dubius
dubius, (moving two ways, fluctuating); uncertain, doubtful
I am not sure what I should do
it is certain that there were poets before Homer
- Moving in two directions alternately, vibrating to and fro, fluctuating (cf. ambiguus, anceps, incertus, perplexus, duplex).
- A Lit. (very rare): ut vas non quit constare, nisi humor Destitit in dubio fluctu jactarier intus, Lucr. 6, 556; cf.: fluctibus dubiis volvi coeptum est mare, Liv. 37, 16, 4.—Far more freq. and class.,
- B Trop., vacillating in mind, uncertain.
- 1 Act.
- a Wavering in opinion, doubting, doubtful, dubious, uncertain, = ambigens, haesitans, etc.: sin est is homo, anni multi me dubiam dant, Plaut. Ep. 4, 1, 17 (542): quae res est, quae cujusquam animum in hac causa dubium facere possit? Cic. de Imp. Pomp. 10.— With an interrog. clause, A. and S. Gr. § 213 R. 4 (1.): temptat dubiam mentem rationis egestas, ecquae nam fuerit mundi genitalis origo, Lucr. 5, 1211; cf.: equites procul visi ab dubiis, quinam essent, Liv. 4, 40: dubius sum, quid faciam, Hor. S. 1, 9, 40: dubius, unde rumperet silentium, id. Epod. 5, 85: spemque metumque inter dubii, seu vivere credant, Sive extrema pati, Verg. A. 1, 218; cf. Liv. 1, 42: Philippus non dubius, quin, etc., id. 31, 42: haud dubius quin, id. 42, 14; Curt. 5, 12.—With acc. and inf.: dictator minime dubius, bellum cum his populis Patres jussuros, Liv. 6, 14; so, haud dubius, id. 31, 24; Curt. 9, 7: nec sum animi dubius, verbis ea vincere magnum Quam sit, well aware how hard it is, Verg. G. 3, 289; so, dubius with the genitives animi, Auct. B. Alex. 56, 2: mentis, Ov. F. 6, 572: consilii, Just. 2, 13: sententiae, Liv. 33, 25 Drak.: salutis, Ov. M. 15, 438: vitae, id. Tr. 3, 3, 25: fati, Luc. 7, 611 al.; cf. Zumpt, Gr. § 437; A. and S. Gr. § 213 R. 1 (a.).—
- b Wavering in resolution, irresolute, undecided (very rare): dubio atque haesitante Jugurtha incolumes transeunt, Sall. J. 107, 6; cf. hostes (opp. firmi), id. ib. 51 fin.: nutantes ac dubiae civitates, Suet. Caes. 4 fin.: quid faciat dubius, Ov. M. 8, 441.—Poet. transf.: cuspis, Sil. 4, 188.—
- 2 Pass., that is doubted of, uncertain, doubtful, dubious, undetermined (so most freq. in all periods and kinds of composition): videsne igitur, quae dubia sint, ea sumi pro certis atque concessis? Cic. Div. 2, 51, 106; cf. id. ib. 2, 50 fin.; id. Fin. 4, 24, 67; id. de Or. 1, 20, 92; id. Mur. 32, 68; Quint. 3, 4, 8; 7, 8, 6: nihil aegrius est quam res secernere apertas Ab dubiis, Lucr. 4, 468 (cf. verba, vague language, opp. aperta, Quint. 7, 2, 48): jus, opp. certum, id. 12, 3, 6; opp. confessum, id. 7, 7, 7: in regno, ubi ne obscura quidem est aut dubia servitus, Cic. Rep. 1, 31: dubium vel anceps genus causarum, Quint. 4, 1, 40; cf. id. 9, 2, 69: dubii variique casus, Auct. ap. Cic. Clu. 21, 58: et incerta societas, Suet. Aug. 17 et saep.: quia sciebam dubiam esse fortunam scenicam, Ter. Hec. 16: salus (opp. aperta pernicies), Cic. N. D. 3, 27, 69: spes pacis, id. Att. 8, 13: victoria, Caes. B. G. 7, 80, 6; cf.: victoria, praeda, laus, Sall. J. 85, 48: Marte, Vell. 2, 55, 3: spes armorum, id. 2, 71: discrimen pugnae, indecisive, Sil. 5, 519: proelia, Tac. G. 6: auctor, unknown, Ov. M. 12, 61 et saep.: an auspicia repetenda, ne quid dubiis diis agerem? i. e. unassured of their favor, Liv. 8, 32: dubii socii suspensaeque ex fortuna fidei (opp. fideles socii and certi hostes), id. 44, 18; cf. Caes. B. C. 1, 3, 5: Hispaniae, Tac. A. 3, 44; cf.: gens dubiae ad id voluntatis, Liv. 9, 15: lux, i. e. morning twilight, dawn, Ov. M. 11, 596: sidera, Juv. 5, 22; cf. nox, evening twilight, Ov. M. 4, 401: caelum, i. e. over cast, Verg. G. 1, 252: fulgor solis, Sen. Herc. Fur. 670; cf.: et quasi languidus dies, Plin. Ep. 6, 20, 6: dubiāque tegens lanugine malas, i. e. between down and a beard, Ov. M. 9, 398; 13, 754; cf.: dubia lanuginis umbra, Claud. Epith. Pall. et Cel. 42: vina, not sure to ripen, Plin. 18, 31, 74, § 319: consilia, wavering, Tac. Agr. 18 et saep.: hunc annum sequitur annus haud dubiis consulibus (shortly thereafter the contrary: Papirius Semproniusque, quorum de consulatu dubitabatur), Liv. 4, 8; so, haud dubius praetor, id. 39, 39 fin.: haud dubii hostes, open enemies, id. 37, 49: haud dubii Galli (opp. degeneres, mixti, Gallograeci vere), id. 38, 17: cena dubia, see below, II.—
- b In the neutr. absol.
- α (Non, haud) dubium est, it is (not, not at all) doubtful, uncertain, undecided. (αα) Absol.: si quid erit dubium, Plaut. Ep. 5, 1, 40 (646): haud dubium id quidem est, id. Poen. 3, 4, 27 (737); Ter. And. 399; cf. in the interrog.: o! dubiumne id est? Ter. Eun. 129; id. Heaut. 607; id. Phorm. 774; and with the dat.: an dubium id tibi est? Ter. Heaut. 911; Cic. Fam. 4, 15.— (ββ) With de: de Pompeii exitu mihi dubium numquam fuit, Cic. Att. 11, 6, 5; so, de eorum jure, id. de Or. 1, 57: de re, Quint. 7, 3, 4; cf. id. 7, 6, 3.— (γγ) With an interrog. clause: illud dubium (est), ad id, quod summum bonum dicitis, ecquaenam fieri possit accessio, Cic. Fin. 4, 24, 67; cf. Quint. 7, 9, 12: hoc ergo, credo, dubium est, uter nostrum sit verecundior, Cic. Ac. 2 (Luc.), 41, 126: hoc enim dubium est, utrum ... an, Quint. 6, 3, 83: Ambiorix copias suas judicione non conduxerit ... an tempore exclusus, dubium est, Caes. B. G. 6, 31, 1: an dubium vobis fuit inesse vis aliqua videretur necne? Cic. Caecin. 11, 31 et saep.—Since the Aug. per. freq. dubium, absol. and adv.: codicilli, dubium ad quem scripti, Quint. 7, 2, 52: quo postquam dubium pius an sceleratus, Orestes venerat, Ov. Tr. 4, 4, 69; Suet. Caes. 58; id. Aug. 28; id. Tib. 10; Flor. 1, 1, 12; 2, 14, 3: Erechtheus, Justitiā dubium validisne potentior armis, Ov. M. 6, 678; cf. id. Pont. 3, 1, 17: neque multo post exstincto Maximo, dubium an quaesita morte, Tac. A. 1, 5; Flor. 1, 1, 8; 4, 2, 91 al.— (δδ) Non dubium est quin uxorem nolit filius, Ter. And. 172; id. Eun. 997; Cic. de Or. 2, 8, 32; id. Att. 13, 45; Quint. 11, 2, 10 et saep.: haud dubium est, quin, Ter. And. 391; 530; id. Ad. 976; and interrog., Quint. 3, 2, 1; 10, 1, 5. — (εε) With acc. and inf.: periisso me una haud dubium est, Ter. Hec. 326; so Liv. 38, 6; Suet. Caes. 52 fin.; cf. interrog.: an dubium tibi est, eam esse hanc? Plaut. Mil. 2, 5, 9 (419).—Ellipt.: si exploratum tibi sit posse te, etc., non esse cunctandum: si dubium sit, non esse conandum, Cic. Fam. 1, 7, 5.—
- β Dubium habere, to regard as uncertain, to doubt: an tu dubium habebis, etiam sancte quom jurem tibi? Plaut. Capt. 4, 2, 112 (892): an dubium habetis, num obficere quid vobis possit? etc., Sall. H. Fragm. III. 61, 8 Dietsch; cf.: haec habere dubia, neque, etc., Cic. Ac. 2 (Luc.), 9 fin. —
- γ In dubium: in dubium vocare, to call in question, Cic. de Or. 2, 34; cf.: illud me dixisse nemo vocabit in dubium, Asin. Pollio ap. Cic. Fam. 10, 31, 5. Vid. also under 3. b.: venire in dubium, Cic. Quint. 2; id. ib. 21, 67; Liv. 3, 13; cf.: alii non veniunt in dubium de voluntate, i. e. there is no doubt what their wish is, Cic. Att. 11, 15, 2. Vid. also under 3. b.—
- δ In dubio, in doubt, in question, undetermined: dum in dubio est animus, Ter. And. 266; cf. Luc. 7, 247: in dubioque fuere utrorum ad regna cadendum esset, etc., Lucr. 3, 836; cf. id. 1085; Quint. 7, 9, 9: aestate potius quam hieme dandum, non est in dubio, Plin. 25, 5, 24, § 59 et saep.: ut in dubio poneret, utrum ... an, etc., Liv. 34, 5. Vid. also 3. b.—
- ε Sine dubio, without doubt, doubtless, indisputably, certainly (very freq.; in Cic. more than twenty times; not in Caes. and Sall.): Th. Numquid dubitas quin? etc. Gn. Sine dubio, opinor, Ter. Eun. 1044; Cic. Verr. 2, 1, 2, 6; 47, 122; id. Cat. 2, 1; id. Balb. 24, 55; id. Tusc. 2, 7, 18; id. Off. 1, 29, 102; id. N. D. 1, 9, 23; id. Att. 1, 19, 2 et saep. Vid. the passages in Stuerenb. Cic. Off. p. 134 sq. Sometimes, esp. in Quint., with adversative particles: sed, verum, at, etc., no doubt, doubtless ... but, yet, etc.: cum te togatis omnibus sine dubio anteferret ... sed, etc.. Cic. N. D. 1, 21, 58; so with sed, id. de Or. 3, 215; Quint. 1, 6, 38; 5, 10, 53; 6, 3, 64; with sed tamen, id. 12, 6, 7; with tamen, id. 3, 8, 21; 5, 7, 28; 6, 4, 12; with verum, id. 8 prooem. § 33; with at, id. 8, 3, 67; with autem, id. 1, 6, 12 Spald.—
- ζ Procul dubio, beyond question, undoubtedly (very rare), Lucr. 3, 638; Liv. 39, 40 fin.; Plin. 18, 21, 50, § 187; and: dubio procul, Lucr. 1, 812; 2, 261.—
- 3 Meton., like anceps (4), doubtful, dubious, i. e. precarious, dangerous, critical, difficult (freq. but mostly poet.): res dubias, egenas, inopiosas consili, critical condition, Plaut. Poen. 1, 1, 2 (130); so, res, id. Capt. 2, 3, 46 (406); id. Most. 5, 1, 1 (1041); Sall. C. 10, 2; 39, 3; id. J. 14, 5; Liv. 2, 50 fin.; Tac. A. 2, 62; Verg. A. 6, 196; 11, 445 al.; cf. pericla (with advorsae res), Lucr. 3, 55; 1076: tempora (opp. secunda), Hor. C. 4, 9, 36: mons erat ascensu dubius, Prop. 4, 4, 83; cf.: quae (loca) dubia nisu videbantur, Sall. J. 94, 2.—
- b In the neutr. absol. (i. q. discrimen, II. B. 2, and periculum): mea quidem hercle certe in dubio vita est, is in danger, Ter. And. 347 Ruhnk.; Sall. C. 52, 6; cf. Ov. Am. 2, 13, 2: sese suas exercitusque fortunas in dubium non devocaturum, Caes. B. G. 6, 7, 6; cf. Cic. Caecin. 27, 76: tua fama et gnatae vita in dubium veniet, Ter. Ad. 340; cf. id. ib. 243; Ov. H. 16, 138 Loers.— Plur. as subst.: hinc Italae gentes in dubiis responsa petunt, Verg. A. 7, 86: mens dubiis percussa pavet, Luc. 6, 596.
- II For the syn. varius, manifold, various (only in the foll. passages): o multimodis variūm et dubiūm et prosperūm copem diem, Pac. ap. Non. 84, 23 (Trag. Rel. p. 115, ed. Rib.). And so prob. is to be explained dubia cena, a multifarious, richly provided supper, Ter. Phorm. 342 (for the subjoined explanation of Terence: ubi tu dubites, quid sumas potissimum, is only outwardly adapted to the meaning of dubius); so, dubia cena, Hor. S. 2, 2, 77; and: fercula dubiae cenae, Aus. Mos. 102; Hier. Ep. 22, no. 16.—Hence, adv., in two forms.
- α dŭbĭe (acc. to I. B. 1.), doubtfully, dubiously (not in Plaut., Ter., or Caes.): potest accidere, ut aliquod signum dubie datum pro certo sit acceptum, Cic. Div. 1, 55.—Esp. freq. (particularly since the Aug. per.) with negatives: haud (rarely non) dubie, undoubtedly, indisputably, positively, certainly: etsi non dubie mihi nuntiabatur Parthos transisse Euphratem, tamen, etc., Cic. Fam. 15, 1 (nowhere else as an adv. in Cic.): non dubie, Quint. 7, 2, 6; 9, 4, 67; Front. Strat. 2, 3, 16; and with sed (cf. dubius, I. B. 2. b. ε), Quint. 11, 2, 1; so, too, nec dubie, Liv. 2, 23 fin.; Quint. 2, 14, 2; and with verum, id. 3, 4, 1; with sed, Tac. A. 4, 19 fin.: haud dubie jam victor, Sall. J. 102, 1 (cf. on the contrary in Cic.: sine ulla dubitatione hostis, Phil. 14, 4, 10; cf. Liv. 3, 38; Cic. Cat. 4, 3, 5); so, haud dubie, Liv. 1, 9; 13; 3, 24; 38; 53; 4, 2; 23; 5, 10 fin.; 33 fin.; 49 fin. et saep. (about 70 times; see the passages in Stuerenb. Cic. Off. p. 138); Quint. 10, 1, 85; Tac. A. 2, 43; 88; id. H. 1, 7; 46; 72; 3, 86; 4, 27 fin.; 80; id. G. 28; Suet. Caes. 55; id. Calig. 9; id. Galb. 2; Vulg. Lev. 13, 43.—
- β dubio = dubie, Ap. Met. 9, 2, 19.
quamvis ‥ / ‥ fidem dubio gestaret corde sinistram
de hac ‥ ~ius fui
solum verum vel falsum ~ium qui dubitat ~ius [est ]
omnis intellectus certus de uno conceptu et ~ius de diversis habet conceptum de quo est certus alium a conceptibus de quibus est ~ius
ne foret ultra dubius /†resurexit Dominus†/ Thomas ‥ / palpavit Christi vulnera
cujus ordinem miraculi non quilibet ~ius relator sed fidelissimus mihi ‥ presbyter ‥ narravit
regnum illud ‥ reges ~ii vel externi disperdiderunt
fide non ~ia
ut nulli esset ~ium quin ipsa lux ‥ locum ‥ monstraret
si falsa et ~ia hoc modo intelliguntur
de conceptu uno certo et duobus ~iis
ipse erat, haud dubium, presul venerabilis ipse / tempore nocturno tibi qui comparuit
vestra nobilis discrecio, non ~ium, satis novit quod ‥
animalia coitu hominum pulluta occiduntur ‥; ubi autem ~ium est, non occidantur
non ‥ determinavit Petrus supradicta ~ia circa fidem de plenitudine potestatis
remanet adhuc apud quosdam unum magnum ~ium in differencia inter istam crucem fimbriatam ‥ et crucem umbratam
tunc nullum est ~ium
illum benigne audiant, difficultatibusque et ~iis sibi motis respondeant
procul ~io mortuo Deo, vitiis vero viventi
palmam ‥ quam procul ~io ‥ percipere merebitur
sine ~io credendum est quod ‥
se proculdubio ante tribunal ‥ rationem redditurum
his fugitivis et sine ~io transitoriis possessiunculis
absque ~io vult
etc. in ~ium(v.
in ~ium vertitur apud multos si ‥ ordinem suum ‥ mutare desiderat ex pura devocione ‥ vel alia quavis occasione
dum populus fluctuaret taliter sub ~io
- 1. twijfelend, weifelend, besluiteloos, onzeker (m. gen.; afh. vr.; ontkend m. quin; aci.); ➤ vitae ~ op de grens v. leven en dood; animi ~; mentis ~; ~ inter spem metumque zwevend tussen; ~ sum, quid faciam; haud ~ facilem victoriam fore (Liv.);
- 2. twijfelachtig, onzeker, onbeslist [victoria; consilia; caelum betrokken; dubiae crepuscula lucis ochtendschemering; nox (avond)schemering; auctor onbetrouwbaar; haud dubius (ongetwijfeld) praetor]; ➤ non -um est quin het lijdt geen twijfel dat; dubiumne est quin?; cui dubium est quin?; haud dubio omdat er geen twijfel over bestond;
- 3. bedenkelijk, hachelijk, gevaarlijk [res hachelijke situatie; tempora]; ➤ loca dubia nisui videbantur;
- 4. (poët.) zich in een hachelijke situatie bevindend, in gevaar verkerend [aeger een ernstig zieke].
疑惑。可疑。不妥。 — vitae 怕死。— animi 心中不定。 De exitu mihi nunquam dubium fuit 從未會疑惑此事之成。Dubium argentum 可疑之銀。Dubia lux 淸早。Res dubiae 世態不定。Dubia coena 豐食難定何味爲先。Procut dubio (abl.) 毫無疑。Vocare in dubium 起疑。辯論。
Suggest a Translation
See an image
Obtulerunt se fore paratos dictum fortalicium et loca Dubia dicto commissario ostendere, ut loca reparanda, cum consisilio ipsius commissarii, valeant brevius quam poterunt reparare.Galli diceremus,
Les endroits foibles.
- DVA-, moving two ways, fluctuating: fluctibus dubiis volvi coeptum est mare, L.—Fig., wavering in opinion, doubting, doubtful, dubious, uncertain: animum in causā dubium facere: visi ab dubiis, quinam essent, L.: spemque metumque inter dubii, V.: dubius, verbis ea vincere magnum Quam sit, well aware how hard it is, V.: dictator minime dubius, bellum patres iussuros, L.: mentis, O.: sententiae, L.—Wavering in resolution, irresolute, undecided, hesitating: dubii confirmantur, Cs.: dubio atque haesitante Iugurthā incolumes transeunt, S.: hostibus dubiis instare, S.: spem dedit dubiae menti, V.: consilia, Ta.: quid faciat, O.: Mars errat in armis, V.— Doubted of, uncertain, doubtful, dubious, undetermined: fortuna scaenica, T.: quae dubia sint, ea sumi pro certis: haec habere dubia, to leave in question: salus: victoria, Cs.: proelia, Ta.: haud dubius rex, seu ... seu..., by a clear title, L.: auctor, unknown, O.: gens dubiae ad id voluntatis, L.: lux, i. e. twilight, O.: sidera, Iu.: caelum, i. e. overcast, V.: lanugo, hardly visible, O.: sequitur annus haud dubiis consulibus, certainly known, L.: fortunam inter dubia numerare, Ta.: hora, i. e. the uncertain future, H.: dubia cena, i. e. perplexing with variety, H.: an dubium id tibi est?is it not certain?T.: ut de ipsius facto dubium esse nemini possit: hoc nemini dubium est, quid iudicarit: Iustitiā dubium validisne potentior armis, O.: haud dubiumst mihi, quin possim, etc., T.: non esse dubium, quin possent, etc., Cs.: periisse me unā haud dubiumst, T.: in dubium vocare, to call in question: non quo mihi veniat in dubium tua fides, is questioned: Dum in dubio est animus, in doubt, T.: ut in dubio poneret, utrum ... an, etc., L.: sine dubio, certainly: cum te togatis omnibus sine dubio anteferret ... sed, etc., doubtless ... but: procul dubio, L.— Doubtful, dubious, precarious, dangerous, critical, difficult, adverse: fortuna (opp. secunda): res, S.: mons ascensu, Pr.: scire hunc lumen rebus nostris dubiis futurum, L.: dubiis ne defice rebus, our need, V.: tempora, H.: aeger, the man in danger of death, O.: Mea in dubio vitast, is in danger, T.: libertas et anima nostra in dubio est, S.: suas fortunas in dubium non devocaturum, Cs.
-
…dat. Perfacile factu esse illis probat conata perficere, propterea quod ipse suae civitatis imperium obtenturus esset non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent ; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti…
Julius Caesar, Gallic War
-
…. quae quidem ego neque mea prudentia neque humanis consiliis fretus polliceor vobis, Quirites, sed multis et non dubiis deorum immortalium significationibus, quibus ego ducibus in hanc spem sententiamque sum ingressus ; qui iam non procul, ut…
Cicero, in Catilinam
-
…motus est, cum est ex urbe depulsus. palam iam cum hoste nullo impediente bellum iustum geremus. sine dubio perdidimus hominem magnificeque vicimus, cum illum ex occultis insidiis in apertum latrocinium coniecimus. quod vero non cruentum mucronem…
Cicero, in Catilinam
-
…ossa reor dici ; iacere hos post terga iubemur. Coniugis augurio quamquam Titania mota est, spes tamen in dubio est adeo caelestibus ambo diffidunt monitis. Sed quid temptare nocebit Discedunt velantque caput tunicasque recingunt et iussos lapides sua…
Ovid, Metamorphoses
-
…est, cursumque per auras dirigite in lucos, ubi pinguem dives opacat ramus humum. Tuque, O, dubiis ne defice rebus, diva parens. Sic effatus vestigia pressit, observans quae signa ferant, quo tendere pergant…
Vergil, Aeneid
-
…intumum Habeam te, et mea consilia ut tibi credam omnia. Ne hoc quidem tacebit Parmeno. Oh, dubiumne id est Hoc agite amabo. Mater mea illic mortua est Nuper. Eius frater aliquantum ad rem est avidior…
Terence, Eunuchus
-
…, expergiscimini aliquando et capessite rem publicam Non agitur de vectigalibus neque de sociorum iniuriis libertas et anima nostra in dubio est. Saepenumero, patres conscripti, multa verba in hoc ordine feci, saepe de luxuria atque avaritia nostrorum…
Sallust, Catilina
-
…est, rogatus sententiam a consule huiusce modi verba locutus est Omnis homines, patres conscripti, qui de rebus dubiis consultant, ab odio, amicitia, ira atque misericordia vacuos esse decet. Haud facile animus verum providet ,…
Sallust, Catilina
-
…stirpe interiit, cuncta maria terraeque patebant, saevire fortuna ac miscere omnia coepit. Qui labores, pericula, dubias atque asperas res facile toleraverant, iis otium divitiaeque optanda alias, oneri miseriaeque fuere. Igitur primo pecuniae ,…
Sallust, Catilina
-
…florentes, sine metu aetatem agere ceterosque iudiciis terrere, quo plebem in magistratu placidius tractarent. Sed ubi primum dubiis rebus novandi spes oblata est, vetus certamen animos eorum adrexit. Quod si primo proelio Catilina superior aut aequa…
Sallust, Catilina