Logeion | principalis

princĭpālis, e, adj. [princeps].

In gen., first, original, primitive (class.): causae, Cic. Fat. 5, 9: est igitur tropus sermo a naturali et principali significatione translatus ad aliam, Quint. 9, 1, 4: verba, Gell. 11, 15, 5.—
II In partic.
- A In rank, first in rank, station, or esteem, chief, principal: viri, Ap. Flor. p. 363, 38.—Of things abstr. and concr.: pici principales in auguriis, Plin. 10, 18, 20, § 41: principalia in Arabiā tus, et myrrha, id. 12, 13, 30, § 51: principalia aquatilium, id. 31, 6, 38, § 72: causarum aliae sunt perfectae et principales, aliae adjuvantes et proximae, Cic. Fat. 18, 41: quaestio, Quint. 4, 4, 1: post haec duo principalia subjungebat illa non minus intuenda, after these two principal points, Col. 1, 3, 3: principali studio (i. e. praecipuo), Gell. 13, 10, 1: principalia verba, primitive, id. 11, 15, 5: de culturā agri praecipere, principale fuit et apud exteros, a principal thing, Plin. 18, 3, 5, § 22: principalis obligatio, res (opp. accessio), Gai. Inst. 3, 126.—Comp.: principalior, Tert. Anim. 43: principaliora quaeque, id. cont. Marc. 4, 36.—As subst.: princĭpālis, is, m.
- - - a The foremost, overseer, superintendent: officiorum, i. e. of attendants, Cod. Just. 9, 51, 1.—
    - b The chief magistrate of a municipality, Symm. Ep. 9, 1; Dig. 48, 19, 27; Isid. Orig. 9, 4: principalis aut decurio, Cod. Just. 10, 31, 33; 10, 34, 2, § 1.—
    - c An inferior officer, Dig. 49, 16, 13.—
  - 2 Of or belonging to a prince or ruler, princely, imperial, the emperor's (post-Aug.): principalis quies, Vell. 2, 56, 3: fastigium, id. 1, 11, 6: opera, id. 2, 124, 3: curae, Plin. Pan. 79: copiae, id. ib. 82: apparatus arrogantiae principalis, id. ib. 76: beneficia, id. ib. 36: matrimonium, Tac. H. 1, 22: commentarii, id. ib. 4, 40: fortuna, id. ib. 2, 81: scortum, id. ib. 1, 13: majestas, Suet. Claud. 17: res, id. Calig. 39: bonum, Plin. 13, 3, 4, § 22: vox, Just. Inst. prooem. 3.—
- B Of or belonging to the principes, i. e. to the second line in the order of battle (post-class.), Cod. Th. 12, 1, 151; Veg. Mil. 2, 15, 1.—
- - 2 Of or belonging to the principium in a camp: principalis castrorum porta nominatur, quod in eo loco est, in quo principes ordines tendunt, Paul. ex Fest. p. 224 Müll.: manipulos legionum principali viā inducit, Liv. 10, 33: porta principalis dextra, id. 4, 19; cf. id. 40, 27. —Adv.: princĭpālĭter.
- A In gen., chiefly, principally (post-class.): plurimae bestiae, sed principaliter leones, Sol. 27: negotium gerere, Dig. 3, 2, 4.—
- B In partic., like a prince, imperially (post-Aug.): gaudere, Sen. Cons. ad Polyb. 36: mores juventutis quam principaliter formas! Plin. Pan. 47: institutae leges, Arn. 1, 2, 2: non principaliter, incidentally, Mos. et Rom. Leg. Coll. 12, 7, 5.

prīncipālis, e (princeps), I) der erste, ursprüngliche, causae, Cic.: significatio, Quint.: verba, Gell. – II) übtr., der erste, vornehmste, hauptsächlichste, A) im allg.: vir, Apul.: quaestio, Quint.: principale fuit, Hauptsache, Sache von Wichtigkeit, Plin. – Compar. principalior, Tert. adv. Marc. 4, 36 u. de anim. 43. Boëth. in Aristot. praedic. 1. p. 113; p. 541; p. 1323. – Superl. principalissimus, Hilar. de synod. 18. – B) insbes.: 1) zum Ersten im Staate-, zum Fürsten (Kaiser) gehörig, fürstlich, kaiserlich, curae, Plin. pan.: maiestas, Suet. – 2) zu den principes (als Soldaten, s. 1. prīncepsno. II, B, 4) gehörig, Veget. mil. 2, 15, 1. – 3) zum Hauptplatze im Lager (principia) gehörig, porta pr. dextra, sinistra, das rechte, linke Seitentor des Lagers, Liv.: pr. via, die breite Querstraße des Lagers, Liv. – 4) subst., principālis, is, m., der Vorsteher, a) übh.: officiorum (der Beamten), Cod. Iust. 9, 51, 1. – b) der Oberälteste des Magistrates einer Munizipalstadt, Symm. epist. 9, 1. Callistr. dig. 48, 19, 27. § 1. – c) ein niederer Offizier, Macer dig. 49, 16, 13. § 4.

principalis [CL] 1 that existed at the beginning, initial, original, primary. b (of colour) principal. c (~e peccatum) the original offence. d (as sb. n.) original document, an original. Geta vero ~e et primitivum nomen est Aldh. PR 133 p. 184; alio argumento probare contendis panem vinumque post consecrationem in ~ibus permanere essentiis Lanfr. Corp. & Sang. 417D; prepediente quidem rationem intelligendi ~i significatione verborum J. Sal. Met. 842D; materia ‥ origo est ~is et fundamentum accidencium per se sensibilium Bacon VII 14; licet sum filius vester, tamen pater meus est causa ~is generacionis mee G. Roman. 294; 1437 de exhibicione dictarum litterarum obligatoriarum ~ium aut earum veri transsumpti Cl 287 m. 8d.. b colores ~es secundum se sunt color albus et niger; colores ‥ medii sunt azoreus, aureus, et rubeus Bad. Aur. 99. c c1211 neglexerunt veram confessionem et ex cursu temporis negligentia transiit in contemptum, qui majus peccatum est quam fuerit ~e peccatum P. Blois Ep. Sup. 28. 24. d cum amodo non teneat ~e, quicquid ex eo vel ob id secutum est ‥ decrevimus irritandum Gerv. Cant. Chr. I 582; 1549 ~ia vero remaneant apud registrum Conc. Scot. II 124. 2 first in importance or authority, chief, principal: a (of person); b (of animal or artefact); c (~is littera) principal letter (w. ref. to illuminated initial); d (of place, natural phenomenon, or institution); e (of act or abstr.); f (eccl., of feast; also as sb.). a 704 ipsae ~es personae de quibus contentio ‥ exorta est CS 110 p. 160; descripto ~i judice et ejus vestimentis Andr. S. Vict. Dan. 61; †1093 (12c) [comes et comitissa] baronibus suis ~ibus concesserunt ut ‥ Ch. Chester 3 p. 4; s1193 municeps ~is castelli de Dovera Diceto YH 111; 1313 quilibet ~is inhabitator seu ejus vicem gerens tam aularum quam camerarum ‥ StatOx 111; de his, qui de facto non habent dominos ~es ‥ illi non minus tenentur obedire pape circa hereticos expurgandos Ockham Dial. 908; cum exercitu magno, sc. Frisonum, Anglorum ‥ quorum omnium dux ~is ipse electus est Eul. Hist. I 392. b benedictio chrismatis ~is Egb. Pont. 121 tit.; juxta ~e altare celebrius recondere Gosc. Wulfh. 13; ~is arae domus altissimis ‥ fornicibus ‥ circumvolvitur V. Ed. Conf. f. 49; quia violato ~i altari tota ecclesia ‥ iterum consecranda est Anselm Misc. 322; super tectum ~is aule Ord. Vit. VII 13 p. 341; cadaver presulis ecclesie S. Johannis Baptiste, quam juxta ~em ecclesiam fecerat W. Malm. GP I 7. c pulchritudine ~is litterae illius libri illectus Asser Alf. 23. d occidentalis pars Saxoniae semper orientali ~ior est Asser Alf. 12; sed tamen ~is sedes regni ad Earnulf juste et merito provenit Ib. 85; proximo decursu ~is fluvii V. Ed. Conf. f. 49; ad ~em sedem episcopatus DB II 117; per quattuor partes mundi unde flant iiij venti ~es Andr. S. Vict. Dan. 73; fluminibus egregiis ‥ ~ibus et famosis novem ‥ rigatur insula Gir. TH I 7 p. 30. e quatuor sunt ~es virtutes: prudentia, justitia, fortitudo, temperantia Ps.-Bede Collect. 180; primitus ut dixi, ~ium [gl.: capitalium, heafod] bis quaternos vitiorum duces Aldh. VirgP 12 p. 240; ecclesia ‥ beatissime Dei Genetricis ‥ Glastonie, sicut ex antiquo ~em in regno meo obtinet dignitatem W. Malm. GR II 150; in fine ponit conclusionem ~em dicens quod ‥ T. Sutton Gen. & Corrupt. 49; ex quo videtur ‥ quod falsitas scripture sit ~ior veritate Wycl. Ver. I 284; c1407 disputet ~ia sua argumenta et alia argumenta que voluerit ‥ cum bachilario responsali StatOx 194; 1478 prior capitalis ‥ habens ~e regimen sive administracionem alicujus domus religiose Ib. 290. f de quinque Dominicis ~ibus Lanfr. Const. p. 136 tit.; 1282 diebus Dominicis et festis ~ioribus Deeds Balliol 277; 1363 in pulsacione campanarum in ~ibus Ac. Durh. 385. 3 of or connected with a ruler or an important person, princely: a (of person); b (of act or abstr.); c (w. ref. to St. Peter as the prince of apostles); d (applied to God). a puri quippe sacerdotes erant, non ~es, non curiales, non regales Gir. GE II 38 p. 359. b ut ‥ ~is [gl.: regalis] alimoniae pulmentum in tenerrima pubertate contempserint Aldh. VirgP 21 p. 252; hic primus regum Anglorum ‥ idola ‥ destrui ‥ ~i auctoritate praecepit Bede HE III 8 p. 142; 842 ut regalium tributum [v. l. tributorum] et ~i dominacione ‥ inmunis liberaque ‥ permaneat CS 438; exactione ~i de Normannia numerosi bellatores acciti sunt Ord. Vit. III 11 p. 125; s1139 si hoc pro indulgentia ~i toleratur W. Malm. HN 475; dum principum et ~ium edictorum auctoritatem obliquis modis elevare conamini Gardiner Bucher 208. c [S. Petrus] auctoritate ~i [gl.: frimþlicum] et authentico pontificatu promulgat ‥ Aldh. VirgP 55 p. 314. d puri cordis fidem prolatam per oris confessionem ~i auctoritate remunerat Ord. Vit. II 2 p. 227. 4 (leg., of chief agent or instigator of deed or crime) principal. b (as sb. m.) chief agent, perpetrator, person directly responsible for deed or crime. 1313 ~is occisor fregit prisonam et fugit ad ecclesiam Eyre Kent I 92; 1494 pro qua quidem felonia predicti C. E., ut ~is actor, et W. frater ejus assistens ei ‥ Sanct. Durh. 59. b Johannes ‥ qui ~is fuit illius homicidii State Tri. Ed. I 82; 1352 ~es in hac parte convinci non possunt (v. accessorius 3); s1307 ~es hujus faccionis fuerunt T. comes Lancastrie et G. comes de Warwyke Knighton I 409; 1507 Johannes ‥ ut ~is ‥ et ‥ Robertus, ut accessarius ‥ Willelmum percussit Sanct. Durh. 202. 5 (w ref. to money or debt): a (w. debitor) who is primarily liable as surety for a debt or who is liable for the principal sum of a debt. b (w. debitum or sim.) that constitutes or concerns the principal sum of a debt. c (as sb. m.) principal sum (of a debt). a 1260 Thomas constituit se ~em debitorem de ‥ ij marcis si ‥ Robertus et Rogerus in illa solucione defecerint Cl 218; 1264 plegios inveni subscriptos ‥ quorum quilibet debitor ~is pro me devenit et pro me manucepit solvere dictas xl marcas ad predictos terminos et locum si in solucione dicte pecunie defecero Cl 377; 1268 quadraginta libras solvet ‥ et ad hoc faciendum invenit quatuor fidejussores et ~es debitores ‥ Willelmum ‥ de x libris, Johannem ‥ de x libris Cl 545; 1272 prior ‥ dicit quod de ‥ debito ei respondere non tenetur, desicut predictus Diei, qui est ~is debitor, superstes est et satis habet unde de predicto debito satisfacere potest SelPlJews 65; 1308 preceptum est levare dictam pecuniam tam de plegiis quam ~i debitore Rec. Elton 153; 1419 licet manucaptores per defaltam ~is debitoris arrestati fuerint MGL I 174. b 1276 quam penam solvere promittimus ‥ si in solucione ‥ facienda defecerimus, ‥ ~i debito nihilominus rato manente Reg. Malm. I 428; pro unoquoque termino rite non observato, decem solidos pro misericordia, una cum ~i redditu abbati ‥ solvemus Ib. II 83; 1287 ad solucionem ~is debiti Deeds Balliol 333. c utriusque mercimonii, tam ~is quam accessorii, ‥ a toto gravamine potuit facillime respirare Gir. SD 106; 1271 cadat de ~i quod antea fuerit persolutum Cl 410; 1274 tam super ~i quam super custibus dampnis et interesse refundendis domui nostre Foed. II 34; 1287 peciit judicium de ipsis tanquam de convictis tam de dampnis quam de ~i (CourtR Fair St. Ives) Law Merch. I 15; 1328 concordare non poterunt super ‥ arreragiis ‥ quia ~e fatebatur, viz. pensionem quadraginta marcarum ‥ Reg. Paisley 28; 1338 consideratum est per seneschallos quod satis faciat de ~ibus petitis citra proximam Gild Merch. II 334. 6 (as sb. m. or f.) one who is in charge, a chief, ruler, a principal. b (eccl. & acad.) head or principal of religious house or college. 799 dirige scriptum illud pro tuo fidele glorioso ~i Ep. Alcuin. 183 p. 308; ipsa est sc. ~is Wiltoniae specula per totam patriam clarissima Gosc. Edith 36; principes, i. ~es et eminentes qui in hujus regni regibus eminuerunt et ceteris potentiores fuerunt Andr. S. Vict. Dan. 56; pincerna ‥ conventus et ‥ serviens ~i de sartarino Cust. Westm. 73; cum quereret episcopus quis esset ~is qui sibi loqueretur processit unus tegulator de Estsex Eul. Hist. Cont. 352; minister ordinis [sc. Fratrum Minorum] ‥ plures conventus et ~es, plures etiam fratres et eorum amicos, graviter offendebat per subtraccionem privilegiorum Ib. 403; 1431 volo quod feretrum meum deferatur in le Charuell et ibidem exequie mortuorum de nocte cum missa in crastino teneantur per ~em capelle superioris et confratres suos et per capellanum capelle inferioris Reg. Cant. II 438. b 1282 scholares nostri ex semetipsis eligant unum ~em cui ceteri omnes ‥ obediant in hiis que officium ~is contingunt Deeds Balliol 277; 1285 me confirmasse ‥ magistro W. de F. ~i et scolaribus ‥ de Balliolo Oxonie Ib. 9; 1313 quia nomina delinquencium per ~es domuum qui inter socios suos continue versantur, melius poterint esse nota ‥ StatOx 110; 1412 ~es aularum Ib. 213; 1442 ad instanciam Roberti S. ~is aule Profunde MunAcOx 528; 1578 Mr Russell, aulae Glocestriae ~is StatOx 412. 7 (as sb. n.): a main or principal part. b principal item. a implet ‥ Satanas mentem alicujus et ~e cordis, non quidem ingrediens in eum Bede Acts 954; caput ‥ suum ~e mentis appellat Id. Cant. 1105D; galea caput ejus ornatur, ut et ipse inde decoretur et ejus ~e securum habeatur Simil. Anselmi app. 193 p. 98. b 1368 consuetudo hundredi de Stretford ‥ talis est, quod heredes terrarum et tenementorum ‥ post mortem antecessorum suorum habebunt ‥ ~ia, viz. de quocumque genere catallorum, utensilium et necessariorum domorum et culturarum melius catallum illius generis, viz. optimum plaustrum, optima caruca, et optimum ciphum, et sic de aliis instrumentis CoramR 427 m. 21; 1413 lego et ordino J. filio meo et heredi totam armaturam meam et gladium meum de auro ultra ~ia sibi ut heredi de jure pertinencia Reg. Cant. II 23. 8 chief point, principal matter. b (leg.) principal case, plea, or sim. cum ‥ accessorium rei principali soleat apponi, subtili verborum trajectione ‥ accessorium ~e constituens Gir. DK I 14; plenariam recepit potestatem et sic concesso ~i conceditur accessorium Ockham Dial. 711; s1343 volentes eas [peticiones] evadere et tractatum super ~i ‥ intrare Ad. Mur. Chr. 148. b c1270 concessit dicta I. quod procederetur ibidem in ~i omisso appelacionis articulo SelCCant 124; 1279 ulterius respondit ad ~e et ad totam accionem predicti regis SelCKB I 55; 1284 causam que inter A. ‥ et J. ‥ vertitur tam super appellacione quam super ~i ‥ audiat RGasc II 223b.. 9 mortuary payment, (nomine ~is) by way of mortuary. 1292 nomine sui principal’ (AncD A 11568) CatAncD V 169; ecclesia debet habere unum vivum ~e de Isabella Cokus et ideo Henricus molendinarius, qui bona sua recepit, distringatur pro predicto CourtR Hales 257; 1294 quod dictus Hugo nullam terram tenuit jure hereditario neque ad certum terminum, herietum non debet nisi suum ~e ad ecclesiam tantum Ib. 285; c1347 si dictus Hugo obierit infra terminum, dabit vj denarios nomine principal’, et de omnibus aliis tenentibus qui obierint ‥ dictus Hugo capiet et habebit eorum ~ia AncD C 6782; 1367 obiit in villa ‥ J. B. ‥ ideo habuimus unum equum cum sella pro ~i Ann. Dunstable app. 414; 1422 lego melius averium meum coram corpore meo in die sepulture mee secundum ordinacionem nomine ~is Reg. Cant. II 256; 1426 lego principali altari illius parochialis ecclesie infra cujus parochie limites continget me diem claudere extremum nomine ~is sive mortuarii secundum quod consuetudo illius loci exposcit et a morientibus ibidem solvi solebat Ib. II 357.

1 prīncĭpālis, (11) e (princeps), ¶ 1 originaire, primitif, naturel : principales causæ Cic. Fato 9, les causes premières ¶ 2 principal, fondamental, capital, supérieur : quæstio Quint. 4, 3, 1, question principale, cf. Plin. 10, 41, etc. ; principale fuit Plin. 18, 22, çʼa été lʼessentiel, la tâche maîtresse || -lior Tert. Anim. 43 ¶ 3 qui a trait au prince, à lʼempereur, impérial : principales curæ Plin. Min. Pan. 79, les soins du gouvernement ; fortuna principalis Tac. H. 2, 81, la fortune du prince, cf. H. 1, 13 ; 4, 40 ; Suet. Claud. 17 ¶ 4 qui appartient aux principes dans la légion : Veg. Mil. 2, 15, 1 ; Cod. Th. 12, 1, 151 ¶ 5 relatif au quartier général dans le camp : porta principalis Liv. 4, 19, 8 ; P. Fest. 224, la porte principale [à droite et à gauche] ; via principalis Liv. 10, 33, 1, la voie principale [longeant les tentes de lʼétat-major].

2 prīncĭpālis, is, m. , sorte dʼofficier civil : Cod. Just. 9, 51, 1 || le premier personnage dʼune ville : Symm. Ep. 9, 1.

prīncipālis², is

1. m vooraanstaand burger;
2. f (vul aan: porta) zijpoort v.h. legerkamp; ➤ egressus dextrā -i (Liv.).

prīncipālis¹, e (princeps)

1. eerst, oorspronkelijk [causae; verba];
2. (postklass.) belangrijkst, hoofd- [quaestio]; ➤ principalia urbis loca;
3. (postklass.) vorstelijk, keizerlijk [maiestas];
4. naar het hoofdkwartier in het legerkamp voerend [via brede dwarsstraat v.h. legerkamp; porta (dextra, sinistra rechter-, linker)zijpoort v.h. legerkamp]; ➤ manipulos legionum principali via inducit.

principalis , e. adj.
爲首。爲主。王者。— majestas 王位。Verba principalia 原言。

Suggest a Translation
See an image

, Gymnasiarcha, Gall. Principal. Consuet. Univers. Paris. per Robert. Goulet fol. 9. v° : Similiter ducuntur juvenes scholastici collegiorum per Principales suos et Regentes. , Primus, primævus, antiquior. Vetus Interpres Irænei lib. 5. cap. 14 : Nisi et ipse (Dominus) caro et sanguis secundum Principalem plasmationem factus fuisset, etc. Infra : Caro enim vere Primæ plasmationis e limo facta est successio. Occurrit rursum ibidem cap. 21. , Idem qui supra Princeps carceris, in Chron. Parm. ad ann. 1286. apud Murator. tom. 9. col. 809 : Securitates Custodum carcerum Communis, qui erant in banno pro ipsis custodibus, jam diu erat, ceperunt apud Cuvriacum Principalem suum, pro quo fidejusserant, etc. . Hæres nomine principali, id est, titulo directo, universali, interprete Gothofredo ad leg. 17. Cod. Theod. tit. 5. de Hæret. lib. 16. , Principatus. Vide supra in Bannerialis. Princée, eodem sensu, in Testam. Ludov. princ. Maurit. ann. 1315. inter Probat. tom. 2. novæ Hist. Burg. pag. 160. col. 1 : Je vuil que cils de mes freres qui seroit dux de Burgoinne, hait toute ma terre que j'ai ou duchié de Burgoinne et ma Princée de la Morée. La Princée de Tharente, in Annal. regni S. Ludov. edit. reg. pag. 247.

prīncipālis e, adj.

princeps, first, original, primitive: causae.—In a camp, opening into the principia, leading to headquarters: via, L.—Princely, imperial: matrimonium, Ta.: fortuna, Ta.

principalis

Saved

Recent