mensis
mensis, a month
Frieze-Dennison Vergil
Could not find menses in Logeion dictionaries.
menses Noun: masculine nominative plural, Noun: masculine vocative plural, Noun: masculine accusative plural of mensis
- I Lit.: mensium nomina, Varr. L. L. 6, 4, § 33 Müll.; Censor 22: hunc mensem vortentem servare, the return of this month, i.e. a full year, Plaut. Pers. 4, 4, 76 (634): septem menses sunt. quom in hasce aedis pedem nemo intro tulit, id. Most. 2, 2, 39 (469): lunae cursus qui, quia mensa spatia conficiunt, menses nominantur, Cic. N. D. 2, 27, 69: annūm novūm voluerunt esse primum mensem Martium, Atta ap Serv. Verg. G. 1, 43: primo mense, at the beginning of the month, Verg. A. 6, 453: regnavit is quidem paucos menses, Cic. Lael. 12, 41; Hor. C. 2, 9, 6.—
- B Esp., plur., the months, i.e. the fixed time, the period: mensis jam tibi actos vides, Plaut. Am. 1, 3, 2 (500).—
- II Transf., esp. in plur., the menses: prodest mulierum mensibus retardatis, Plin. 21, 21, 89, § 156; 22, 22, 40, § 83; 22, 25, 71, § 147; 23, 7, 71, § 138 et saep.—In sing.: a muliere incitati mensis, Plin. 17, 28, 47, § 267; 28, 7, 23, § 77.—Transf., of female animals, the yearly flux, Varr. R. R. 2, 7 med.
quique quadragesimus quartus ut novi orditur annus ~e jam uno emenso, qui et meae nativitatis est
primo anno ~e sexto regni ejusdem Caesaris in ~e Distro
quae quaternis ~ibus cum panis copia plebis inopiam refocilantes
~es dicti a mensura, qua quisque eorum mensuratur
si ~is ille tricesimam fert lunam, recisis xxx quot supersunt sequenti tribue ~i
dabantur ei iiij s. ad ij ~es(
per unam ~em
infra ~em proximam tunc sequentem
cum lux septena fuerat, mensis quoque dena
dicit quod fuit ad quemlibet comitatum et quod comitatus fuit de ~e in ~em
de ~e in ~em(v.
sexta die exeunte ~e Decembri(v. 1
in die ~is mei(v. 1
in ~e Maio indictione septima
Romulus ‥ primum ~em Marti ‥ dicavit ‥ secundum ~em nominavit Aprilem ‥ Maium tertium, quartum Junium posuit‥. Julius ~is nomen quintilis ‥ servavit ‥ Augustus ~is sextilis antea vocabatur ‥ September ~is, October, November, et December principalem sui retinent appellationem ‥ quidam autumant Januarium nuncupatum ex eo quod limes et janua sit anni ‥ omni intercalationi ~is Februarius deputatus est quoniam is ultimus anni erat
ordinationes vero presbiterorum seu diaconorum non nisi quarti, septimi, et decimi ~um jejuniis, sed et ingresso quadragessimali atque mediane vespere sabbati noverit celebrandas
apparuit ~e Augusto stella, quae dicitur cometa
peracta est ‥ haec donatio in ~e Februarii indictione xija
~e Augusti
a primo usque ad extremum diem ‥ quemque ~em computantes ‥ vocatur ‥ apud eos ipse December, Apileos; Januarius, Eudymios; Februarius, Peritios; Martius, Distros; Aprilis, Xanthicos; Maius, Artemiseos; Junius, Deseos; Julius, Panemos; Augustus, Lous; September, Gorpilos; October, Hyperbereteus; November, Dios
Hebraei ‥ primum ~em novorum ‥ Nisan appellantes qui ‥ rectius Aprili deputatur. ‥ secundus eorum ~is Iar Maio; tertius Sivan Junio; quartus Thamul Julio; quintus Aab Augusto; sextus Elul Septembri; septimus Theseri Octobri, quem ‥ novum annum appellant; octavus Maresuan Novembri; nonus Casleu Decembri; decimus Tebet Januario; undecimus Sabat Februario; duodecimus Adar Martio simili ratione comparatur
Aegyptii qui primi ‥ ad solis cursum ‥ suos ~es putare coeperunt ‥ quorum primus ~is Thoth, iiij kl. Septembrium; secundus Phaofi, iv kl. Octobrium; tertius Athir, v kl. Novembrium; quartus Choeac, v kl. Decembrium; quintus Tibi, vj kl. Januarium; sextus Mechir, vij kl. Februarium; septimus Phamenoth, v kl. Martiarum; octavus Pharmuthi, vj kl. Aprilium; nonus Pacho, vj kl. Maiarum; decimus Pauni, vij kl. Juniarum; undecimus Epiphi, vij Juliarum; duodecimus Mesore, viij kl. Augustarum die sumit exordium
primusque eorum ~is, quem Latini Januarium vocant, dicitur Giuli; deinde Februarius, Solmonath; Martius, Hredmonath; Aprilis, Eosturmonath; Maius, Thrimilchi; Junius, Lida; Julius, similiter Lida; Augustus, Weodmonath; September, Halegmonath; October, Winterfilleth; November, Blodmonath; December, Giuli, eodem quo Januarius nomine vocatur
~is lunaris incremento lunae senioque conficitur, dum xxviiij semis diebus paulo plusquam zodiacum peragit, sed facilitas computandi tricenis et undetricenis diebus lunae menses alternat
rectius ita definiendum quod ~is lunae sit luminis lunaris circuitus ac redintegratio de nova ad novam j solaris autem mensis digressio sit solis per duodecimam partem zodiaci
menses Arabum, qui post annos planos positi sunt, in annos planos mensesque solares ‥ reducendi sunt, ideo primo ~i lunari ‥ unitas adjuncta est
solaris ‥ ~is xxij horis est amplior; ex quibus xj epactarum dies accrescunt quibus sol lunae cursum singulis annis exsuperat, duodecies enim viceni et bini cclxiiij faciunt et undecies viceni et quaterni eundem numerum complent
a ~e purificacionis beate Marie usque Pentecosten
capiat in manum regis omnes boscos ipsorum ‥ qui porcos agistari fecerunt in ipsis boscis infra ~em regis vetitum
in expensis forestariorum ~e prohibito
excepto ~e fetus vetito
solebat ‥ vigilare moram predicti Gilberti in valle de Rede in ~e vetito
debent habere ‥ in foresta predicta ‥ porcos suos quietos de pannagio per totum annum excepto ~e vetito
cum capris, bidentibus, et porcis etatis unius anni et ultra in ~e venacionis viz. quindena ante festum Nativitatis S. Johannis Baptiste et quindena post predictum festum
preter capras excepto quod ~e vetito viz. per quindenam ante festum nativitatis Sancti Johannis Baptiste et per quindenam post idem festum porcos in dicta foresta immittere non consueverunt nec debuerunt
~is philosophicus, est tempus digestionis, viz. quadraginta dierum ‥ ~is philosophicus, est tempus putrefactionis, seu periodus quod lunae motum imitatur, qui in aliquibus est xxx in aliquibus est xl dierum. philosophicus dicitur, quod in artificio lapidis philosophici usurpetur; sed et pauciores dies ~em conficiunt istum, qui definiri solet secundum naturam rei, et absolutionem operis
mirta agrestis ‥ urinam et ~es provocat
➳ gén. pl. mensium ; mais aussi mensum et mensuum d. les mss : Cic. Att. 15, 20, 4 ; Verr. 2, 2, 182 || mensum Cic. Fam. 7, 17, 1 ; Att. 15, 20, 4 ; Cæs. G. 1, 5, 3 (α) ; Liv. 3, 24, 4 ; 8, 2, 4 ; 9, 33, 6 ; 10, 5, 12 ; 29, 3, 5 ; 45, 15, 9 || mensuum mss Pl. Most. 82 ; Cic. Fam. 3, 6, 5.
- 1. maand;
- 2. (meestal plur.) menstruatie.
洋月。十二宮之一。Menses, ium. plur. 婦月經。Menses trahere vel evocare 招月經。Menses subsidunt 月經已止。
Suggest a Translation
See an image
stanset
exiens. Scriptores, et Diplomata, aut Regesta ævi medii, hoc est, post annum 1000. crebro hæc verba ingerunt, dum rerum gestarum characterismos per dierum et mensium notas scrupulosius consignant.
Regnante domno nostro Desiderio rege, anno regni ejus, Deo propitio, primo, quinto die intrante mense Novembrio, indictione xj.Alia ann. 806. apud eumd. in iisd. Antiq. tom. 1. col. 501 :
Regnantes D. N. N. Carolo et Pippino filio ejus, viris excellentissimis regibus Langobardorum in Italia, anno eorum xxxiij. et xxv. die quinto decimo intrante mense Januario, indictione xiv.
Ponitur dies in instrumentis diversimodo : uno modo secundum consuetudinem Bononiensem in hoc exemplo, primo die intrante Maio, et sic de singulis usque ad 16. transactis autem 16. ponuntur per Exeunte, hoc modo, 15. die exeunte Maio, 14. die exeunte Maio, et sic de singulis usque ad penultimum diem : in penultimo dicunt, Penultimo die Maii ; et in ultimo dicunt, Ultimo die Maii : et ita de singulis mensibus qui habent 31. diem. In aliis autem qui habent 30. dies, procedunt similiter usque ad 15. per hanc dictionem, Intrante ; et finitis 15. diebus primis, descendunt per alios 15. cum hac dictione, Exeunte. Semper in prima die cujuslibet mensis non ponatur, Intrante ; et in penultimo et ultimo non ponatur, Exeunte.Aliam methodum edidit ex MS. Cod. doctissimus Mabillonius lib. 4. Analect. vet. pag. 480. hac ratione :
Mense Januario intrante dies duo, et exeunte dies septem. Mense Februario intrante dies novem, et exeunte dies quinque. Martio intrante dies tres, et exeunte dies octo. Mense Aprili dies decem, et exeunte dies octo. Maio intrante dies sex, et exeunte dies octo. Junio intrante dies novem, et exeunte dies novem. Julio intrante dies quatuor, et exeunte dies decem. Augusto intrante dies sex, et exeunte dies duodecim.Hæc per otium expendat Lector, quæ cum Rollandino et Chartis non quadrant.[Septembri intrante dies tres, et exeunte dies septem.] Octobri intrantedies novem, et exeunte dies duodecim. Novembri intrante dies octo et exeunte dies duo. Decembri intrante dies duodecim, et exeunte dies tredecim.
In Christi nomine Dei et æterni, anno a Nativitate D. N. J. C. 1186. Ind. 4. die dominico, secundo Intrantis Novembris, etc.
Anno D. 1259. Indict. 2. die 14. intrante Madio, etc.Adde pag. 653. Epitaphium Ægidii Dini Judicis Patavini, apud Schraderum :
Cujus anima 1283. Ind. 12. 15. intrante Januario sui corporis nexu soluta luteo, etc.Nihili est quod habent viri doctissimi ad 20. Martii pag. 202. et 204. ubi
die 19. intrante mense Aprili: quippe mendum est in numeri nota, quæ forte est 10. aut 9. Vide Inscriptiones Puccinelli pag. 57.
Pridie dei Introeunte mense December, etc.
In nomine Domini. Amen. Anno incarnationis ejusdem millesimo cccmo. quadragesimo, die vicesima quinta introitus mens. Aprilis, intitulata septimo Kal. Maii.
Anno ejusdem Nativit. 1220. Indictione 8. die Dominica 8. exeunte Madio, etc.quo quidem anno litera Dominicalis fuit ED. Et fol. 117 :
Anno Domini 1236. Indictione 9. die Veneris 11. exeunte Madio, etc.quo anno lit. Dominicalis fuit FE. Alia Charta apud Ughellum tom. 2. pag. 468 :
Acta sunt hæc Anno Domini 1274. Indictione 2. die 3. exeunte Septemb.Alia apud eumdem pag. 647 :
An. 1214... die 7. exeunte mense Octob. Ind. 2. etc.Adde pag. 1010. tom. 5. pag. 767. 768. 769. 775. 830. Statuta Venetorum a Jacobo Theupulo Duce Venetorum facta, exarata dicuntur,
Currente anno Dominicæ Incarn... die 6. exeunte mense Sept. Ind. 1. Vetus Charta apud Hieronymum
dalla Cortelib. 1. et 6. Hist. Veron. :
Anno 1194. Indict. 12. die Dominico, duodecimo exeunte Martio, etc.quo anno litera Dominicalis erat B. et ita 12. exeuntis Martii erat vigesimus. Scheda alia apud Ughellum in Episcopis Veronens. pag. 757 :
Die Veneris 8. exeunte Januario... anno 1186.quo litera Dominicalis erat E. Ita dies 8. exeuntis Januarii, est 24.
Anno Domini 1291. Ind. 5. Pontificatus dom. Nicolai PP. IV. anno 4. octava die mensis Octobris exeuntis, videlicet die Mercurii ante festum SS. Simonis et Judæ Apostolorum, etc.quo anno litera Dominicalis erat G. et ita dies 8. exeuntis Octobris erat 22. Vide Hist. Cortusiorum lib. 1. cap. 3. Anonymum in Miraculis S. Ursmari num. 26. Vitam B. Luchesii
Exitus mensis.
instans, astans, idem qui
exiens. Richardus de sancto Germano pag. 1010 :
Die Mercurii octavo stante Julio in vigilia S. Jacobi, etc.qui est Julii 24. Diurnus Romanus cap. 2. tit. 1.
Die enim ill. instantis mensis obiit. Charta apud Ughellum in Episcopis Veronensibus pag. 772 :
Die 10. instante Martio, etc.Ibid. :
Die 10. inst. April.Interdum et sæpe
dies stans mensisscribitur. Apud eumdem tom. 1. part. 2. pag. 202 :
Anno. Dom. 1203. Indict. 6. mense Augusti die quinta astante.
In anno millesimo centesimo quinto, et die mensis Octobris stante quarto decimo, per Indictionem quartam-decimam.
septimo die stante mensis Januarii, hoc est, 25. ex quo error deprehenditur Baronii, qui perperam hæc verba ad septimum Januarii retulit, ut cum scripsit Innocentium II. PP. captum a Rogerio Rege Siciliæ anno 1140.
die decima mensis Julii, cum Falco, a quo excripsit, tradat captum
decima die stante mensis Julii, hoc est, 22. Julii. Ita apud eumdem Falconem, Rainulphus Dux Apuliæ dicitur obiisse
ultimo die stante mensis Aprilis, quod recte idem Baronius ad ultimum Aprilis conjicit. Romualdus Salernitanus ann. 1177 :
Apud Vetustam usque in quartam feriam, quando jejunium inchoatur, nono scilicet die intrantis Martii demoratus... 13. die residuo stante mensis Martii ad portum Venetiæ, aura flante secunda pervenit.Ubi 13.
dies stans Martii, est 19. non 23. ut est in margine. Idem Romualdus hoc ipso anno :
Celebrato ibidem festo Virginis,hoc est, 23. Augusti. Idem rursum :(Assumptæ) altero die Hadriaticum mare intrantes, aura flante secunda, nono die stante mensis Augusti sani et incolumes cum omnibus suis Barolum descenderunt,
Sequenti vero die Dominica, octava scilicet die residua stante mensis Julii in vigiliis B. Jacobi, etc.Denique anno 1178 :
Anno Dominicæ Incarnationis 1178. mense Augusti, 11. Indict. quarta die stante ejusdem mensis, videlicet in festo Decollationis B. Joannis Baptistæ, etc.qui in 29. incidit.
Octavo die restantis mensis Madii.
Actum tali die introitus vel exitus talis mensis, v.g. fol. 10 :
Actum anno Domini 1246. feria 5. tertio die introitus mensis Madii.Eo ann. litera Dom. fuit G. Alia fol. 73 :
Hæc omnia fuerunt sic posita et concessa 13. die introitus mensis Novemb. feria 1. anno 1244.quo litera Dominicalis fuit CB. Fol. 103 :
15. die introitus mensis Octob. die Dominica ann. 1234.lit. A. Et fol. 13. in Charta alia :
Nona die exitus mensis Januarii feria 2. anno Dom. 1244.qui quidem annus 1245. numerari debet, sumpto scilicet a Paschate initio, quo litera Dominicalis fuit A. Et fol. 50 :
In mense Febr. feria 4. in 14. die ad exitum ipsius mensis anno 1183. ab Incarnatione Domini,hoc est, anno 1184. sumpto a Paschate
Actum 8. die exitus mensis Sept. Sabbato anno 1245.quo litera Dominicalis fuit A. Alia f. 51. hæc verba præfert :
Hoc autem fuit 7. die exitus mensis Februarii, feria 1. anno 1236.qui fuit annus 1237. sumpto a Paschate initio, quo D. littera Dominicalis cucurrit : ac proinde hic dies incidit in 22. Febr. Alia fol. 72 :
Hoc fuit ita laudatum et concessum 2. die exitus Februar. feria 6. ann. 1248.(hoc est, 1249.) quo litera Dominicalis fuit C. Fol. 79 :
Act. ultima die mensis Decemb. feria 3. ann. 1247.quo litt. Dominic. fuit F.
Die Martis post festum Paschæ Domini, quæ fuit mensis Aprilis intrantis dies tertia.
Il ont ottroyé au roy nostre sire pour un an tant seulement, commerçant le jour S. Pierre entrant Aoust prochain venant, aide pour sa délivrance.Charta ann. 1450. ex Chartul. 23. Corb. :
Dont premier terme de paiement sera et esquerra au jour S. Pierre entrant Aoust prochain venant.
intra Kalendas, ipsæ quoque Kalendæ tenerentur. Qua in re ex Apollinaris Sulpicii sententia pronunciat,
intra Kalendas, non ante Kalendas esse, sed in Kalendis : id est, eo ipso die quo Kalendæ sunt.Contra vero existimat ipsemet Gellius ;
quoniam omne tempus, quod Kalendarum die includitur, intra Kalendas esse recte dicitur.
En nom de nostre Seignour. Amen. En l'an de l'incarnation d'icelui 1292. ou mois de Juing le Grant, etc.Ob longiores, ut puto, dies ipsius.
Maternis interea Mensibus evolutis, postquam mulier conceperat divinitus nuntiatum, ipsa nocte festivitatis S. Martini, dum populus ad vigilias matutinales concurreret, peperit filium.
Ce fut fait l'an ke li miliaires corroit par 1278. ans, ou Mois de messons.
Actum anno DominiLit. baill. Senon. ann. 1286. in Chartul. eccl. Lingon. fol. 43. r° :m. cc. xl. vij. Dominica Mensis Paschæ.
Donné à Gray landemain dou Mois de Pasques.Charta Ludov. comit. Nivern. et Regitest. ann. 1304. in Reg. 59. Chartoph. reg. ch. 346 :
Liquels bansStat. Avenion. Mss. ubi De loco dando piscatoribus, in quo vendere possint pisces suos :(de vin) commence estre pris chascun an au jours de Pasques commenians la grant messe chantée, et dure continuelement jusque au Dimoingche dou Mois de Pasques, et en ce Dimoinche faut et fenist lidiz bans la grant messe chantée.
Et ad hoc faciendum rector civitatis usque ad Mensem Paschæ, post statuta recitata, omni dilacione postposita teneatur.
Melius per Mensem philosophorum, quam adustio in animalibus per inhumanationem tollitur et decoctionem.
Sentencié et prononcé à Floynes par nous les six arbitres desusdits, l'an de grace 1330. le j. jour de Juillet, qu'on dit Resailhemois, le Vendredi après la Pentecoste.Et pag. 430 :
L'an de grace 1376. le 14. jour de mois de Juing, que on appelle Resaillemois.
- 1 MA-, a month: mensis trīs abest, T.: quintum iam mensem obsessus, S.: lunae cursūs qui menses nominantur: Veneris marinae, i. e. of Venus's birth, April, H.: primo mense, at the beginning of the month, V.: regnavit paucos mensīs: magni menses, i. e. glorious, V.
-
…quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent ; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio…
Julius Caesar, Gallic War
-
…qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti…
Julius Caesar, Gallic War
-
…et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione…
Julius Caesar, Gallic War
-
…nunc dicis, Eiectos hinc nos omnium rerum, heus, vicissitudo est. Sex ego te totos Parmeno hos menses quietum reddam, Ne sursum deorsum cursites, neve usque ad lucem vigiles. Ecquid beo te Men papae Sic…
Terence, Eunuchus
-
…Incommode hercle. Immo enimvero infeliciter ; Nam incommoda alia sunt dicenda, Parmeno. Illum liquet mihi deierare his mensibus Sex septem prorsum non vidisse proximis, Nisi nunc cum minime vellem minimeque opus fuit. Eho nonne hoc monstri…
Terence, Eunuchus
-
…signaretur argentum Apolloniae, non possum dicere eum praefuisse neque possum negare adfuisse, sed non plus duobus aut tribus mensibus. deinde afuit a castris ; fugit omne negotium. hoc mihi ut testi velim credas ; meam enim ille…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…tam caeli rationem quam caelati argenti duceret, eximi iubet non diem ex mense, sed ex anno unum dimidiatumque mensem hoc modo ut, quo die verbi causa esse oporteret Idus Ianuarias, is eo die Kalendas Martias proscribi iuberet…
Cicero, in Verrem
-
…certa fide eos esse, quos tibi misi, tamquam procurator, sic agas, rogo. Scr. Romae mense Septembri a. u. c. . CAELIVS CICERONI SAL. Pudet me tibi confiteri et queri de Appii…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…libri perfecti sunt de natura deorum eqs. atque consilium quidem certe primae disputationis condendae eum a. iam ante mensem Quintilem, quo libri de finibus Bruto missi sunt Schiche praef. XII, cepisse apparet, si quidem iam…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…sociorum amissam in litteras publicas rettulerunt. sunt Romae legati Milesii, homines nobilissimi ac principes civitatis, qui tametsi mensem Februarium et consulum designatorum nomen exspectant, tamen hoc tantum facinus non modo negare interrogati, sed ne producti quidem…
Cicero, in Verrem
MENSIS[CALENDARIUM]
A month. See calendarium.