salubris
salubris, health-giving, healthful, wholesome, salubrious, salutary
- I Lit. (freq. and class.)
- α Absol.: saluber locus, Varr. R. R. 1, 2, 8; so Cic. Fat. 4, 7 (opp. pestilens); id. Rep. 2, 6, 11 (opp. pestilens regio); 1, 1, 1; id. de Or. 2, 71, 290; Cels. 1, 3 (opp. gravis); cf.: sunt partes agrorum aliae pestilentes, aliae salubres, Cic. Div. 1, 36, 79.—Comp.: salubrior ager, Varr. R. R. 1, 4, 3.—Sup.: saluberrimae regiones, * Caes. B. C. 3, 2 fin.: Apennino saluberrimo montium, Plin. Ep. 1, 6, 2: Esquiliae, Hor. S. 1, 8, 14: silvae, id. Ep. 1, 4, 4: aquae, id. C. S. 31: irriguis ora salubris aquis, Ov. Am. 2, 16, 2: fluvius, Verg. G. 1, 272: aura, Ov. A. A. 3, 693: caelum, Col. 1, 2: si Baiae salubres repente factae sunt, Cic. Fam. 9, 12, 1: salubrisne an pestilens annus futurus sit, id. Div. 1, 57, 130; cf.: saluberrimum (tempus) ver est ... saluberrimi sunt sereni dies ... salubriores septentrionales quam subsolani, etc.... nam fere ventus ubique a mediterraneis regionibus veniens salubris, a mari gravis est, Cels. 2, 1: aestates, Hor. S. 2, 4, 21: stellae, id. ib. 1, 7, 24: sidus, Luc. 1, 661: afflatus ex Apenninis, Plin. Ep. 5, 6, 29: cultus atque victus, strengthening, nourishing, Cic. Div. 1, 29, 61; id. Or. 26, 90 infra; cf.: suci Ambrosiae, Verg. A. 12, 418: saluberrimum acetum, Plin. 21, 14, 48, § 82: saluberrimi potus, id. 31, 2, 19, § 28: somnus, Verg. G. 3, 530: in medicinā alia salubria alia insalubria, Quint. 3, 2, 3: princeps, i. e. mindful of the good of others, Suet. Aug. 42: Phoebe saluber, ades, Ov. R. Am. 704: o salute meā salus salubrior! Plaut. Cist. 3, 13 (643): quicquid est salsum aut salubre in oratione, sound, solid, Cic. Or. 26, 90: sententiae exemplo haud salubres, Liv. 2, 30; cf.: (factum) severitate exempli salubre, Plin. Ep. 2, 11, 1: consilia, Cic. Att. 8, 12, 5; cf.: hiems saluberrimis consiliis absumpta, Tac. Agr. 21: mendacium, Liv. 2, 64: justitia legesque, Hor. A. P. 198: verba, Ov. F. 6, 753: factum, Ov. R. Am. 316: pretium, advantageous, profitable, Col. 7, 3, 22; Mart. 10, 104, 14: exempla, Gell. 6, 10, 1; cf. infra, adv.—
- β With dat., ad aliquid, contra (cf. salutaris): (sententiam) dixi rei publicae saluberrimam, Cic. Dom. 7, 16: vinum firmum, corpori salubre, Col. 12, 27; so, et gravi Malvae salubres corpori, Hor. Epod. 2, 58; Cato R. R. 157, 12; cf.: salubris parum urbs valetudini suae, Suet. Aug. 72: liber salubrior studiis quam dulcior, Quint. 3, 1, 5: leges rem salubriorem inopi quam potenti (esse), Liv. 2, 3, 4: saluberrima Romano imperio juga Alpium, Plin. 3, 4, 5, § 31: ad omnes res salubre est, Cato R. R. 156, 1: icterias existimatur salubris contra regios morbos, Plin. 37, 10, 61, § 470.—
- II Transf., in a neutr. sense, of the human body, healthy, sound, well, vigorous (very rare, and for the most part not till after the Aug. per.; not in Cic.): genus hominum salubri corpore, Sall. J. 17, 6: salubriora etiam credente corpora esse, Liv. 1, 31; 3, 8: (exercitum) mutatione locorum salubriorem esse, id. 10, 28; Tac. H. 5, 6: ut salubri sint corpore pecora, Col. 6, 4, 1; Mart. 10, 47, 6; cf. Liv. 10, 25.—Sup.: gentes quae saluberrimis corporibus utuntur, Tac. Or. 41.—Hence, adv.: sălūbrĭ-ter, healthfully, wholesomely, salubriously; profitably, advantageously: ubi potest illa aetas aut calescere ... aut vicissim umbris aquisve refrigerari salubrius? Cic. Sen. 16, 57; Col. 1, 8, 12; 2, 9, 14: ut salubrius litigantes consisterent, Plin. 19, 1, 6, § 24: nasci, Gell. 3, 10, 8.—Sup.: saluberrime, Plin. 22, 12, 14, § 29: bellum trahi salubriter, beneficially, advantageously, Liv. 3, 62: leges emendatae utiliter, latae salubriter, Vell. 2, 89, 4; Gell. 2, 29, 1 al.; cf. emere, i. e. at a cheap rate, Plin. Ep. 1, 24, 4: ut (laesa) quam saluberrime reficiantur, id. ib. 6, 30, 3.
- 1. goed voor de gezondheid, heilzaam, gezond [natura loci; regio; somnus verkwikkend; caelum];
- 2. (metaf.) heilzaam, nuttig, voordelig [consilium; iustitia]; ➤ sententia rei publicae saluberrima;
- 3. krachtig, sterk [corpora; exercitus]; ➤ quicquid est salsum aut salubre in oratione, id proprium Atticorum est (Cic.).
- salus, health-giving, healthful, wholesome, salubrious, salutary: locus: saluberrimae regiones, Cs.: silvae, H.: fluvius, V.: aura, O.: si Baiae salubres repente factae sunt: aestates, H.: cultus atque victus: Ambrosiae suci, V.: Phoebe saluber, ades, O.—Healthy, sound, well, vigorous: genus hominum salubri corpore, S.: salubriora etiam credente corpora esse, L.: (exercitum) mutatione locorum salubriorem esse, L.: saluberrimis corporibus uti, Ta.—Fig., healthful, sound, serviceable, beneficial, salutary: quicquid est salubre in oratione, sound: consilia salubriora: hiems saluberrimis consiliis absumpta, Ta.: verba, O.: (sententiam) dixi rei p. saluberrimam: leges rem salubriorem inopi quam potenti (esse), L.
-
…m. Dcc. a. . CICERO DOLABELLAE. gratulor Baiis nostris, si quidem, ut scribis, salubres repente factae sunt ; nisi forte te amant et tibi adsentantur et tam diu, dum tu ades, sunt…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…locis autem et illa naturalia, maritimi an remoti a mari, plani an montuosi, leves an asperi, salubres an pestilentes, opaci an aprici, et illa fortuita, culti an inculti, celebres an deserti, coaedificati…
M. Tullius Cicero, De Partitione Oratoria
-
…, qui hoc deversorio sermonis mei libenter acquieturum te esse dixisti, tamquam in Pomptinum deverteris, neque amoenum neque salubrem locum, censeo, ut satis diu te putes requiesse et iter reliquum conficere pergas. Ego vero, atque…
Cicero, de Oratore
-
…senectus. ubi enim potest illa aetas aut calescere vel apricatione melius vel igni, aut vicissim umbris aquisve refrigerari salubrius sibi habeant igitur arma, sibi equos, sibi hastas, sibi clavam et pilam, sibi natationes atque cursus…
M. Tullius Cicero, De Senectute
-
…gravis et pestilens futura sit ; sin illustris et perlucida stella apparuerit, significari caelum esse tenue purumque et propterea salubre. Democritus autem censet sapienter instituisse veteres, ut hostiarum immolatarum inspicerentur exta ; quorum ex habitu atque ex colore…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…, qui isdem rebus studemus, quasi exemplari ad industriam virtutemque ducimur, certe licuit Tusculi se in otio delectare salubri et propinquo loco. Sed homo demens, ut isti putant, cum cogeret eum necessitas nulla, in his…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…. hanc ego iudico formam summissi oratoris, sed magni tamen et germani Attici ; quoniam quicquid est salsum aut salubre in oratione, id proprium Atticorum est. E quibus tamen non omnes faceti Lysias satis et Hyperides, Demades…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…re nunc saltem ad illos calculos revertamur quos tum abiecimus, ut non solum gloriosis consiliis utamur sed etiam paulo salubrioribus. sed nihil praescribo accurate velim perscribas tuam ad me sententiam. volo etiam exquiras quam diligentissime poteris habebis autem…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…quam nobis, tua me causa magis movent quam mea. Romae summum otium est, sed ita ut malis salubre aliquod et honestum negotium ; quod spero fore. video id curae esse Caesari. me scito, dum tu…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…compositis voluminibus eiusdem nominis. huius in parte prima exiguo post obitum eius Antistio Vetere possidente eruperunt fontes calidi perquam salubres oculis, celebrati carmine Laureae Tulli qui fuit e libertis eius. ponam enim ipsum carmen. Quo tua ,…
M. Tullius Cicero, Academica