latus
latus, broad, wide, extensive
latus2, the side, flank
he arranged the cavalry at the sides
the broad sea
- I Lit.: fossa, Cic. Tusc. 5, 20, 59: mare, id. Verr. 2, 4, 46, § 103: via, id. ib. 2, 4, 53, § 119: agri, id. Rep. 5, 2, 3: clavus, Quint. 11, 3, 138 (v. clavus): umeri, Verg. A. 9, 725; cf.: artus barbarorum, Tac. A. 2, 21: lati et lacertosi viri, broad-shouldered, Col. 1, 9, 4; Cic. Rep. 6, 20, 21: rana bove latior, Phaedr. 1, 24, 5: palus non latior pedibus quinquaginta, Caes. B. G. 7, 19: latissimum flumen, id. ib. 2, 27: latissimae solitudines, id. ib. 6, 22: comesse panem tris pedes latum, Plaut. Bacch. 4, 1, 8 (580): fossae quindecim pedes latae, Caes. B. G. 7, 72: areas latas pedum denum facito, Col. 2, 10, 26: populi, Verg. A. 1, 225: moenia lata videt, id. ib. 6, 549: latis otia fundis, id. G. 2, 468: ne latos fines parare studeant. Caes. B. G. 6, 21: ager, Liv. 23, 46: orbis, Hor. C. 1, 12, 57: terrae, Ov. M. 2, 307: lata Polyphemi acies, wide eye, Juv. 9, 64.—Neutr. absol.: crescere in latum, to increase in width, widen, Ov. M. 1, 336.—Absol.: per latum, Vulg. Ezech. 46, 22: in lato pedum centum, Lampr. Alex. Sev. 26, 7.—
- B Transf., poet., for proud, swelling (cf. Eng. vulg. spreading): latus ut in circo spatiere, that you may stalk along largely, proudly, Hor. S. 2, 3, 183: lati incesserunt et cothurnati (histriones), Sen. Ep. 76, 31. —
- II Trop.
- A In gen., broad, wide, wide-spread, extended (mostly post-Aug.): vox, Quint. 11, 3, 82; cf.: verba, pronounced broadly, Cic. de Or. 3, 12, 46: gloria, widespread, Plin. Ep. 4, 12, 7: lato Murrus caligat in hoste, Sil. 1, 499: interpretatio, broad, not strict, lenient, Dig. 22, 1, 1: culpa, great, ib. 50, 16, 213; 11, 6, 1 fin.: fuga, a kind of banishment, whereby all places are forbidden to the exile but one, ib. 48, 22, 5.—
- B In partic., of style, diffuse, detailed, copious, prolix: oratio Academicorum liberior et latior (opp. Stoicorum oratio astrictior et contractior), Cic. Brut. 31, 120: latum atque fusum, Quint. 11, 3, 50: latiore varioque tractatu, id. 7, 3, 16: latiore quadam comprehensione, id. 2, 5, 14: genus orandi latum et sonans, Tac. H. 1, 90: Aeschines his latior et audentior, Quint. 12, 10, 23.— Hence, adv.: lātē, broadly, widely, extensively; with longe, on all sides, far and wide, everywhere.
- 1 Lit.: late longeque diffusus, Cic. Leg. 1, 12, 34: omnibus longe lateque aedificiis incensis, Caes. B. G. 4, 35: minus late vagari, id. ib. 1, 2: regnare, Just. 13, 7: populus late rex, Verg. A. 1, 21; cf.: diu Lateque victrix, Hor. C. 4, 4, 23: cladem inferre, Tac. H. 3, 23.—Comp.: latius demum operaest pretium ivisse, Plaut. Most. 3, 2, 156 (845): itaque latius quam caedebatur ruebat (murus), Liv. 21, 11: possidere (agros), Ov. M. 5, 131: metui, Tac. A. 12, 43. —Sup.: ager latissime continuatus, Cic. Agr. 2, 26, 70: quam latissime possint, ignes faciant, Nep. Eum. 9, 3.—
- 2 Trop.: ars late patet, widely. Cic. de Or. 1, 55, 235: Phrygiae late refer primordia gentis, Ov. H. 17, 57.—Comp.: latius loquuntur rhetores, dialectici compressius, Cic. Fin. 2, 6, 17: quod pateat latius, of rather extensive application, Cic. Off. 3, 4, 19: latius perscribere, Caes. B. C. 2, 17: uti opibus, more lavishly, Hor. S. 2, 2, 113.—Sup.: fidei bonae nomen latissime manat, Cic. Off. 3, 17, 70: latissime patere, id. ib. 3, 17, 69.
- I Lit.: ego vostra faciam latera lorea, Plaut. Mil. 2, 1, 2 (80): quid conminatu's mihi? Con. Istud male factum arbitror, quia non latus fodi, id. Aul. 3, 2, 4 (418): occidisse ex equo dicitur, et latus offendisse vehementer, Cic. Clu. 62, 175: cujus latus ille mucro petebat, id. Lig. 3, 9: laterique accommodat ensem, Verg. A. 2, 393; Quint. 2, 13, 12; 11, 3, 69; 118: laterum inclinatione forti ac virili, id. 1, 11, 18: vellere latus digitis, to twitch one by the side (in order to attract attention), Ov. A. A. 1, 606; cf.: si tetigit latus acrior, Juv. 7, 109: tum latus ei dicenti condoluisse ... dieque septimo est lateris dolore consumptus, pleurisy, Cic. de Or. 3, 2, 6; so, lateris dolor, Cato R. R. 125; Cels. 2, 7; 8; Plin. 21, 21, 89, § 155: lateris vigili cum febre dolor, Juv. 13, 229; cf.: laterum dolor aut tussis, Hor. S. 1, 9, 32: artifices lateris, i. e. those who make skilful side movements or evolutions, ballet-dancers, Ov. A. A. 3, 351: latus tegere alicui, to walk by the side of one, Hor. S. 2, 5, 18: claudere alicui, Juv. 3, 131; and: mares inter se uxoresque contendunt, uter det latus illis (sc. pantomimis), Sen. Q. N. 7, 32, 3.—Of animals: equorum, Lucr. 5, 1324: cujus (equi aënei) in lateribus fores essent, Cic. Off. 3, 9, 38.—
- 2 Of orators, the lungs: lateribus aut clamore contendere, Cic. de Or. 1, 60, 255: quae vox, quae latera, quae vires, etc., id. Verr. 2, 4, 30, § 67: ut lateris conatus sit ille, non capitis, Quint. 1, 11, 8; cf.: lateris pectorisve firmitas an capitis etiam plus adjuvet, id. 11, 3, 16; so id. 11, 3, 40: dum vox ac latus praeparetur, id. 10, 7, 2; 11, 3, 13: voce, latere, firmitate (constat orator), id. 12, 11, 2: neque enim ex te umquam es nobilitatus, sed ex lateribus et lacertis tuis, Cic. de Sen. 9, 27: cum legem Voconiam voce magna et bonis lateribus suasissem, id. ib. 5, 14: illa adhuc audaciora et majorum, ut Cicero existimat, laterum, Quint. 9, 1, 29.—
- 3 Poet., in mal. part., Lucil. ap. Non. 260, 30; Ov. H. 2, 58; 19, 138; Prop. 2, 2, 12: lateri parcere, Juv. 6, 37.—
- B Transf., in gen.
- 1 The side, flank, lateral surface of a thing (opp. frons and tergum; v. h. vv.): collis ex utraque parte lateris dejectus habebat et in frontem leniter fastigatus paulatim ad planiciem redibat, on each side, Caes. B. G. 2, 8; cf. Plin. 17, 23, 35, § 202: terra angusta verticibus, lateribus latior, Cic. Rep. 6, 20, 21: latus unum castrorum, Caes. B. G. 2, 5: insula, cujus unum latus est contra Galliam, id. ib. 5, 13: et (Fibrenus) divisus aequaliter in duas partis latera haec (insulae) adluit, Cic. Leg. 2, 3, 6.—Of a maritime country, the coast, seaboard: Illyricum, Juv. 8, 117: castelli, Sall. J. 93: tum prora avertit et undis Dat latus, the ship's side, Verg. A. 1, 105: ubi pulsarunt acres latera ardua fluctus, Ov. M. 11, 529: nudum remigio, Hor. C. 1, 14, 4; id. Epod. 10, 3: dextrum (domus), id. Ep. 1, 16, 6: mundi, id. C. 1, 22, 19: crystallus sexangulis nascitur lateribus, surfaces, Plin. 37, 2, 9, § 26.—Of an army, the flank, Tac. Agr. 35: reliquos equites ad latera disponit, Caes. B. G. 6, 7: ex itinere nostros latere aperto aggressi, id. ib. 1, 25; cf. id. ib. 2, 23 fin.: ad latus apertum hostium constitui, id. ib. 4, 25: ne simul in frontem, simul in latera, pugnaretur, Tac. Agr. 35.—So in fighting: latus dare, to expose one's side or flank to the adversary, Val. Fl. 4, 304 (v. II. A. infra).—
- b Esp. freq.: a (ab) latere, on or at the side or flank; a or ab lateribus, on or at the sides or flanks (opp. a fronte, in front, before, and a tergo, at the back, behind): a tergo, a fronte, a lateribus tenebitur, Cic. Phil. 3, 13, 32: a fronte atque ab utroque latere cratibus ac pluteis protegebat, Caes. B. C. 1, 25 fin.; id. B. G. 2, 25: ab omni latere securus, Amm.16, 9, 3: ab latere aggredi, Liv. 27, 48: disjectos ab tergo aut lateribus circumveniebant, Sall. J. 50 fin.: ne quis inermibus militibus ab latere impetus fieri posset, Caes. B. G. 3, 29: Sulla profligatis iis, quos advorsum ierat, rediens ab latere Mauris incurrit, Sall. J. 101, 8: si ex hac causa unda prorumperet, a lateribus undae circumfunderentur, Sen. Q. N. 6, 6, 4: a lateribus, a fronte, quasi tria maria prospectat, Plin. Ep. 2, 17, 5.—
- c Less freq. with ex: latere ex utroque, Lucr. 2, 1049: ex lateribus aggredi aliquem, Sall. C. 60: tribus ex lateribus (locus) tegebatur, Auct. B. Alex. 28, 4: ex alio latere cubiculum est politissimum, Plin. Ep. 2, 17, 10: omni ex latere armorum molibus urgeri, Amm.19, 7, 7.—
- d With de: de latere ire, Lucr. 6, 117.—Without prep.: alio latere, Tac. A. 3, 74.—
- 2 Poet. (pars pro toto), the body: penna latus vestit, tenet, Ov. M. 2, 376: nunc latus in fulvis niveum deponit harenis, id. ib. 2, 865; cf. id. ib. 3, 23; 14, 710: forte, Hor. Ep. 1, 7, 26: fessum longā militiā, id. C. 2, 7, 18: credidit tauro latus, id. ib. 3, 27, 26: liminis aut aquae Caelestis patiens latus, id. ib. 3, 10, 20.—
- II Trop.
- A In gen.: in latera atque in terga incurrere, to attack the sides, i. e. the unguarded points, Quint. 9, 1, 20: aliena negotia centum Per caput et circa saliunt latus, encompass on every side, Hor. S. 2, 6, 34: ut a senis latere numquam discederem, never left his side, Cic. Lael. 1, 1; cf.: aliquem lateri alicujus adjungere, to attach to his side, i. e. to give him for a companion, Quint. 1, 2, 5; so, alicui latus dare, of a client, Sen. Q. N. 7, 32, 3 (cf. B. 1. infra): lateri adhaerere gravem dominum, hung about them, threatened them, Liv. 39, 25: Illyriorum rex, lateri ejus haerens, assiduis precibus promissa exigebat, Just. 29, 4, 8; cf.: Agathocles regis lateri junctus, civitatem regebat, id. 30, 2, 5: circumfusa turba lateri meo, Liv. 6, 15.—Esp.: sacpe dabis nudum latus, expose, Tib. 1, 4, 52: la. tus imperii nudum, Flor. 3, 5, 4: nec adulatoribus latus praebeas, expose yourself, lay yourself open to, Sen. Q. N. 4 praef.: latere tecto abscedere, i. e safe, unharmed, Ter. Heaut. 672: hic fugit omnes Insidias nullique malo latus obdit apertum, Hor. S. 1, 3, 59: ex uno latere constat contractus, on one side, Dig. 19, 1, 13 fin.; so ib. 3, 5, 5: nulla ex utroque latere nascitur actio, ib. 3, 5, 6, § 4.—
- B In partic.
- 1 To express intimacy, attachment: latus alicui cingere, to cling to, Liv. 32, 39, 8; esp. in the phrase: ab latere, at the side of, i. e. in intimate association with (rare, and perh. not ante-Aug.): ab latere tyranni: addit eos ab latere tyranni, Liv. 24, 5, 13; Curt. 3, 5, 15; cf.: ille tuum, Castrice, dulce latus, your constant associate, Mart. 6, 68, 4.—
- 2 Relationship, kindred, esp. collateral relationship (post-Aug.): quibus (liberis) videor a meo tuoque latere pronum ad honores iter relicturus, Plin. Ep. 8, 10, 3: sunt et ex lateribus cognati ut fratres sororesque, Dig. 38, 10, 10, § 8: ex latere uxorem ducere, ib. 23, 2, 68: latus omne divinae domus, Stat. S. 5 praef.: omnes personae cognatorum aut supra numerantur, aut infra, aut ex transverso, sive a latere ... a latere, fratres et sorores, liberique eorum; item parentium fratres et sorores liberique eorum, (Ulp.) de Grad. Cogn. 2 ap. Huschke, Jurisp. Antejust. p. 530.
II) v. der örtlichen Seite eines Gegenstandes, Seitenfläche, Flanke (Ggstz. frons, tergum, w. vgl.), 1) im allg.: latus unum castrorum, Caes.: ex utraque parte lateris, eines Hügels, Caes.: ab utroque viae latere, Liv.: insula, cuius unum latus est contra Galliam, Caes.: Macedoniae latus, quod ab Illyrico patet, Liv.: procul a latere castelli, Sall.: latus dextrum domus, Hor.: cum ex omni latere circumplexa (turris) igni foret, Gell.: ut incrementum aquarum quotiens navigia desidunt in lateribus maxime appareat, Sen.: u. so prora avertit et undis dat latus, Verg. – ab lateribus terrae, auf den Seiten, Sen.: u. so latere ex utroque, infraque superque, Lucr. – übtr., ex uno latere, auf, von einer Seite, ICt.: u. so ex utroque latere, ICt. – 2) insbes.: a) als milit. t. t. = die Seite, Flanke eines Heeres (Ggstz. frons), ad latus apertum hostium constitui, Caes.: naves ad latera disponit, Caes.: nostros latere aperto aggressi, Caes.: veritus, ne in frontem simul et latera suorum pugnaretur, Tac.: dah. a (ab) latere, a lateribus, von (auf) der Seite, von den Seiten (Ggstz. a fronte, a tergo), Caes., Cic. u.a.: u. so ex lateribus, Sall.: de latere, Lucr. – b) als mathem. t. t. = die Seite eines Dreiecks, Vierecks usw., in data linea triangulum aequis lateribus constituere, Quint.: in ea linea quattuor trigona paribus lateribus et intervallis scribere, Vitr.: striaturae paribus lateribus quadratum describere, Vitr.: triangula plus aequis lateribus, quam inaequalibus, Quint.; vgl. crystallus sexangulis nascitur lateribus, Plin.
per ~am diversorum vitiorum morti proclive ducentem ‥ discurrebant viam
ac lata argento pulchre fabricata patena
servat ab hoste lătus artum clipeus michi lātus
lapis pirites, i. lapis milvaris, quem quidam dicunt de lapide ~o supra quem solet ignis construi
onerat se ‥ de ij monilibus aureis, ij libris piperis, vj capitibus ~arum [sc. sagittarum ]
murum ‥ viij pedes ~um et xij altum
dalmatica, tunica ~as manicas habens
ephod, vestis linea ~as manicas habens
zonas ~as de crudis animalium coriis
cum ~ioribus aurifragiis que in civitate regis London poterunt inveniri
sentit ‥ quasi magnam ~amque manum caput sibi ‥ tetigisse
labro ~o
liberalitas ~i cordis
cum ~is divitiis oneratis
dilectus Deo et hominibus sanctus pater non solum a primatibus hujusce ~ae patriae et fertilis diligebatur, ‥ sed etiam regibus
cum studia litterarum per orbem ~um floreant
pulsus illius cui accedit nocumentum propter elleborum est in principio ~us rarus valde debilis valde tardus
de quo nos convenit ‥ ~iorem ‥ facere sermonem
quis quanto nexus forcior circumcingit / libertas has lacior tanto serenat?
vij minutas mansiones continentes l pedes ~i(
hae ij villae habent j leugam ~i et j longi
alta poli vel lata soli vel mersa profundi / quis dimensus erat ‥?
rex eum cum ~o gladii sui verberans gladium suum fregit
Britannia insula ‥ octingentorum in longo milium, ducentorum in ~o spatium
†quondam [l. quandam ] partem terre sue de W. ‥ iiij perticarum in ~o coram molendino et octo in longo secus viam
terram xxiiij pedum in longum et xiiij in ~um
hec terra habet ‥ in ~o xxv pedes ante in fronte
[membrana ] que mirabiliter creverat in ~um et longum
de quocumque solo quatuor brassatis de ~o et amplitudine et de duodecim de longitudine
ij perticatas in ~um et xliiij perticatas in longum
episcopus vadat ‥ spargendo per medium aecclesiae in longum et in ~um
sunt mulieres ‥ quae ‥ caudas boum in ~ibus et camelorum pedes habent
ut alius ‥ anthletarum luctamina cum aemulo sinuosis ~erum flexibus desudans ‥ exercere studeat
sensit nescio quid frigidi suo ~eri adjacere
sancti vij dormientes, apud Ephesum, in monte Celio introeuntes speluncam, super dextrum ~us quiescentes in pace condignam meruerunt sepulturam
unde [i. e. ] Anglice proverbium habeturcompensation for manslaughter ‘begge spere of side ohther bere’ , hoc est, ‘eme lanciam a ~ere aut fer’
cum ego videam gladios acutos ad ~us meum affixos
Edgarum Clitonem filium Eduardi regis Hunorum filii Edmundi Irneside, id est Ferrei ~eris
sepius dicte capelle aditus ita fuit brevis et angustus ut in eam nullus intraret nisi ~ere premisso uno summo conamine virium et ingenio subintroduceret alterum
ubi [corrigiatores ] solebant vendere unum ~us corei vaccinei pro ij s. ad plus modo ipsi coriagiatores vendunt unum ~us corei vaccinei pro iij s. vj d.
unum humerum corei vaccinei
leporarii domini R. B. cucurrerunt ad cervum et ‥ idem R. habuit unum ~us predicti cervi
decanus ex uno episcopi ~ere sedens
Theobaldus ‥ cepit per breve domini regis xij feras ‥ et eodem tempore Stephanus ‥ per advocacionem ipsius Theobaldi cepit a ~ere viij feras vel plures et inde fecit voluntatem suam
directi sunt ‥ ad dominum papam a regis ~ere Eboracensis ‥ Londoniensis [etc. ] episcopi
de ~eribus potestatum, quorum necessitas explenda est, malitia reprimanda
placuit ‥ me ‥ in Hiberniam a ~ere vestro [sc. Hen. II ] transmittere
idem Petrus [de Gaviston ] ‥ ita ~eri domini regis †adheruit quod barones Anglie non potuerunt ei appropinquare
quidam tamen juxta ~us avi nostri [Edwardi regis ] predicti tunc existentes lucraque et commoda propria pro viribus querentes
rex nonnullos suo ~eri speciales ad quemcunque ‥ pecuniosum misit
assisa ultime presentationis inter priorem de W. et Rogerum de Q. et Simonem de C. qui venit a ~ere
confirmatio ‥ nihil novi attribuit, sed jus vetus consolidat et confirmat, si a capitali domino vel ab alio non domino facta fuerit a ~ere
sive tenementum tenuerit in manu sua ‥ sive alios feoffaverit a ~ere unum vel plures
si item non obsisteret infirmitas vel indevotio subditorum, nunquam vellem quenquam a ~ere venientem, absque ejus requisitione, aliquam subditorum ipsius confessionem audire
quid ergo superest a Domino exspectandum, nisi ut ei compereant ~era sua: et quos complices habuit in errore, comites habeat in ruina?
surrexit interea rex novus qui ignorabat ilium, qui prava habens ~era patrem persequebatur in suis
R. de Brok venit ‥ per appellum R. de Bakewelle et dicit quod clericus est. dicit eciam quod ~us est et quod fuit in societate J. de H. probatoris apud H. ‥ ubi deberent depredasse quendam hominem
quod scutum istud non habet latera [ME: ] est ad significandum quod sui discipuli, qui stetisse debuerunt juxta eum [siden sc. Christum ] et fuisse ipsius ~era [ME: ] omnes fugeruntsiden
ex utroque ~ere sanguinis nobilitate fulsit ingenuus
[mortuis ] cunctis legitimis heredibus et cognatis a rege Willelmo avo suo linealiter, vel a ~ere quomodolibet descendentibus
quia in neutro ~ere fidus videretur esse
si amplioribus Anglorum viribus ~us stipari procuraverit
ac etiam aliis ~eris conducticiis contra nos(
expedit quod vos et alii prelati ‥ officium pastorale viriliter exequamini, non ex parte Domini Regis vel suo nomine, sed ex mero officio vestris ~eribus inherente
latera michi loricata prosterne; / agmina rumpe latera malignantis
reparato ponte, dominus rex per Picardiam fecit viam suam, et adversarii in ~ere sequebantur
~era utriusque aciei, nostre viz. et adversarie, immergebant nemoribus que erant ad utrumque ~us exercituum
Gallorum equites ordinati a ~eribus irrupciones fecerunt in sagittarios nostros
aperi codicem ‥ recurre ad paginam. ‥ circumfer oculos ad ~era
ipsam [sc. navem ] in ~us jacentem inter undas relinqueret
in una latera [sic ] caminate ejus jussit altare conponere
moxque suscepta [petre ] virgine ante aperta conclusit
~era foliorum
A. primum ~us folii et B. secundum denotet(
in stipendio j carpentarii supponentis australe ~us aule ‥ ij d.
[ara ] circa quam ex utroque ~ere erat ignis accensus, qui perpetuo servabatur, quem extingui nullatenus fas erat
sol. J. S., latamo, pro emendacione diversorum defectuum ‥ tam in ~ere australi quam in ~ere boriali dicti cancelli
vasis ~era abstergantur
antiqua dorsoria ad letera aule
ut patet ex paginae istius ~ere
quatuor et non tribus vel v hec figura ~eribus conscribitur
figurarum trilaterarum alia est triangulus habens equalia ~era ‥ alia est triangulus trium inequalium ~erum
hujus probatio est, ut quadratum cujus ~era ignorantur, proponamus
quando ponitur quo si A dividat B uniformiter in una hora, tunc A dividens in fine hore intercipietur inter ~era partium B
primus punctus habet tractum in ~ere sinistro descendendo ex sui proprietate et alterum tractum in dextera parte ‥
omnis figure descendendo proprietas est, ut primus punctus habeat tractum a ~ere sinistro
utrum videlicet ~us ad ~us cum crovis meis esse voluerint aut inter crovos hominum meorum
[Naxia ] in cujus ~ere est Creta memorabilis insula
physice dicitur esse sol in Ariete, quia vernali equinoctio usque ad autumnale currit per dextrum ~us hemispherii
duas acras que jacent a ~ere predicti mesagii
divertensque se ad euro austrum loci sub montis ~ere
igitur potest Deus ‥ conservare celum et partes ejus in eodem situ sine motu locali. sed, hoc posito, ~era celi non concurrerent nec se tangerent et inter ~era celi tunc non esset aliquod medium positivum nec corpus
quod sabulonem ‥ juxta ~us maris caperet
sabulonem ‥ juxta litus maris
verterunt se silenter ad ~us maris
fortasse ecclesie negotium adeo humile est, ut non nisi de ~ere et ex incidenti tractari debeat
ita pertractavit questionis ~era
- 1. zij(de) v.h. lichaam, flank; ➤ lateris dolor steek in de zij; ensem lateri accommodare; occidisse ex equo dicitur et latus offendisse vehementer (Cic.); undis dat latus (Verg.) geeft zijn zijde aan de golven prijs (v.e. schip); latus tegere alci (Hor.) naast iem. lopen; latus mutare op de andere zij gaan liggen; (metaf.) lateri alcis haerere, iunctum esse niet van iems. zijde wijken; latus dare alci zich blootstellen aan; malo latus obdere apertum;
- 2. borst, long; heupen; ➤ laterum magna contentio;
- 3. (poët.) (meton.) lichaam, lijf; (fysieke) kracht; ➤ ~ fessum militiā; latus submittere in herba gaan liggen; brevi latere stevig gebouwd;
- 4. (metaf.) naaste omgeving = vertrouwelingen;
- 5. (poët.; postklass.) verwantschap;
- 6. zijde, zijkant, flank [viae; castrorum; ab lateribus terrae aan de zijkanten]; ➤ insula cuius unum ~ est contra Galliam; ex utraque parte lateris (v.e. heuvel);
- 7. (milit.) vleugel, flank v.h. leger; ➤ ad latus apertum hostium constitui; naves ad latera disponit; nostros latere aperto aggressi; a, ex latere vanaf de flank, op de flank;
- 8. (math. t.t.) zijde.
- 1. breed [fossa; frons; umeri; aurum brede strook goud]; ➤ (m. acc. ter aanduiding v.d. afstand) murus ducentos pedes ~; — subst. lātum, ī n breedte; ➤ in latum crescere;
- 2. ver uitgestrekt, zich wijd en zijd uitstrekkend [moenia; fundus; locus; regnum];
- 3. (metaf.) (a) (v. uitspraak) lang, gerekt [verba lang uitgesproken]; (b) breedvoerig, uitvoerig, veelomvattend [oratio; quaestio; interpretatio; genus orandi; materia]; (c) (poët.; postklass.) (v. personen) opschepperig; / adv. lātē (a) breed, wijd, ver weg; ➤ ~ vagari; ~ ire niet in het gelid; longe lateque, late longeque wijd en zijd; murus latius quam caederetur ruebat de muur stortte over een bredere afstand in dan waar men hakte; quam latissime zo ver mogelijk; Sullanus ager latissime continuatus; (poët.; postklass.) ook in comb. m. subst.: late rex wijd en zijd; metaf.: fidei bonae nomen latissime manat; (b) (metaf., v. taal) breedvoerig, uitvoerig; ➤ latius loqui; (c) (poët.; postklass.) rijkelijk; ➤ sibi indulgere latius.
Lata poena in eum 定罰彼。Lata lex 出之律例。
Suggest a Translation
See an image
膀。旁邊。側。腰。— navis 船殼。— exercitus 營翼。Lateris dolor 脅下切疼。Adjungere, aliquem lateri filii 舆兒派保人。Ejus lateri adhaerere 挨人。A meo tuoque latere 爾我同骨肉者。Tegere vel claudere latus 于人邊同走。Latere tecto discedere 無損而出。A latere ejus 其所向者。所聽。
Suggest a Translation
See an image
Si quis vero pomarium domesticum, aut perarium deintus curte, autUbi Glossa marginalis,Latus curte furaverit, aut capulaverit.
Delatuset Legati a latere.
us, Latitudo. Charta ann. 1251. e Chartulario S. Vandregesili tom. 1. pag. 1127 :
Sicuti se præportat integre, longo et Latu, a kemino Regis, qui ducit apud Calidum-beccum.
Abentes finis de uno latu et uno capu bia publica, in chart. ann. 849. apud de Blasio, Series princip. Salern. num. 2. pag. 10. et passim in chartis Longobard.
Lastagium. Capit. pacis ad calcem Statut. Massil. MSS. cap. 59 :
Item quod cives Massiliæ... sint perpetuo quitii et liberi de facto Latuum navium et galearum... Item quod occasione Latuum navium seu galearum vel aliorum lignorum nichil solvere teneantur et hac perpetuo gaudeant libertate.Vide supra Lastingha.
Laudus 1.
Cum sit quod homines de Villanova a Latere mane situlæ exinde habeant maximam utilitatem, etc.
Duo paria linteaminum, quodlibet de duobus Latis, etc.Necrolog. Paris. MS. :
Unum lectum cum pulvinari, quatuor lintheaminibus de duobus Latis quodlibet lintheamen.Hinc nostri
Lé, pro
Large, Latus, planus, dixerunt. Christ. Pisan. in Carolo V. part. 1. cap. 17 :
De corsage estoit hault et bien formé, droit et Lé par les épaules.Acuto opponitur in Lit. remiss. ann. 1400. ex Reg. 155. ch. 370 :
Deux mesgles, que l'en dit pioches, à labourer ès vignes, l'une Lée et l'autre ague.
Quæ quidem quinquaginta millia marcarum Latorum grossorum ab eodem dom. Casimiro rege... percepisse præsentibus recognoscimus.Vide supra Grossus 3.
Jacobus Lietart venit locutum a Latere et secrete dicto reo, etc.
Sanctum virum totis præconiis Latum anhelo spiritu sæpissime requirebant.
- STER-, broad, wide, extensive: fossa: via: amnis latior, L.: latissimum flumen, Cs.: rana bove latior, Ph.: Moenia, V.: latos finīs parare, Cs.: orbis, H.: terrae, O.: Polyphemi acies, wide eye, Iu.: latus ut in Circo spatiere, spreading the toga wide, H.— Broad, in breadth, extending(with expressions of distance): fossae xv pedes, Cs.: palus non latior pedibus quinquaginta, Cs.—As substn.: crescere in latum, in width, O.—Fig., of utterance, broad. —Plur. n. as subst: cuius tu illa lata imitaris, broad pronunciation.—Of style, diffuse, copious: oratio latior.
- PLAT-, the side, flank: cuius latus mucro petebat: lateri adcommodat ensem, V.: si tetigit latus acrior, nudged, Iu.: lateris dolore consumptus, pleurisy: lateris vigili cum febre dolor, Iu.: utne tegam Damae latus, walk beside, H.: servi claudit latus, gives the wall to, Iu.: negotia circa saliunt latus, encompass, H.: a senis latere numquam discedere, never leave his side.—The side, body, person: latere tecto abscedere, unharmed, T.: Penna latus vestit, tenet, O.: fessum longā militiā, H.—Of speakers, the lungs: nobilitatus ex lateribus et lacertis tuis: legem bonis lateribus suadere.—Of things, the side, flank, lateral surface: terra angusta verticibus, lateribus latior: latus unum castrorum, Cs.: Illyricum, coast, Iu.: castelli, S.: tum prora avertit et undis Dat latus, the ship's side, V.: ubi pulsarunt acres latera ardua fluctūs, O.: Nudum remigio, H.—Of an army, the flank, wing, side: equites ad latera disponit, on the wings, Cs.: latere tecto abscedere, with flank protected, i. e. safely, T.: latere aperto, the flank exposed, Cs.: ne in frontem simul et latera pugnaretur, Ta.: latere inde sinistro petit, farther to the left, O.: a tergo, a fronte, a lateribus tenebitur, on the sides: ab utroque latere, Cs.: ab latere adgredi, L.: ex lateribus ceteros adgreditur, S.—Fig., the person, life: regi latus cingebant, attached themselves closely, L.: lateri adhaerere gravem dominum, was pressing upon them, L.: addit eos ab latere tyranni, the intimates, L.
- P. of fero.
-
…imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit ; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, pollicitos ex eo numero electa milia LX totiusque belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse finitimos ; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae…
Julius Caesar, Gallic War
-
…tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum ; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio…
Julius Caesar, Gallic War
-
…tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et minus facile finitimis bellum inferre possent ; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro…
Julius Caesar, Gallic War
-
…tenditque fovetque. Progeniem sed enim Troiano a sanguine duci audierat, Tyrias olim quae verteret arces ; hinc populum late regem belloque superbum venturum excidio Libyae sic volvere Parcas. Id metuens, veterisque memor Saturnia belli, prima quod…
Vergil, Aeneid
-
…vultum barba gravis nimbis, canis fluit unda capillis ; fronte sedent nebulae, rorant pennaeque sinusque. Utque manu late pendentia nubila pressit, fit fragor hinc densi funduntur ab aethere nimbi. Nuntia Iunonis varios induta colores concipit Iris…
Ovid, Metamorphoses
-
…mitto. Ne fuge me fugiebat enim. Iam pascua Lernae consitaque arboribus Lyrcea reliquerat arva, cum deus inducta latas caligine terras occuluit tenuitque fugam rapuitque pudorem. Interea medios Iuno despexit in agros et noctis faciem nebulas fecisse volucres…
Ovid, Metamorphoses
-
…conchaeque sonanti inspirare iubet fluctusque et flumina signo iam revocare dato. Cava bucina sumitur illi, tortilis, in latum quae turbine crescit ab imo, bucina, quae medio concepit ubi aera ponto, litora voce replet sub utroque…
Ovid, Metamorphoses
-
…. Di, quibus imperium est animarum, umbraeque silentes, et Chaos, et Phlegethon, loca nocte tacentia late, sit mihi fas audita loqui ; sit numine vestro pandere res alta terra et caligine mersas Ibant obscuri sola…
Vergil, Aeneid
-
…morantur iussa viri, Teucros vocat alta in templa sacerdos. Excisum Euboicae latus ingens rupis in antrum, quo lati ducunt aditus centum, ostia centum ; unde ruunt totidem voces, responsa Sibyllae. Ventum erat ad limen ,…
Vergil, Aeneid