intellego
intellego, to come to know, see into, perceive, understand, discern, comprehend, gather
Adherbal understood that it had gotten to the point where he had to abandon his kingdom
- I Lit.
- A To perceive, understand, comprehend: qualem autem deum intellegere nos possumus nulla virtute praeditum, Cic. N. D. 3, 15, 38 Schoemann ad loc.: haec dumtaxat in Graecis intellego, quae ipsi, qui scripserunt, voluerunt a vulgo intellegi, Cic. de Or. 2, 14: puderet me dicere non intellegere, si vos ipsi intellegeretis, qui ista defenditis, id. N. D. 1, 39: corpus quid sit intellego, id. ib. 1, 26: quare autem in his vis deorum insit, tum intellegam cum cognovero, id. ib. 3, 24: quam sis audax hinc omnes intellegere potuerunt, quod, id. Rosc. Am. 31: magna ex parvis, id. Off. 1, 41: intellexi ex tuis litteris, te audisse, id. Att. 6, 9: de gestu intellego, quid respondeas, id. Vatin. 15: intellegere et sapere plus quam ceteros, id. Off. 2, 14: cernere aliquid animo atque intellegere, id. Top. 5: facile intellectu est, Nep. Dion. 9: intellegi necesse est: esse deos, Cic. N. D. 1, 17; id. Tusc. 3, 5: quocirca intellegi necesse est, in ipsis rebus invitamenta inesse, id. Fin. 5, 11.—In answers, intellego corresponds to our I understand, go on, very well, Plaut. Ep. 2, 2, 63 (243); Ter. Phorm. 440.— Abl. absol.: intellecto; with rel. clause: quidam bonorum caesi, postquam, intellecto in quos saeviretur, pessimi quoque arma rapuerant, Tac. A. 1, 49; intellecto quantum bellum suscitaret, Just. 38, 3, 6.—
- B In partic., to have an accurate knowledge of or skill in a thing, to be a connoisseur: faciunt intellegendo ut nihil intellegant, Ter. And. 17: tametsi non multum in istis rebus intellego, Cic. Verr. 2, 4, 43, § 94: hoc nugatorium sciebam esse, ista intellegere, id. ib. 2, 4, 14, § 33: quoniam non intellexerunt in operibus domini, Lact. 4, 13, 18: illi qui linguam ejus intellegebant, Petr. S. 73, 3; Sen. Apoc. 5, 2.—
- C To distinguish: oraculorum praestigias profani a veritate intellegere non possunt, Lact. 2, 16.—
- D To see, perceive, observe by the understanding: vehementer nunc mihi est irata: sentio atque intellego, Plaut. Truc. 2, 6, 64 (545): ubi neque cohortationes suas neque preces audiri intellegit, Caes. B. C. 2, 42: illi, ante inito, ut intellectum est, consilio, id. B. G. 2, 33: intellego, quid loquar, Cic. Lig. 5.—
- E Of persons, to understand, comprehend, judge rightly (post-Aug.): quod Catonem aetas sua parum intellexisset, Sen. de Const. Sap. 1: quando Socrates ab hominibus sui temporis parum intellegebatur, Quint. 11, 1, 10; Vell. 2, 114, 5; Tac. A. 3, 3: quem legatum tribunus ita et intellexit et cepit, ut, etc., Plin. Ep. 8, 23, 5. —
- F To understand a language: isti qui linguam avium intellegunt, Pac. ap. Cic. Div. 1, 57, 131 (Trag. v. 83 Rib.): in iis linguis quas non intellegimus, Cic. Tusc. 5, 40, 116: quantum ego Graece scripta intellegere possum, id. de Or. 2, 13, 55: linguam ejus, Sen. Apocol. 5, 2; Petr. 73.—
- G To understand by any thing, to take a thing to mean.
- 1 With in or sub aliqua re, or per aliquid: illa est εὐταξία, in qua intellegitur ordinis conservatio, Cic. Off. 1, 40, 142: sub hoc themate intellegere non hoc, sed, etc., Sen. Contr. 9, 28, 10: intellego sub hoc verbo multa, id. ib. 1, 2, 15: per nemo homo, Donat. ad Ter. Eun. 549: solem sub appellatione Jovis, Macr. S. 1, 23, 5: per sagittas vim radiorum, id. ib. 1, 17, 12. —
- 2 With two acc.: non habeo quod intellegam bonum illud, Cic. Tusc. 3, 18, 41. —
- 3 With acc. and abl.: consuetudo omnibus his nominibus Argesten intellegi, Plin. 2, 47, 46, § 121.—
- II Transf., to perceive, discern by the senses; to see, feel, notice. Alcumenam ante aedis stare saturam intellego, Plaut. Am. 2, 2, 35 (667): Si. Statum vide hominis, Callipho.... Ca. Bene confidenterque astitisse intellego, id. Ps. 1, 5, 41 (455): illa quidem primo nullos intellegit ignes, Ov. M. 9, 456: frigus, Col. Arbor. 13: vestigia hominum intellegi a feris, Plin. 8, 16, 21, § 58; 28, 4, 14, § 55.— Hence, in-tellĕgens, entis, P. a., that has understanding or that understands a thing; intelligent, acquainted with.
- A In gen.: semperne vulgi judicium cum intellegentium judicio congruit? Cic. Brut. 49, 183: intellegens dicendi existimator, id. ib. 54, 200: judicium, id. Opt. Gen. Or. 4: vir, id. Fin. 3, 5.—With gen.: cujusvis generis ejus intellegens, id. ib. 2, 20.—Comp.: aliquid intellegentiore mente discutere, Aug. Retract. 1, 19.—
- B In partic.
- 1 Intellegens alicujus, that understands a person, rightly estimates his character: intellegens principis nostri, cujus videbam hanc esse laudem, Plin. Ep. 6, 27, 2 Döring ad loc.—
- 2 Well skilled in matters of taste, a connoisseur: signa pulcherrima quae non modo istum hominem, ingeniosum atque intellegentem, verum etiam quemvis nostrum, quos iste idiotas appellat, delectare possent, Cic. Verr. 2, 4, 2, § 4: ut putetur in istis rebus intellegens esse, id. ib. 2, 4, 15, § 33.—Adv.: intellĕgenter, intelligently: ut amice, ut intelligenter, ut attente audiamur, Cic. Part. 8, 28: lectitare, Plin. Ep. 5, 16, 3.
➳ pf. sync. intellexti Pl. Rud. 1103 ; Ter. Andr. 291 ; subj. pqpf. intellexes Pl. Cist. 625 || pf. arch. intellegit Lucr. 6, 17 ; Sall. J. 6, 2.
- 1. waarnemen, gewaarworden, (be)merken, herkennen (m. acc.; aci.; afh. vr.; pass. m. nci.) [ignes];
- 2. inzien, begrijpen; ➤ facile intellectu est; ex se intellegi voor zich spreken; (m. aci.; afh. vr.) intellego, quid loquar ik weet waar ik het over heb; ex quo intellegitur hieruit maakt men op;
- 3. verstand hebben van (m. acc.; in m. abl.) [nihil; non multum in re]; (abs.) kenner, deskundige zijn;
- 4. menen, aannemen, zich voorstellen, zich een voorstelling maken van (m. acc.); (m. dubb. acc., pass. m. dubb. nom.) verstaan onder; ➤ quem intellegimus sapientem?;
- 5. (postklass.) alqm ~ iem. begrijpen, iem. kunnen beoordelen;
- 6. (pre- en postklass.) een taal verstaan [alcis linguam].
- inter+lego, to come to know, see into, perceive, understand, discern, comprehend, gather: quod ubi intellexi: id quod omnes intellegunt: cum sententia interdicti intellegatur: non intellecta vox, O.: magna ex parvis: ut quid agam intellegas, T.: utrum apud nos officium an timor valeret, Cs.: Quanti me facias, H.: corpus quid sit: ferre me posse intellego: facile intellectu est, N.: intellegi necesse est, esse deos.—Colloq.: intellego, I understand, take, T.—To understand, be master of: Faciuntne intellegendo ut nihil intellegant?i. e. criticise so keenly, T.: non multum in istis rebus: linguam avium: quantum ego Graece scripta intellegere possum.—To see, perceive, discern: quā re hostis adesse intellegitur, S.: ubi neque cohortationes suas neque preces audiri intellegit, Cs.: intellego, quid loquar.
-
…non solum improbi verum etiam imperiti, si in hunc animadvertissem, crudeliter et regie factum esse dicerent. nunc intellego, si iste, quo intendit, in Manliana castra pervenerit, neminem tam stultum fore qui non videat coniurationem…
Cicero, in Catilinam
-
…ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet ; quae in eo reprehendat ostendit ; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit ; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet ; praeterita se Diviciaco fratri condonare…
Julius Caesar, Gallic War
-
…numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat ; quod in tanto imperio populi Romani turpissimum sibi et rei publicae esse arbitrabatur. Paulatim autem Germanos consuescere Rhenum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab…
Julius Caesar, Gallic War
-
…stultum fore qui non videat coniurationem esse factam, neminem tam improbum qui non fateatur. hoc autem uno interfecto intellego hanc rei publicae pestem paulisper reprimi, non in perpetuum comprimi posse. quod si sese eiecerit secumque suos eduxerit…
Cicero, in Catilinam
-
…facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. Id si fieret, intellegebat magno cum periculo provinciae futurum ut homines bellicosos, populi Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…hostibus enuntiari ; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci…
Julius Caesar, Gallic War
-
…transierant, equitatu circumventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorem progredi pugnandi causa viderunt atque ipsos res frumentaria deficere coepit, concilio convocato constituerunt optimum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, obtemperaturum te esse dicis. non referam, id quod abhorret a meis moribus, et tamen faciam ut intellegas quid hi de te sentiant. egredere ex urbe, Catilina, libera rem publicam metu, in exsilium ,…
Cicero, in Catilinam