rumpo
rumpo, to break, burst, tear, rend, rive, rupture, break asunder, burst in pieces, force open
our passage through the enemy must be forced by the sword
they have broken the treaty
- I Lit.: SI MEMBRVM RVPIT NI CVM EO PACIT TALIO ESTO, Lex XII. Tab. ap. Fest. S. V. TALIO, p. 274; and ap. Gell. 20, 1, 14; cf. Cato ap. Prisc. p. 710 P.: vincula, Lucr. 3, 83; Cic. Cat. 4, 4, 8; id. Tusc. 1, 30, 74; Prop. 4, 10, 4; Verg. A. 10, 233 al.: catenas, Prop. 3, 13, 11; Hor. S. 2, 7, 70; Ov. Am. 3, 11, 3: frena pudoris, Prop. 4, 18, 3: obstantia claustra, Hor. Ep. 1, 14, 9: teretes plagas (aper), id. C. 1, 1, 28: pontem, to break down, Liv. 7, 9; cf.: rupti torrentibus pontes, Quint. 2, 13, 16: montem aceto (Hannibal), Juv. 10, 153: Alpes, Sil. 11, 135: arcum, Phaedr. 3, 14, 10: plumbum (aqua), Hor. Ep. 1, 10, 20: carinam (sinus Noto remugiens), id. Epod. 10, 20: tenta cubilia tectaque, id. ib. 12, 12: vestes, Ov. M. 6, 131; cf.: tenues a pectore vestes, id. A. A. 3, 707: sinus pariterque capillos, id. M. 10, 722: linum ruptum aut turbata cera, Quint. 12, 8, 13: praecordia ferro, to penetrate, Ov. M. 6, 251; 5, 36; cf.: guttura cultro, to cut, id. ib. 15, 465: colla securi, id. ib. 12, 249: nubem (vis venti), to sunder, rive, Lucr. 6, 432: fulmen nubes rumpit, Sen. Q. N. 2, 58, 1: spiritus rumpit nubes, id. ib. 2, 54, 3: ruptae nubes et in pronum solutae, id. ib. 5, 12, 1: caelum, Sil. 3, 196: polum, id. 1, 135: turbo ruptus, breaking or bursting forth, Verg. A. 2, 416 et saep.: tuā causā rupi ramices, burst, ruptured, Plaut. Merc. 1, 2, 30 (140): suos ramices, id. Poen. 3, 1, 37 (540): inflatas vesiculas, Cic. Div. 2, 14, 33: pectora fremitu (leones), Lucr. 3, 297: illius immensae ruperunt horrea messes, filled to repletion, Verg. G. 1, 49; Col. 10, 307: frugibus rupta congestis horrea, Sid. 1, 6: ilia, Cat. 11, 20; 80, 7; Verg. E. 7, 26; cf. with a personal object: rupit Iarbitam Timagenis aemula lingua, Dum, etc., Hor. Ep. 1, 19, 15.—Esp. reflexively, to burst or split one’s self, to burst, split, etc.: me rupi causā currendo tuā, Plaut. Merc. 1, 2, 43 (153); id. Capt. prol. 14; Lucil. ap. Non. 88, 11; 382, 23: ut me ambulando rumperet, Ter. Hec. 435: non, si te ruperis, Par eris, Hor. S. 2, 3, 319.— Mid.: ego misera risu clandestino rumpier, to burst, split, Afran. ap. Non. 382, 21 (Com. Rel. p. 154 Rib.); so, frigidus in pratis cantando rumpitur anguis, Verg. E. 8, 71: quā (licentiā audacium) ante rumpebar, nunc ne movear quidem, could have burst, Cic. Q. Fr. 3, 9, 1: et inflatas rumpi vesiculas, id. Div. 2, 14, 33; cf.: rumpantur iniqui, Vicimus, Prop. 1, 8, 27: miser Rumperis (sc. irā) et latras, Hor. S. 1, 3, 136: rumpere viam, iter, etc., to force a passage, make one’s way by force: ferro rumpenda per hostes Est via, a passage must be burst or forced through, Verg. A. 10, 372; cf.: eo nisi corporibus armisque rupere cuneo viam, Liv. 2, 50: rupta via, Quint. 9, 4, 63: viam igne, Stat. Th. 8, 469: iter ferro, Sil. 4, 196 (with reserare viam); 15, 782: Alpes, id. 11, 135: rupto sonuit sacer aequore Titan, Val. Fl. 2, 37: cursus, id. ib. 1, 3; Sil. 7, 568 et saep.: rumpere media agmina, to burst through, break through, Verg. A. 12, 683; cf.: proelia misso equo, Prop. 3, 11, 64 (4, 10, 62): ruptā mersum caput obruit undā, Ov. M. 11, 569: mediam aciem, Liv. 26, 5: pugnantibus acies rumpenda, Just. 1, 6, 11: ordines, Liv. 6, 13: aditus, Verg. A. 2, 494: parvos hiatus, Sil. 5, 616: fontem, to break open, cause to break forth, Ov. M. 5, 257: fontes abyssae magnae, Vulg. Gen. 7, 11: se rumpere, to break out, burst forth ( = erumpere): ubi sub lucem densa inter nubila sese Diversi rumpent radii, Verg. G. 1, 446: tantus se nubibus imber Ruperat, id. A. 11, 548: unde altus primum se erumpit Enipeus, id. G. 4, 368; so, rumpi, in mid. force: dum amnes ulli rumpuntur fontibus, id. ib. 3, 428: alicui reditum, to cut off, Hor. Epod. 13, 15.—Absol.: offendit, fregit, rumpit, icit poculo, wounds, Afran. ap. Non. 124, 6 (Com. Rel. p. 173 Rib.); so, si quis rumpet occidetve insciens ne fraus esto, an ancient form of rogation in Liv. 22, 10, 5; cf. Dig. 9, 2, 27, § 17. —
- II Trop., to break, violate, destroy, annul, make void, interrupt, etc.: hunc quisquam ... foedera scientem neglexisse, violasse, rupisse dicere audebit? Cic. Balb. 5, 13; so, foedera, Lucr. 2, 254; Auct. Her. 4, 14, 20; Liv. 9, 1; 21, 10; Hor. Ep. 1, 3, 35: foedus, Liv. 3, 25, 5; 42, 40, 3: imperium, Curt. 10, 2, 15; Tac. A. 13, 36; id. H. 3, 19: sacramenti religionem, Liv. 28, 27: reverentiam sacramenti, Tac. H. 1, 12: fidem induciarum, pacis, etc., Liv. 9, 40 fin.; 24, 29; Verg. G. 4, 213; Flor. 4, 2, 16: jus gentium, Liv. 4, 17: hostium jus et sacra legationis et fas gentium, Tac. A. 1, 42: rogationes vos rogatas rumpitis, Plaut. Curc. 4, 2, 24 (510): edicta, Hor. C. 4, 15, 22: decreta, Ov. M. 15, 780: leges, Luc. 4, 175: constat, agnascendo rumpi testamentum, is made void, Cic. de Or. 1, 57, 241; cf.: jura testamentorum ruptorum aut ratorum, id. ib. 1, 38, 173: nuptias, Hor. C. 1, 15, 7: amores, Verg. A. 4, 292: condiciones pacis, Vell. 2, 48, 5: obsequium, Suet. Galb. 16: fata aspera, Verg. A. 6, 882: fati necessitatem humanis consiliis, Liv. 1, 42: ne me e somno excitetis et rumpatis visum, break in upon, interrupt, Cic. Rep. 6, 12, 12; so, somnum, Verg. A. 7, 458; cf. Sen. Ep. 51, 12: sacra, Verg. A. 8, 110: carmina, Tib. 2, 3, 20: novissima verba, Ov. A. A. 1, 539: ut vero amplexus fessi rupere supremos, Val. Fl. 5, 32: strepitu silentia rumpi, Lucr. 4, 583: silentia (verbis), Verg. A. 10, 64; Ov. M. 1, 208; 11, 598; Hor. Epod. 5, 85; Val. Fl. 3, 509; Plin. Pan. 55, 4: diutinum silentium, Ap. Met. 10, 3, 2; taciturnitatem, Tac. A. 1, 74: patientiam, Suet. Tib. 24: en age, segnes Rumpe moras, break off, end delay, Verg. G. 3, 43; so, rumpe moras, id. A. 4, 569; 9, 13; Ov. M. 15, 583 Bach, N. cr.; Val. Fl. 1, 306; Mart. 2, 64, 9; Plin. Ep. 5, 11, 2; cf.: rumpunt moras, Luc. 1, 264: otia, Verg. A. 6, 813.—Poet.: rumpit has imo pectore voces, breaks forth, breaks out in, gives vent to, utters, etc., Verg. A. 11, 377; so, vocem, id. ib. 2, 129; 3, 246; Sil. 8, 301; Tac. A. 6, 20: questus, Verg. A. 4, 553; Claud. Rapt. Pros. 2, 249: gemitum, Sil. 4, 458.
➳ inf. pass. rumpier Afran. 127.
- 1. (ver)breken, openbreken, uiteenscheuren, uiteenrijten, laten springen [catenas; vincula; vestes; nubila uit elkaar scheuren, splijten; arcum; praecordia ferro doorbóren; guttura cultro dóórsnijden; gladio lora doorhakken; funem a litore afrukken; horrea tot barstens toe vullen; pontem afbreken]; ➤ cantu rumpent arbusta cicadae (Verg.) zullen met hun gesjirp de bomen doen splijten; — pass. rumpi (v. levende wezens en dingen) barsten, breken, splijten, springen: rana inflata rumpitur; pectora rumpuntur van woede;
- 2. door . . . heen breken, doorbréken [rapido cursu media agmina; ordines; aciem];
- 3. (een weg) forceren, banen [iter ferro per hostes; aditūs; Alpes een weg door de Alpen];
- 4. (poët.) tevoorschijn brengen [fontem; metaf. questūs, vocem pectore uiten]; — se ~ en pass. losbreken, tevoorschijn komen: tantus se nubibus (uit de wolken) imber ruperat; radii se rumpunt inter nubila; amnes rumpuntur fontibus;
- 5. (metaf.) breken, schenden, tenietdoen, opheffen, verijdelen [fidem; leges; foedera; ius gentium; nuptias; reditum alci afsnijden; imperium gehoorzaamheid weigeren, een bevel negeren; societatem fidei atque amicitiae per scelus; fata aspera; decreta sororum; testamentum; fati necessitatem humanis consiliis];
- 6. (poët.; postklass.) verbreken, onderbreken, verstoren, afbreken [silentium; somnum; moras niet langer aarzelen; sacra; novissima verba];
- 7. afbeulen [alqm ambulando; bovem].
打破。壤爛。斷。— pectore questus 不勝怨。— nuptias 廢婚配。— silentium 發端。吐言。— moras 脫緩。速行。— fidem 失信。— se 裂破肚。Rumpi malis 受不住艱難。Rumpi invidia 不勝嫉妒。\Rupsit pro* Ruperit.
Suggest a Translation
See an image
- RVP-, to break, burst, tear, rend, rive, rupture, break asunder, burst in pieces, force open: vincula: obstantia claustra, H.: pontem, break down, L.: montem aceto, Iu.: arcum, Ph.: plumbum, H.: vestīs, O.: praecordia ferro, pierce, O.: guttura ferro, cut, O.: ruptus turbo, bursting forth, V.: inmensae ruperunt horrea messes, crammed to bursting, V.—Of the body, to break, split, burst, break open, rend, tear: ut me ambulando rumperet, i. e. kill with errands, T.: si quis rumpet occidetve, wounds, L.(old form.): ilia, V.: Rupit Iarbitam Timagenis aemula lingua, Dum, etc., i. e. the effort to shout as loud as, etc., H.: si te ruperis, H.: cantando rumpitur anguis, bursts, V.: quā (licentiā audacium) ante rumpebar, could have burst.—To burst through, break through: media agmina, V.: ruptā mersum caput obruit undā, O.: ordines, L.—To break open, cause to break forth: fontem, O.: ubi inter nubila sese Diversi rumpent radii, burst forth, V.: dum amnes ulli rumpuntur fontibus, V.—Of a way or passage, to force, make by force: ferro rumpenda per hostīs Est via, must be forced, V.: eo cuneo viam, L.—Fig., to break, violate, destroy, annul, make void, interrupt: feodera: imperium, Cu.: sacramenti religionem, L.: ius gentium, L.: edicta, H.: decreta, O.: testamentum ruptum, annulled: nuptias, H.: fata aspera, V.: fati necessitatem humanis consiliis, L.—To break in upon, interrupt, cut short, end: somnum, V.: novissima verba, O.: segnīs Rumpe moras, end delay, V.: tibi reditum, cut off, H.—To break out in, give utterance to: rumpit has imo pectore voces, V.: questūs, V.
-
…Atraciis considat in oris, et licet Hylleis, illa futura mea est. Hic erit hic iurata manet rumpantur iniqui vicimus assiduas non tulit illa preces. falsa licet cupidus deponat gaudia livor destitit ire novas Cynthia nostra vias…
Propertius, Elegies
-
…amores, ut semel Haemonio tabuit hospitio. Alphesiboea suos ulta est pro coniuge fratres, sanguinis et cari vincula rupit amor. coniugis Evadne miseros delata per ignis occidit, Argivae fama pudicitiae. quarum nulla tuos potuit convertere mores…
Propertius, Elegies
-
…sortemque dedit Discedite templo et velate caput cinctasque resolvite vestes ossaque post tergum magnae iactate parentis. Obstipuere diu, rumpitque silentia voce Pyrrha prior iussisque deae parere recusat, detque sibi veniam pavido rogat ore, pavetque laedere iactatis maternas…
Ovid, Metamorphoses
-
…manuque murmura conpressit, tenuere silentia cuncti. Substitit ut clamor pressus gravitate regentis, Iuppiter hoc iterum sermone silentia rupit Ille quidem poenas, curam hanc dimittite, solvit. Quod tamen admissum, quae sit vindicta, docebo .…
Ovid, Metamorphoses
-
…audiret nunc cum vivum nescio quem istum producis, tamen te derideri vides. quid si aufugisset, si vincla rupisset ita ut Nico, ille nobilissimus pirata, fecit, quem P. Servilius qua felicitate ceperat eadem recuperavit ,…
Cicero, in Verrem
-
…salutis omnium causa statueritis non putent esse suae dignitatis recusare. adiungit gravem poenam municipiis, si quis eorum vincula ruperit ; horribilis custodias circumdat et dignas scelere hominum perditorum ; sancit ne quis eorum poenam quos condemnat aut per senatum…
Cicero, in Catilinam
-
…tuli ; quod quidem bonum mihi nunc denique redundat, ut his malis rei publicae licentiaque audacium, qua ante rumpebar, nunc ne movear quidem. nihil est enim perditius his hominibus, his temporibus. itaque ex re publica…
Cicero, Epistulae ad Quintum fratrem
-
…huic testi, has comproba tabulas ; hoc non potest statue cui filius agnatus sit, eius testamentum non esse ruptum ; iudica quod mulier sine tutore auctore promiserit, deberi. non est aditus ad huiusce modi res neque potentiae…
Cicero, Pro Caecina
-
…, gentilitatum, agnationum, adluvionum, circumluvionum, nexorum, mancipiorum, parietum, luminum, stillicidiorum, testamentorum ruptorum aut ratorum, ceterarumque rerum innumerabilium iura versentur, cum omnino, quid suum, quid alienum, qua re…
Cicero, de Oratore
-
…summa sunt iure laudantur. sed cavenda est presso illi oratori inopia et ieiunitas, amplo autem inflatum et cor ruptum orationis genus. Inveniebat igitur acute Cotta, dicebat pure ac solute ; et ut ad infirmitatem laterum perscienter contentionem…
M. Tullius Cicero, Brutus