia predictum tenementum est de condicione nativorum, est per consequens ~um domini
infra villam sive ~um de Aldcambus
Henricus ‥ tenet in hoc manerio de ~a terra regis cxx acras terrae et iij acras prati
in ~a terra regis tenet Rogerius ‥ j domum et j piscariam in ipsa villa []; et est extra manum regis Gloucester
vicecomes ‥ de ~is maneriis regis reddit cxxiij li. et iiij s. ad pensum(
hec sunt que ad ‥ fiscum proprie censentur ‥ ubicumque ‥, sive terra ~a regis et socna sit, sive sit alterius(
rex dedit episcopo Sar’ ‥ xxx libratas terre ‥ de ~a terra corone regis
boscum [(v. 1regis ] ~um
dedit Offa ‥ beato prothomartyri Albano villam suam ~am que Wineslawe nuncupatur
villate de Herford’ et Rypton Regis [] dicunt quod solent et debent habere communam herbagii in Sappel’, eo quod dicte villate aliquando fuerunt ~a maneria regis Hunts
quot et que maneria ~a dominus rex habet in manu sua, tam sc. de antiquo ~o corone quam de escaetis et perquisitis(
in Watebergia ~um regis iiij car[(ucate ]
me dedisse ‥ unam carrucatam terre de ~o meo de Rokesburge
quando aliquid super dominum regem injuste occupatur, ut in ~is regiis
eo quod regia ~a per mollitiem regis S. ad alios multosque dominos majori ex parte migrassent, [rex ] precepit ea ‥ quibuscunque detentoribus resignari
jurata ‥ venit recognitura que sint ~a domini regis apud Ailesberi [] et que esse debent Bucks
hundredum de Kingeston’ [] pertinet et semper pertinuit ‥ ad ~um illud [ Surr domini regis ]
ad †~am
ut tantum honorem ‥ regis Henrici fultus auxilio ab injusto detentore revocaret suoque ~o et mense regali ‥ adjiceret persuadentes
misit rex literas ‥ ut de singulis ~orum suorum villis quatuor legales homines cum preposito ‥ facerent convenire
dicta terra fuit de ~o regis tempore mortis domini R. regis Scocie
abbas ‥ dicit quod assisa non debet inde fieri, quia terra illa fuit de ~o domini regis‥. et R. dicit quod terra illa non est de antiquo ~o ejusdem manerii
Bensington est de antiquo ~o regis, ubi nullum breve nove disseisine currit(
de hominibus de Ewell’, que fuit anticum ~um antecessorum regis
Petrus ‥ dicit quod ‥ homines sui de Wytele [] nullam accionem habere possunt versus eum tanquam sokemanni de antiquo ~o ‥, quia dicit quod manerium de W. nuncquam fuit ~um domini regis de corona, immo de baronia del Egle, que aliquando fuit eschaeta domini regis‥. et quod ita sit ponit se super librum qui vocatur Suss Domesday
cum ‥ recuperaverimus versus ‥ homines de Stanleya ‥, quod est de antiquo ~o nostro, quasdam consuetudines et quedam servicia de tenuris illorum
sokemannus de antiquo ~o, licet contra verum dominum vel vicinum de eodem socagio placitare non possit nisi per parvum breve de recto clausum, versus tamen extraneum, si eum eiciat, competit ei remedium per breve nove disseisine
quo casu succurritur hujusmodi [sokemannis ] ejectis per beneficium commune, non obstante antiquarum ~arum [sic ] excepcione
Milesinta dicit ‥ quod ‥ villa de Houctone est antiquum ~um corone, ut patet per recordumdel Domesday
tenentes de antiquo ~o certa servicia et certas consuetudines tenentur facere, et non ad voluntatem domini(
cum ‥ homines de antiquo ~o corone Anglie quieti sint ‥ a prestacione theolonii per totum regnum nostrum(
quociens dominus rex suos ~os talliare contigerit, dabunt ‥ v m.
pro viij tonellis vini ~i
nos confirmasse W‥. regi Scottorum ‥ singulis diebus ex quo venerit ad curiam nostram ‥ xij de ~is guastellis nostris et totidem de simenellis nostris ~is et xij sextercia vini, iiij videlicet de ~o vino nostro unde nobis servitur et viij sextercia de vino unde domui nostre servitur ‥ et xl candelas de ~is candelis unde nobis servitur
mittimus ad vos H. dominicum pistorem nostrum ad faciendum ~um florem ad sequendum filium nostrum
habere faciatis W. pistori nostro xij summas frumenti ‥ ad faciendum ~um panem nostrum; (v. 2b supra)
pro flore ad panem ~um
panis ~us, qui dicitur(demeine , de obolo ponderabit quantum wastellus de quadrante
in pane ~o et melle, v d.
in flore ~o, iij s. iiij d.
si non lupus callidus ille ‥ te ab ovili ~o ‥ rapuisset
peccatricem ‥ ~os pedes ‥ tergentem [cf. ]Luke vii 47
obitum suum ~i corporis et sanguinis perceptione munivit
innotescit quod vera Christi caro verusque ejus sanguis in mensa ~a immolatur
etiam ab angelis Domini sunt abscondita judicia ~i pectoris
crux una aurea cum ligno ~o
ut ‥ possemus ad meritorum nostrorum cumulum bellis ~is intendere(
vos estis pastores gregis ~i
numerosi doctores ‥ et scolares in vinea [cf. ] et agro ~is in variis ‥ scienciis laborantesMatth. xx etc
fateor ‥ nos vestrum visceraliter juxta praeceptum ~um [(] ‥ amorem caepisse John xv 12
ut presbyteri ‥ symbolum fidei ac ~am orationem ‥ exponere posse propria lingua ‥ discant(
memor ~ae jussionis [] Matth. xvii 9
timenda est illa ~a sententia [] Jac. ii 13
pre oculis semper retinens illud ~um [] Matth. xx 26
in his verbis ~is [] luce clarius liquet quia, vivente viro vel uxore, extraneam copulam quaerere nulli eorum licet ; Mark x 11–12 Luke xvi 18
~ae memor promissionis [] Matth. v 10
completum est illud ~um [] Luke xi 17
in hoc [(loco ] xl ante ~um Natale dies ‥ transigere solebat
ante ~ae incarnationis tempus
in die ~ae resurrectionis
[T. archiepiscopus ] solus occubuit ‥, plurimum formam ~e imitans passionis
rex ‥ festum ~e Nativitatis apud Eboracum solenniter celebravit
a ~o Natalicio(v.
presbiter ‥ faciens fornicationem ‥ paeniteat ‥ pane sine mensura ‥ die ~o
papa Silvester ‥ primam quidem diem, qua et lux in principio facta et Christi est resurrectio celebrata, ~am nuncupavit
inquirendo ‥ cur Septuagesima et Sexagesima necnon et Quinquagesima in ordine per dies ~os ante Quadragesimam dicatur vel scribatur
dies illuxerat alma, / Dōminicam vocitare solent quam quique fideles
in hoc manerio est mercatum in die ~o
secundo [sic ] die ~a Quadragesime
quo die solemnitas S. Oswaldi episcopi contigit, cujus dies ‥ in ‥ episcopatu Wygorniensi solemnis est ut ~us
citra diem ~am in Ramis Palmarum
utrum liceat ‥ bellare ‥ diebus ~is
die ~a proxima post diem ~am Reliquiarum [] Sunday after 7 July
in ~o Graeci et Romani navigant et aequitant, panem non faciunt, neque in curru pergunt nisi ad aecclesiam tantum, nec balneant se. Graeci in ~a non scribunt puplice
Paulinus ‥, qui tam facile signum Dei sui sapientiae quadam ut reor ~a dicitur dedisse
sequente ~a
si vigilia ~ae Nativitatis in ~a die evenerit, duo fratres invitatorium de ~a in albis dicant, primum et secundum nocturnum de ipsa ~a fiant, tercium et matutinae laudes de vigilia
imperator ‥ ~a illa que vocatur Quinquagesima venatum pergens
in prima ~a Adventus, in ~a Palmarum
diem emendationis treugarum ‥ que assignata est ‥ ~a in Passione Domini [(] 5th Sunday in Lent
datum Rome ~a qua cantatur ‘letare Jerusalem’ [(] 4th Sunday in Lent
a primo ~o temporis quadragesimalis
per quatuor primos ~os Quadragesime
~a proxima post festum Purificacionis B. M. V., viz. in Septuagesima ‥; ~a in Sexagesima ‥; ~a in Quinquagesima ‥; ~a prima Quadragesime ‥
sicut Augustinus in libro Retractacionum suarum vellet vocare Cristum hominem ~um, si auctoritatem habuerit ex scriptura
1 dŏmĭnĭcus, (14) a, um (dominus), ¶ 1 du maître, qui appartient au maître : Afran. 283 ; Varro R. 2, 10, 10 ; Col. Rust. 9, præf., 1 ¶ 2 de lʼempereur, qui appartient à lʼempereur : Cod. Just. 7, 38 ¶ 3 du Seigneur, de Dieu : dies dominicus ou dominica Tert. Cor. 3 ; Hier. Ep. 100, 17, le jour du Seigneur, le dimanche.
- 1. van de meester, eigenaar;
- 2. (Laatl.) keizerlijk;
- 3. (eccl.) van de Heer (Christus) [passio; praecepta; cena avondmaal; dies zondag]; II. subst. ī m (vul aan: dies) (eccl.) dag des Heren, zondag.
-
…, prima sabbati semper esse celebrandam ; sed ut barbari et rustici, quando eadem prima sabbati, quae nunc dominica dies cognominatur, ueniret, minime didicerant. Uerum quia gratia caritatis feruere non omiserunt, et huius quoque rei…
The Venerable Bede, Historiam ecclesiasticam gentis Anglorum
-
…XIII in praefata insula, quam ipse uelut noua quadam relucente gratia ecclesiasticae societatis et pacis Christo consecrauerat ; annoque dominicae incarnationis DCCXXVIIII, quo pascha dominicum octauo Kalendarum Maiarum die celebrabatur, cum missarum sollemnia in memoriam eiusdem dominicae resurrectionis…
The Venerable Bede, Historiam ecclesiasticam gentis Anglorum
-
…prorsus humana licet auctoritate mutari ; e quibus duae in lege Mosi diuinitus statutae, tertia in euangelio per effectum dominicae passionis et resurrectionis adiuncta est. Praecepit enim lex, ut pascha primo mense anni et tertia eiusdem mensis septimana…
The Venerable Bede, Historiam ecclesiasticam gentis Anglorum
-
…ipse uelut noua quadam relucente gratia ecclesiasticae societatis et pacis Christo consecrauerat ; annoque dominicae incarnationis DCCXXVIIII, quo pascha dominicum octauo Kalendarum Maiarum die celebrabatur, cum missarum sollemnia in memoriam eiusdem dominicae resurrectionis celebrasset, eodem die et ipse…
The Venerable Bede, Historiam ecclesiasticam gentis Anglorum
-
…qui in caelum recepti nuntiabantur, cum Iove ipso et ipsis suis testibus in imis tenebris congemescentes Item praesides persecutores dominici nominis saevioribus quam ipsi flammis saevierunt insultantes contra Christianos liquescentes Quos praeterea Sapientes illos philosophos coram discipulis suis una conflagrantibus…
Tertullian, De Spectaculis
-
…, ut haec diligentius ab omnibus susciperentur, rogaui. Primum capitulum Ut sanctum diem paschae in commune omnes seruemus dominica post XIIII am lunam mensis primi. Secundum Ut nullus episcoporum parrochiam alterius inuadat, sed contentus sit gubernatione…
The Venerable Bede, Historiam ecclesiasticam gentis Anglorum
-
…saturi et cum Agamemnone ad ianuam pervenimus, in cuius poste libellus erat cum hac inscriptione fixus Quisquis servus sine dominico iussu foras exierit, accipiet plagas centum. In aditu autem ipso stabat ostiarius prasinatus, cerasino succinctus cingulo ,…
Petronius, Satyricon, Fragmenta, and Poems
-
…populi ad gratiam baptismatis conuolarent. Nam maxima exercitus multitudo undam lauacri salutaris expetiit, et ecclesia ad diem resurrectionis dominicae frondibus contexta conponitur, atque in expeditione campestri instar ciuitatis aptatur. Madidus baptismate procedit exercitus, fides feruet in…
The Venerable Bede, Historiam ecclesiasticam gentis Anglorum
-
…erat ; petens, ut sibi mitteretur antistes, cuius doctrina ac ministerio gens, quam regebat, Anglorum, dominicae fidei et dona disceret, et susciperet sacramenta. Neque aliquanto tardius, quod petiit, inpetrauit ; accepit namque…
The Venerable Bede, Historiam ecclesiasticam gentis Anglorum
-
…, sepultus est in porticu sancti Petri in monasterio suo, quod dicitur In silua Derorum, anno ab incarnatione dominica DCC o XXI o. Nam cum prae maiore senectute minus episcopatui administrando sufficeret, ordinato in episcopatum Eboracensis ecclesiae…
The Venerable Bede, Historiam ecclesiasticam gentis Anglorum