sagitta
sagitta, an arrow, shaft, bolt
Hercules smote the Stymphalian monsters with unerring arrow
- An arrow, shaft, bolt (freq. in prose and poetry; cf.: telum, jaculum): cum arcum mihi et pharetram et sagittas sumpsero, Plaut. Trin. 3, 2, 99 (725): confige sagittis fures thesaurarios, id. Aul. 2, 8, 25 (395); Cic. Ac. 2 (Luc.), 28, 89; id. N. D. 2, 50, 126 al.: missiles, Hor. C. 3, 6, 16: celeres, id. ib. 3, 20, 9 et saep.: sagittā Cupido cor meum transfixit, Plaut. Pers. 1, 1, 25 (25); Lucr. 4, 1278; Tib. 2, 1, 81; Hor. C. 2, 8, 15; 1, 27, 12: sagittam conicere, Verg. A. 4, 69: nervo aptare sagittas, id. ib. 10, 131; Ov. M. 8, 380: savii sagittis per cussus est, Plaut. Trin. 2, 1, 16 (238) (but the better reading is: ejus saviis perculsus).—
- II Meton., of things of a like form.
- A The extreme thin part of a vine-branch or shoot, Col. 3, 10, 22; 3, 17, 2; Plin. 17, 21, 35, § 156. —
- B The herb arrow-head, Plin. 21, 17, 68, § 111.—
- C In late Lat., an instrument for letting blood, a lancet, Veg. 1, 22, 4; 1, 25, 5; 1, 43, 3, etc.—
- D Sagitta, a constellation, the Arrow, Hyg. Astr. 2, 15; 3, 14; Cic. Arat. 382; Col. 11, 2, 21; Plin. 17, 18, 30, § 131; 18, 31, 74, § 309.
alius jaculorum catapultas et ~arum [gl.: ] spicula de ‥ faretrae latibulis depromensfwifera
spiculum ‥ ~ae caput
Cupido ‥ ut ~as suas ostenderet potentiores, auream de pharetra sua extraxit et plumbeam
quilibet eorum traxit ~am, unde ‥ Desideratus ‥ percussit eum per medium testiculi
servicium Willelmi de G. ‥ de terra de D. quam de nobis tenuit ‥ per liberum servicium j arcus et j pharetre et xij †sattigtar’ [sic; l. sagittarum ] per annum
arcum ‥ et unam feretram cum xij ~is
sumite arcum et saggitas
rex ‥ Francie ‥ percussus in facie cum ~a vix evasit
hec sagista, A.a arow ; ‥ hec ~a,a harow
catapulta, ~a barbata
~am igniti ferri in insulam arcu premiserunt
j pharetram coopertam serico brusdato cum xij ~is Sarracen’
wlneraverunt M. forestarium ‥ cum duabus ~is Waliscis
ipsi tractaverunt ad forestarios sex ~as, tres barbatas et tres genderatas
~e genderese
unam ~am que vocaturcloth’arwe
cum una ~a barbata que vocaturWalsarewe ‥ et ~a illa facta fuit de fraxino de longitudine trium quarteriorum ulne regis
de xxxvj capitibus ~arum latarum
sex parvos arcus, unam garbam ~arum largarum, unam garbam ~arum parvarum, et unam garbam parvorum petilionum volatilium
lx arcus pro bosco ‥ iiij duodenas ~arum pro bosco(
gestans ad latus sagatas [? l. sagittas ] breves, qualibus utuntur equites illarum partium qui malendrini dicuntur
unam sagittam dupliciter barbatam Anglice vocatama brodehokedarwe plumis signi plumatam
in precio ‥ xxiiij ~arum longarum pro sagittacione dewildefyre , prec’ pec’ ij d
cum quadam -a vocatala vire
de ‥ vj capitibus amplarum ~arum
nec penetrare sinit stuprorum spicula pectus, / sed procul excussit jaculatas fraude sagittas
~as psalmodiae ‥ arripuit
antiquus hostis ‥ venenifluam desperationis ~am ‥ jaculavit
fraus diabolica murmurationis ~am inter fratres inmittere solet
~e amoris acute ‥ tanta virtute vibrantur
vellem in beluam hanc arcum tendere / ‥ / sed sensus tenuis et pauce littere / acutas nesciunt sagittas cudere
ubi sunt ‥ sagitte fulminis / que quondam fuerant ultrices criminis?
fulmineas sagittas
~ae jactus
insula ‥ in longitudine et latitudine continet per jactum unius parcie ~e
quere in libro additamentorum, viz. ad ~as ex transverso cancellatas [symbol ]
- 1. pijl [Veneris = liefdespijl]; ➤ nervo aptare -as;
- 2. (metaf.) Pijl (als sterrenbeeld);
- 3. uitloper van een wijnrank.
Barca sottile, Italis ;
Saettia, Jo. Villaneo lib. 7. cap. 29.
Saetya, in legibus Alfonsinis part. 2. tit. 25. lege 7. sic dicta, quod velox sit, inquit Acarisius.
Qui cum Sagittis fuerint, uniusquisque illorumcxx. den. qui faciunt sol.iii. culpabilis judicetur.
Aptatis triremibus et biremibus, quas modo Galeas seu Sagittas vulgo dicere solent, aliisque navibus bellicis onerariis, etc.Charta Guillelmi II. Regis Siciliæ in Bullario Casinensi tom. 2. pag. 191 :
Concedimus etiam prætaxato Monasterio liberam potestatem semper habendi quinque Sagittas in portu Panormi et mari eidem civitati adjacenti, etc.
Sagittiasinfra ex eadem Charta.
Itaque Sagitteam quanta potuit celeritate faciens præparari, nautis, armis, cæterisque rebus necessariis eam præmuniit.
Ex quo Pisani iratiin Continuat. Histor. Belli sacri Willelmi Tyr. apud Marten. tom. 5. Ampliss. Collect. col. 731 :x. galeas etxi. Saettias velociter ordinaverunt. Saitie,
Et un ot 15. galies et autres vessiaus menus, Saities et gameles bien 50. et alerent à veles et à navirons tant qu'il vindrent à Escalonne.
Philippum Georgii patrui cum velocissima Sagetia versus Syracusam omnem rem exploratum mandant.Vetus Charta apud Joann. Lucium lib. 3. de Regno Dalmat. cap. 10 :
Piratæ qui erant in Sagetia Comitis de Sevenico.
Venientes per mare super quamdam Sagetiam Pisanorum. Sagentia,ibidem :
Trahentes Sagentiam cum uno bono ingenio perduxerunt eam in terram.Adde Acta SS. tom. 3. Junii pag. 465.
Sagettie, apud Raimundum Montanerium in Chron. Regum Aragon. cap. 272. 284.
Patronus cujusdam Sagitiæ armatæ, etc.
Concedimus etiam prætaxato Monasterio liberam potestatem semper habendi quinque Sagittias in portu Panormi, et mari eidem civitati adjacenti.... quæ ad opus ejusdem Monasterii officium piscationis exerceant.
Parati cumVox nota etiam Poetis Provincialibus :l. galeis etxxxv. Sagittiis atque aliis multis lignis, etc.
Si co val mais granz naus e mar, Qe bus, ni Sagitia, E val mas leon, que senglas.
Exin pro varietate locorum vario desudans navigio, modo Sagittario, modo lintre, nec tam utens remo quam velo, Ducatum Apuliæ... pertransit.Sed legendum
Sagittaria. Idem ann. 1184 :
Coacta classe non modica, navibus infinitis, quæ vulgariter vel galeæ, vel Sagittariæ, vel onerariæ cum certis nominibus distinguuntur.Albertinus Mussatus lib. 5. de Gestis Italic. rubr. 2 :
Cum barchisSpeculum Historiale MS. Joannis Abb. Laudun. lib. 11. cap. 63 :tectis, aliisque quas Sagittarias ipsi (Veneti) appellant.
Car en cele ville avoit riviere portant navires, et i avoit trois galées et une Sagitaire, etc.Chronicon Flandriæ cap. 82 :
En la cité avoit une riviere portant navire : et y avoit trois galées, et une Sagitaire.
Ecce Rex Balduinus cum duabus Sagitteis, et cum turbis et vexillis multis longe a civitate per milliare Januensibus obviam venit.
Eadem durante procella Carolus ascendens quandam Sagittinam, non sine personæ discrimine terram petit
Sagittiamedidit Murator. tom. 8. col. 597. Sallas Malaspinæ de Reb. Sicul. apud Baluz. tom. 6. Miscell. pag. 317 :
Non remansit in terra vir,.... exceptis quibusdam, quos una Sagittinaxxiv. remorum ereptos ab hostium gladiis vivos excepit.
Catapulta, vas est, ut dicunt, vel potius sagitta est cum ferro bipenni, quam Sagittam barbatam vocant.
Sagittam barbatamdiscimus ex pluribus Chartis. Charta Hugonis de Logiis apud
Blountin Nomolex. Anglic. :
Reddendo inde annuatim pro omni servitio sex Sagittas barbatas ad festum S. Michaelis, etc.Hist. Harcur. tom. 3. pag. 339 :
Per homagium ac redditum apud castrum Falescis, Sagittam barbatam ad festum Assumptionis B. Mariæ, etc.Charta apud
Madoxin Formul. Anglic. pag. 140 :
Reddendo inde annuatim præfato abbati et successoribus suis unam Sagittam latam et competentem in festo S. Eadburgæ virginis. Sagite enbarbellée,in Poemate
de la guerre de TroyesMS. :
Qar farine que l'en tamise Ne chiet pas si menuement.... Com font Sagites enbarbellées, Dars et engignes enpenées.
Solverunt dicti domini consules Jacobo Cug sagittario, pro quatuordecim trossis Sagittarum ferratarum, appellatarum de passa, etc.Nostris alias
Saiettes ferrées pour bercer et occire connins, in Annal. regni S. Lud. edit. reg. pag. 134. Lit. remiss. ann. 1376. in Reg. 109. Chartoph. reg. ch. 287 :
Adonc ot ledit chevalier dudit Mahieu, pour la rançon dessusdite, vint moutons d'or et trois douzaines de fers à Seette. Lesquelx varlets avoient ais et Seettes, dont il s'esbatoient à traire,in aliis ann. 1377. ex Reg. 111. ch. 14. Guill. Guiart. sub Phil. Aug. :
Idem ad ann. 1294 :Et li quarrel qui en l'arc cliquent, Et les Seetes empenées.
Dars et Sajettes barbelées.
Tonitrua maxima fuerunt cum pluvia magna in civitate Parmæ, et in quatuor locis Sagitta de cœlo percussit.Ibid. ad ann. 1299. col. 840 :
In vigilia B. Johannis Baptistæ in hora vesperarum, tonitruumActa S. Franciscæ Rom. tom. 2. Martii pag. 103 * :et Sagitta de cœlo percussit in turre communis Parmæ.
Tres de cœlo ceciderunt Sagittæ, prima super campanile S. Pauli, secunda super campanile S. Petri, et tertia super capella Domini.
Tempestas magna in aere fuit et(Diar. Burchard. ed. Thuasne, II. 84. an. 1493.)Sagitta cecidit in Capitolium, videlicet in campanile et percussit in tibia quemdam qui pulsabat campanam grossam.
Rugosi sinus, in leg. 12. Cod. Theod. de Scænicis (15, 7.) Udalricus lib. 2. Consuet. Clun. cap. 11 :
Sedens ad lectionem... anteriora frocci sui semper in gremium ita attrahit, ut pedes possint bene videri. Girones quoque, vel quos quidam Sagittas vocant, colligit utrinque, ut non sparsim jaceant in terra.
Similiter autem subtus circa pedes tunica debet esse rotunda qualitate mensurata, Sagittas vero vel gerones tantum habeat, ut iter gradientes vel superfluitate, vel parcitate non impediat.Vide Sagiota.
rusticis,inquit Jo. de Janua, novissima pars surculi in sarmento, vel quod longius a matre, ex qua prosiliit, recessit : vel quod acuminis tenuitate teli speciem præferat.
Saguta.
- 1 SAC-, an arrow, shaft, bolt: suos configebat sagittis: confixae venenatis sagittis: sagittam iacere, Tb.: nervo aptare sagittas, V.—A constellation, the Arrow.
-
…quod eritque fuitque estque patet ; per me concordant carmina nervis. Certa quidem nostra est, nostra tamen una sagitta certior, in vacuo quae vulnera pectore fecit. Inventum medicina meum est, opiferque per orbem dicor, et…
Ovid, Metamorphoses
-
…dare certa ferae, dare vulnera possumus hosti, qui modo pestifero tot iugera ventre prementem stravimus innumeris tumidum Pythona sagittis. Tu face nescio quos esto contentus amores inritare tua, nec laudes adsere nostras. Filius huic Veneris figat…
Ovid, Metamorphoses
-
…cum gladiis audiunt, cur valvae Concordiae non patent, cur homines omnium gentium maxime barbaros, Ituraeos, cum sagittis deducis in forum praesidi sui causa se facere dicit. non igitur miliens perire est melius quam in sua civitate…
Cicero, Philippicae
-
…quoddam habere, quo cum essent usae non morerentur, capras autem in Creta feras, cum essent confixae venenatis sagittis, herbam quaerere quae dictamnus vocaretur, quam cum gustavissent sagittas excidere dicunt e corpore ; cervaeque paulo ante partum…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…erat admodum amplum et excelsum signum cum stola ; verum tamen inerat in illa magnitudine aetas atque habitus virginalis ; sagittae pendebant ab umero, sinistra manu retinebat arcum, dextra ardentem facem praeferebat. hanc cum iste sacrorum omnium et…
Cicero, in Verrem
-
…tamen suis locis sagittarios funditoresque mittebat, quorum magnum habebat numerum, multique ex nostris vulnerabantur, magnusque incesserat timor sagittarum, atque omnes fere milites aut ex coactis aut ex centonibus aut ex coriis tunicas aut tegimenta fecerant, quibus…
Julius Caesar, Civil War
-
…expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit ; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, cui concedendum est gementi ; ipsum enim Herculem viderat in Oeta magnitudine dolorum eiulantem. nihil igitur hunc virum sagittae, quas ab Hercule acceperat, tum consolabantur, cum E vi perino mo rsu venae vi scerum Vene no…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…vulneraretur, quattuorque ex una cohorte centuriones oculos amiserunt. et cum laboris sui periculique testimonium adferre vellent, milia sagittarum circiter xxx in castellum coniecta Caesari renumeraverunt, scutoque ad eum relato Scaevae centurionis inventa sunt in eo foramina cxx…
Julius Caesar, Civil War
-
…reperiebantur. illi cum animum advertissent ex ignibus nocte cohortes nostras ad munitiones excubare, silentio adgressi universas inter multitudinem sagittas coiciebant et se confestim ad suos recipiebant. quibus rebus nostri usu docti haec reperiebant remedia, ut alio loco…
Julius Caesar, Civil War
SAGITTA(ὁϊστός, ἰός;Herod. τόξευμα), an arrow. The account of the arrows of Hercules (Hesiod, Scut. 130-134) enumerates and describes three parts, viz. the point, the shaft, and the feather. Pollux (1.137) says that the feathered end was called the head of the arrow.
I. The point was denominated ἄρδις (Hdt. 1.215, 4.81-Z2), whence the instrument, used to extract arrow-heads from the bodies of the wounded, was called ἀρδιοθήρα. [FORCEPS] Great quantities of flint arrow-heads are found in Celtic barrows throughout the north of Europe, in form exactly resembling those which are still used by the Indians of North America (Hoare's Anc. Wiltshire, South, p. 183). Nevertheless the Scythians and Massagetae had them of bronze (Herod. ll. cc.).
A large number of flint arrow-heads, some of them finely shaped, have also been found in Italy, in deposits of the Stone age. Specimens may be seen in the prehistoric galleries of the British Museum. The Aethiopians in the army of Xerxes tipped their arrows with a sharpened stone, which they also used for engraving gems (Hdt. 7.69). Mr. Dodwell found black flint arrow-heads in the large tumulus of Marathon, and concludes that they had belonged to the Persian army (Tour through Greece, vol. 2. p. 159). Those used by the Greeks were commonly bronze, as is expressed by the epithet χαλκήρης, fitted with bronze, which Homer applies to an arrow (Il. 13.650, 662). Herodotus, however (7.69), speaks as if iron was the natural material to be employed.
The Homeric arrow-head was three-tongued (τριγλώχις, Il. 5.393) and had barbs (ὄγκοι, Il. 4.151, 214). Its form is shown by the annexed woodcuts.
The two smaller, one of which shows a rivethole at the side for fastening it to the shaft, are from the plain of Marathon (Skelton, Illust. of Armour at Goodrich Court, i. pl. 44). The third specimen was also found in Attica (Dodwell, l. c.). Some of the Northern nations, who could not obtain metal, barbed their arrowheads with bone (Tac. Germ. 46).
The use of poisoned arrows (venenatae sagittae) is always represented by the Greek and Roman authors as the characteristic of barbarous nations. It is attributed to the Sauromatae and Getae (Ovid, Ov. Tr. 2.10, 63, 64; de Ponto, 4.7, 11, 12); to the Scythians (Plin. Nat.11.53.115), and to the Arabs (Pollux, 1.138) and Moors (Hor. Od. 1.22, 3). When Ulysses wishes to have recourse to this insidious practice, he is obliged to travel north of the country of the Thesprotians (Hom. Od. 1.261-263); and the classical authors who mention it do so in terms of condemnation (Hom. Plin. ll. cc.; Aelian, Ael. NA 5.16). The poison applied to the tips of arrows having been called toxicum (τοξικόν), on account of its connexion with the use of the bow (Plin. Nat.16.10.20; Festus, s. v.; Dioscor. 6.20), the signification of this term was afterwards extended to poisons in general (Plaut. Merc. 2.4, 4; Hor. Epod. 17.61; Propert. 1.5, 6).
II. The excellence of the shaft consisted in being long and at the same time straight, and in being well polished (Hes. Scut. 133). The arrows of the Carduchi were more than two cubits long, and were used as javelins by the Greeks (Xen. Anab. 4.2). But the shaft often consisted of a smooth cane or reed (Arundo donax or phragmites, Linn.: cf. Plin. Nat.16.36.65), and on this account the whole arrow was called poetically either arundo in the one case (Verg. A. 4.73, 5.525-Z2; Ovid. Met. 8.382), or calamus in the other (Verg. Buc. 3.13; Ovid, Ov. Met. 7.778; Hor. Od. 1.15, 17;> Juven. 13.80). In the Egyptian tombs reed arrows have been found, varying from 34 to 22 inches in length. They show the slit (γλνφίς, Hom. Il. 4.122; Od. 21.419) cut in the reed for fixing it upon the string (Wilkinson, Man. and Cust. &c. vol. 1. p. 309).
III. The feathers are shown on ancient monuments of all kinds, and are indicated by the terms alae (Verg. A. 9.578, 12.319-Z2), pennatae sagittae (Prudentius, Hamart. 498), and πτερόεντες ὀϊστοί (Hom. Il. 5.171), but it is doubtful if the Homeric epithet has any reference to the feathers. The arrows of Hercules are said to have been feathered from the wings of a black eagle (Hes. l. c.).
Besides the use of arrows in the ordinary way, they were sometimes employed to carry fire. Xerxes captured the Acropolis in this manner (Her. 8.52). Julius Caesar attempted to set Antony's ships on fire by sending βελη πυρφόρα from the bows of his archers (Dio Cass.; cf. Pollux, 1.137). A head-dress of small arrows is said to have been worn by the Indians (Prudentius, l. c.), the Nubians, and the Aethiopians of Meroe (Claudian, de Nupt. Honor. 222; de III. Cons. Honor. 21; de Laud. Stil. 1.254).
In the Greek and Roman armies the sagittarii, more anciently called arquites, i.e. archers, or bowmen (Festus, s. v.), formed an important part of the light-armed infantry (Caesar, Bell. Civ. 1.81, 3.44; Cic. ad Fam. 15.4). They belonged, for the most part, to the allies, and were principally Cretans. [ARCUS; CORYTUS; PHARETRA; TORMENTUM. ]
[J.Y] [A.H.S](ὀϊστός, ἰός, τόξευμα). An arrow. Ancient arrows like those of modern times were feathered and tipped with metal (Hes. Scut. Her. 130-134). The point was called ἄρδις (Herod.i. 215). Flint arrow-heads have been found in Italy; and the Aethiopians in the army of Xerxes used arrows tipped with a sharp stone (Herod.vii. 69); but Greek arrows were generally pointed with bronze, and this as early as Homer, who uses the epithet χαλκήρης of one (Il. xiii. 650, 662). The Homeric arrow-head, however, was three-tongued, and had barbs (ὄγκοι, Il. iv. 151). The Romans called barbed arrows hamatae and aduncae; and did not poison the ends (venenatae sagittae), as did the Getae, Scythae, and Mauri. Arrows were used in warfare to carry fire. By this means Xerxes set the Athenian acropolis on fire (Herod. viii. 52), and Caesar used fire-arrows to set fire to Antony's ships (Pollux, i. 37). Archers were called sagittarii by the Romans, but in earlier times arquites. See arcus.