intellectus

intellectus, a, um, Part., from intellego.

intellectus, ūs, m. [intellego], a perceiving, discerning.

• I Lit., perception, discernment by the senses: saporum, Plin. 11, 37, 65, § 174: acrimoniae, id. 19, 8, 54, § 171: nec est intellectus ullus in odore vel sapore, i. e. the poison cannot be perceived either by the taste or smell, id. 11, 53, 116, § 280: intellectus in cortice protinus peritis, good judges know a tree by its bark, id. 16, 39, 76, § 196.—
• II Trop.
• • A Understanding, comprehension: quīs neque boni intellectus neque mali cura, Tac. A. 6, 36: alicujus rei intellectum amittere, Sen. Ben. 3, 17: capere intellectum disciplinarum, Quint. 1, 1, 15: intellectu consequi aliquid, id. 2, 5, 22: elephantis intellectus sermonis patrii, Plin. 8, 1, 1, § 1: nullum animal minus docile existimatur minorisve intellectus, id. 29, 6, 34, § 106: dissimulare intellectum insidiarum, Tac. A. 13, 38: intellectu carere, to be unintelligible, Quint. 1, 1, 28: rudis Corinthiorum, Vell. 1, 13, 5: intellectum habere, to be understood: hiems et ver et aestas intellectum ac vocabula habent, autumni perinde nomen ac bona ignorantur, Tac. G. 26.—
  • B Meaning, sense, signification of a word: verba quaedam diversos intellectus habent, ut cerno, Quint. 7, 9, 2: in obscenum intellectum sermo detortus, id. 8, 3, 44; id. 1, 7, 13.—
  • C Knowledge of a language, understanding: Latini sermonis intellectum habere, Gai. Inst. 3, 93.—
  • D Understanding, i. e. the faculty of understanding, intellect: per analogiam nostro intellectu et honestum et bonum judicante, Sen. Ep. 120: in errorem intellectum inducere, Ap. Dogm. Plat. 1, p. 7, 3: intellectu carere, to be without understanding, Dig. 29, 2, 92: aliquem intellectum habere, ... nullum intellectum habere, Gai. Inst. 3, 109.

intellēctus, ūs, m. (intellego), das Innewerden, I) das Wahrnehmen, Merken, Erkennen, Empfinden (die Empfindung) vermittels der äußern Sinne u. des Verstandes, intellectus in cortice protinus peritis, der Kenner erkennt den Baum sogleich an der Rinde, Plin.: nec est intellectus ullus in odore vel sapore, man kann durch G. oder G. das Gift nicht wahrnehmen, Plin.: utique (sapor) nullo intellectu sui est, Sen.: int. saporum, Plin.: citra intellectum acrimoniae, Plin. – II) das geistige Verständnis, A) aktiv = das Verstehen, Erkennen, das Einsehen, die Einsicht, der Begriff, die Vorstellung, die Idee, die man von etw. hat, 1) im allg.: int. boni, mali, Tac.: int. sermonis patrii, Plin.: deorum, Sen.: Plur., Chalcid. Tim. 304 u. 342: intellectu consequi alqd, Quint.: alcis rei intellectum amittere, Sen.: est vanum atque intellectu carens (unverständig) m. folg. Infin., Cael. Aur. de morb. chron. 3, 8, 99. – 2) insbes.: a) das Verständnis für Kunstwerke usw., der Geschmack für etw., rudis Corinthiorum int., Vell. 1, 13, 5. – b) das Erkenntnisvermögen, die Einsicht, der Verstand, Sen. u.a.: vollst. int. animi, die intellektuelle Einsicht, Quint.: intellectu carere, ICt.: – B) passiv = das Verständnis = das Verstandenwerden, der Sinn, Begriff, die Bedeutung, die in etw., bes. in einem Worte, liegen, oft bei Quint. u.a.: intellectum habere, verstanden werden (Ggstz. ignorari), Tac.: intellectu carere, unverständlich sein, Sen. – in obscenum intellectum sermo detortus, Quint.: verba quaedam diversos intellectus habent, ut cerno, Quint. – ➳ vulg. Abl. intellecto, Itala (Cant.) Luc. 2, 47.

intellectus [CL] 1 (faculty of) understanding, intellect, intellectual capacity. ipsa ‥ arripiens statim sensum ~us [v. l. et ~um] gratias agens benedixit Deum V. Cuthb. IV 3; loquere nobis juxta nostrum ~um [AS: andзyte] ut possimus intelligere que loqueris Ælf. Coll. 100; intellegens rationabili ~u quod ‥ Byrht. V. Ecgwini 359; ut quod ~um effugeret hominis, a Deo expectares solvendum nodum enigmatis W. Malm. GR IV 354; duo sunt in anima, ~us scilicet et affectus Bern. Comm. Aen. 117; male illi te [sc. Deum] querunt, qui videre te per ~um student J. Ford Serm. 94. 7. 2 (phil.); b (w. ref. to capacity for abstract thought); c (dist. as ~us materialis, ~us formalis, etc.). si ad incorporea divertendum est, ratione opus est et ~u; ‥ ~us itaque aliis deficientibus exerit vires suas et quasi in arce anime constitutus omnia inferiora complectitur J. Sal. Pol. 437C; ~us ‥ et scientia apprehendunt res in puritate essentie sue sicut in se ipsis sunt Gros. Anal. Post. 280; voco ‥ hic “~um” virtutem anime apprehensivam res apprehensibiles deintus absque medio Ib. 406; Kilvington Soph. 46j (v. intellectio 1a).  b ~us est vis anime abstractiva, separans formas a rebus ipsis Neckam NR II 173; ~us ‥ abstractivus est, quia ipse discurrit tantum circa universalia abstrahendo ea a singularibus et ab accidentibus singularium J. Blund An. 236; ~us intelligit abstrahendo ab ‘hic’ et ‘nunc’ ‥, ista abstraccio semper necessaria est in ~u Duns Metaph. VII 13 p. 425a.  c J. Blund An. 59 (v. formalis 3d); ~us materialis est ipsa anima nuda a dispositionibus adquisitis Ib. 338; ~us speculativus veritatis per extensionem ejus ad amorem boni fit practicus Bacon Tert. 10; illud quod illuminat mentes nostras vocatur nunc a theologis ~us agens, quod est verbum philosophi in tercio de anima [Aristotle De anima 433 a 14], ubi distinguit quod duo sunt ~us, sc. agens et possibilis; ideo ‥ ostendo quod hic ~us agens est Deus principaliter, et secundario angeli qui illuminant nos Ib. 74; in cognicione sincere veritatis lumen ~us agentis nullo modo habeat aliquam accionem Duns Ord. I 31. 3 a understanding (of matter, circumstance, or sim.); b (w. obj. gen. of that which is understood to exist); c (abl. ~u) in the understanding (not in actuality; opp. actu). a pro ~u suo autumans quod tantus vir avorum hereditate suorum injuste privatus fuerat Ord. Vit. XII 7 p. 330; nos ‥ et dominus noster ita intelligimus ut vos, et sub hoc ~u vice regis nostri juramenta prestamus J. Sal. Ep. 148 (177 p. 184); cum hec agerentur, de quibus mentio presens dat ~um auditui Found. Waltham 27; quemdam erroneum ~um de plenitudine potestatis papalis reputo excludendum Ockham Pol. I 229.  b litterati, quos citra ~um ullius acrimonie benignus aspicis, jocundus admittis W. Malm. GR III epil. p. 356.  c alia tria [puncta] conjunctim se habent semper aut actu vel ~u penes materialem conjunctionem Mens. & Disc. (Anon. IV) 27; non fit ligatura materialis, sed per reductionem longarum et brevium solo ~u juxta equipollentiam bene ligantur Ib. 47. 4 a understanding, interpretation (of word, text, symbol, or sim.; sts. dist. w. difficulty from b infra). b sense, meaning (inherent in word, text); c (dist. as allegoricus, historicus, etc.). a litterati lectores studiose inquisierunt hujus scripturae sensum ‥ et exposuerunt secundum suum ~um Ord. Vit. VIII 21 p. 393; de statura hac sponse [Cant. vii 7] ‥ triplex mihi ‥ ~us occurrit J. Ford Serm. 81.1.  b ex verbis apostoli patet eorundem uberum [Cant. vii 3] ~us J. Ford Serm. 72. 1; 1269 (v. habere 7b); dicitur ~us primus qui resultat ex consignificatis sive modis significandi, ~us secundus qui resultat ex significatis parcium; ‥ melius dicitur significatum ~us primus quam consignificatum Bacon XV 21; ~us primus et secundus ex diversis principii oriuntur, sc. ex significatis et consignificatis Ib. 23; inferior prelatus potest declarare ~um talis statuti Lyndw. 246u; ~us quattuor versuum predictorum: ‥ ‘rex’. Henricus tertius ‥ Flete Westm. 113n.  c historico ~u Bede Tab. 410 (v. historicus 3a); persona querentis juxta mysticum sensum sancta ecclesia est ‥; sed nos moralem prosequentes ~um personam querentis animam Deo deditam intelligamus G. Stanford Cant. 223n. 101; mistica significatio asine et pulli ‥ allegoricus ~us de ramis ab arbore cesis et projectis in via. moralis intelligentia vestimentorum ‥ [cf. Matth. xxi 7–8] Ad. Dore Pictor 159; ostendet ‥ psalmista quod populus Dei sunt oves ‥; sed ‥ istud non habet congruum litteralem ~um Gros. Cess. Leg. I 9. 7. 5 concept, idea, notion, thought. c1199 ille ‥ honor est in solis et nudis et puris ~ibus P. Blois Ep. 151. 443A; ~us sunt ab anima, sensus vero ab exterioribus Rob. Bacon Psalt. 17; supponamus quod veritas est coequatio rerum et ~uum Gros. Quaest. Theol. 203.

1 intellēctus, a, um, part. de intellego.

2 intellēctŭs, (12) ūs, m. , ¶ 1 perception, action de discerner [par les sens] : Plin. 11, 174 ; 11, 280 || compréhension, action de comprendre : Tac. Ann. 6, 36 ; Plin. 8, 1 || intellectum habere Tac. G. 26, être compris ¶ 2 sens, signification : Quint. 7, 9, 2 ; 8, 3, 44 ¶ 3 faculté de comprendre, intelligence : Quint. 2, 5, 18 ; 21 ; Apul. Plat. 1, 10.

intellectus , us. m.
明。明悟。曉。識。— saporum 識嘗各味。Duplex intellectus 一字雙義。

Suggest a Translation
See an image

intellēctus (1)

• P. of intellego.

intellēctus (2) ūs, m

• 1 LEG-, a perception, discernment: hiems et ver intellectum ac vocabula habent, i. e. are recognized, Ta.