salus
salus, soundness, health, good health, vigor
these things were to our benefit
Cicero sends greetings to Atticus
- I Lit.
- A In gen.: Mars pater te precor, pastores pecuaque salva servassis duisque bonam salutem valetudinemque mihi domo familiaeque nostrae, an old form of prayer in Cato R. R. 141, 3; cf. Varr. R. R. 1, 2, 27; so, too, the religious formula for asking protection: quod cum salute ejus fiat, and may it do him good, Ter. Ad. 519; and in the same sense: bonā salute, Cato R. R. 4 fin.: adhuc quae assolent quaeque oportet Signa esse ad salutem, omnia huic (puero recens nato) esse video, Ter. And. 482: aegrorum salutem ab Aesculapio datam, Cic. N. D. 3, 38, 91: qui etiam medicis suis non ad salutem, sed ad necem utatur, id. Har. Resp. 16, 35: me confectum consularibus volneribus consulari medicinā ad salutem reduceret, id. Red. Quir. 6, 15: firmā potiri salute, Ov. H. 20, 179: salute nostrā atque urbe captā Domum reduco integrum omnem exercitum, in good health, well, Plaut. Bacch. 4, 9, 147 (1071): mater redit suā salute ac familiae maximā, in excellent health, id. Merc. 4, 5, 9 (811): salute nostrum socium, id. Men. 1, 2, 25 (134): salute horiae, uninjured, id. Rud. 4, 2, 5 (910): in optimorum consiliis posita est civitatium salus, Cic. Rep. 1, 34, 51; cf.: tu eris unus, in quo nitatur civitatis salus, id. ib. 6, 12, 12; 2, 23, 43: juris, libertatis, fortunarum suarum salus in istius damnatione consistit, id. Verr. 2, 2, 6, § 16: neque enim salus ulla rei publicae major reperiri potest, quam, etc., id. ib. 2, 1, 2, § 4; Plaut. As. 3, 3, 127 (717): spem teneo, salutem amisi, id. Merc. 3, 4, 6 (593) sq.; id. Capt. 3, 3, 3 (518); cf.: cujus aures clausae veritati sunt, hujus salus desperanda est, Cic. Lael. 24, 90: nisi quae mihi in te'st, haud tibi est in me salus, a means of safety, help, assistance, Plaut. Ps. 1, 1, 69 (71): fer amanti ero salutem, id. As. 3, 3, 82 (672); cf.: cum opem indigentibus salutemque ferres, Cic. Fin. 2, 35, 118; id. Mur. 13, 28: dicet fortasse Dignitatis ἅλις: saluti, si me amas, consule, id. Att. 2, 19, 1: is est nimirum Soter, qui salutem dedit, has furnished safety, id. Verr. 2, 2, 63, § 154: dare salutem, liberare periculis, etc., id. de Or. 1, 8, 32: saluti quod tibi esse censeo, id consuadeo, Plaut. Merc. 1, 2, 35 (145); so, saluti esse alicui, Cic. Rep. 1, 1, 1; id. de Or. 2, 49, 200 al.; for which: nosse omnia haec, salus est adulescentulis, Ter. Eun. 940: diffisus suae omniumque saluti, Caes. B. G. 6, 38: nec in fugā salus ulla ostendebatur, Liv. 30, 8: una est salus, id. 7, 35: una salus victis nullam sperare salutem, Verg. A. 2, 354; cf. id. ib. 5, 174; 6, 96; Ov. Tr. 3, 3, 4; 5, 7, 3; id. P. 3, 7, 23; 4, 14, 5; id. M. 3, 648; Luc. 2, 221. —Freq. in Plaut. as a term of endearment, my life, my love: quid agis, mea salus? Plaut. Cas. 4, 3, 3 (800): o salute meā salus salubrior, id. Cist. 3, 13 (643); id. Bacch. 4, 8, 38 (879); id. Poen. 1, 2, 153 (362); 1, 2, 176 (385); id. Rud. 3, 3, 17 (680). —
- B In partic., a wish for one’s welfare (expressed by word of mouth or in writing), a greeting, salute, salutation: Ly. Charmidem Lysiteles salutat. Ca. Non ego sum salutis dignus? Ly. Immo salve Callicles, Plaut. Trin. 5, 2, 29 (1153): venienti des salutem atque osculum, id. Ep. 4, 2, 2 (571): quin tu primum salutem reddis quam dedi? id. Bacch. 2, 3, 11 (245): Sy. Responde, quod rogo. Ba. Eho, an non prius salutas? Sy. Nulla est mihi salus dataria, id. Ps. 4, 2, 13 (968): Pe. Salva sis. Ph. Salutem accipio mihi et meis, id. Ep. 4, 1, 21 (546): advenientem peregre herum suum Salva impertit salute servus Epidicus, id. Ep. 1, 2, 24 (127); cf. Ter. Eun. 270; for which: impertit salutem plurimam et plenissimam, Lucil. ap. Non. 472, 16: Terentia impertit tibi multam salutem, Cic. Att. 2, 12, 3: salutem dicere alicui, Plaut. Capt. 2, 3, 29 (389): multam, plurimam salutem dicere alicui, id. Curc. 3, 51 (421); 3, 61 (431): Cicero tibi salutem plurimam dicit, Cic. Fam. 14, 7, 3: tu Atticae salutem dices, id. Att. 14, 19, 6; and so at the beginning of a letter: salutem dicit Toxilo Timarchides Et familiae omni. Si valetis gaudeo, etc., Plaut. Pers. 4, 3, 32 (501); usually abbreviated S. D. (salutem dicit), S. D. M. (salutem dicit multam), S. D. P. (salutem dicit plurimam), v. the superscriptions of Cicero's letters. Freq., also, elliptically, without dicit: Anacharsis Hannoni salutem, Cic. Tusc. 5, 32, 90 (abbreviated, e. g. Cicero Attico S., v. the letters of Cicero and Pliny): Dionysio plurimam salutem, id. Att. 4, 18, 3: Atticae plurimam salutem, id. ib. 14, 20, 5: salutem reddere, to return a greeting, Plaut. Bacch. 2, 3, 11 (245); Liv. 9, 6, 12; Tac. A. 4, 60: salutem mittere per aliquem, to send a greeting: mihi dulcis salus visa est per te missa ab illā, Cic. Att. 16, 3, 6; Ov. H. 4, 1; 16, 1.—An unusual expression is, salutem dicere alicui, in the sense of to bid one farewell: ego vero multam salutem et foro dicam et curiae, vivamque tecum multum, etc., Cic. Fam. 7, 32, 2: salute acceptā redditāque, Liv. 7, 5: salute datā redditāque, id. 3, 26: salutem tibi ab sodali nuntio, I bring, deliver, Plaut. Bacch. 2, 2, 10 (188); so, nuntiare salutem alicui, id. Curc. 4, 2, 38 (524); id. Men. prol. 1; cf.: salutem verbis tuis mihi nuntiarat, Cic. Fam. 7, 14, 1: salutem tibi plurimam ascribit et Tulliola, deliciae nostrae, adds, joins in, id. Att. 1, 5, 9; 5, 20, 9.—In a humorous equivoque: As. Salve. St. Satis mihi est tuae salutis, nihil moror, sat salveo; Aegrotare malim, quam esse tuā salute sanior, Plaut. Truc. 2, 2, 4 (259) sq.; id. Ps. 1, 1, 41 (43) sq.—
- C Salvation, deliverance from sin and its penalties (eccl. Lat.): verbum salutis, Vulg. Act. 13, 26; id. Rom. 10, 1; 13, 11.—
- II Salus, personified, a Roman divinity, whose temple stood on one of the summits of the Quirinalis (v. Salutaris): ego tibi nunc sum summus Juppiter, Idem ego sum Salus, Fortuna, etc., Plaut. Capt. 4, 2, 84 (864); id. As. 3, 3, 123 (713); 3, 3, 137 (727); id. Cist. 4, 2, 76 (746); id. Merc. 5, 2, 26 (867); Varr. L. L. 5, §§ 51 and 74 Müll.; Liv. 9, 43 fin.; 10, 1 fin.; 40, 37; Val. Max. 8, 14, 6: augurium Salutis (instituted for the welfare of the State), Cic. Div. 1, 47, 105; id. Leg. 2, 11, 28; Suet. Aug. 31; Tac. A. 12, 23.—In a lusus verbb., alluding to the literal meaning of the name: nec Salus nobis saluti jam esse, si cupiat, potest, Plaut. Most. 2, 1, 4 (351): at vos Salus servassit, id. Cist. 4, 2, 76 (746): neque jam Salus servare, si volt, me potest, id. Capt. 3, 3, 14 (529); Ter. Ad. 761; cf.: Salus ipsa virorum fortium innocentiam tueri non potest, Cic. Font. 6, 11, § 21.
ollis [sc. aegris ] optatam reddebat virgo salutem
cum, reprobatis pigmentorum fomentis, medendi ~tem desperaret
ut cum volumus bibere absinthium propter ~tem
velut cum aeger vult ~tem
(oyntment þat is called ~s populiis made þus ‥
deflenda ‥ est calamitas ‥ si tiriaca vel antidota, quae letiferum virus auferre solent ‥ detrimenta ~tis [gl.: i. sanitatis ] existant
ea condicione ut hi pro patriae pace et ~te ‥ militarent
instaurata salus serpit tenebrasque repellit
infestant et invident humane ~ti panthere ‥ rhinoceri ‥ cocodrilli
ovium sibi creditarum ~tem ‥ emulans
pro ministerio fratrum suorum ‥ proprii corporis ~tem ‥ postponunt
prima praecepti complevi jussa parentis / portendens fructu terris venisse salutem
necnon et marsum ‥ / extemplo curat [virgo ] disrumpens vincla celydri / ‥. / idcirco cursim festinat credere Christo, / agnoscens propriam tanta virtute salutem
de spirituali cum corporali ~te regis
Barcobas mentitus est se de celo cecidisse sidus magnum ad ~tem Judeorum
~tis temporalis ‥ pretium ‥ salutis ‥ eterne ‥ ratio
R. Magister Milicie Templi Jerosolimitani ‥ ~tem temporalem et eternam
Hadriano Aldhelmus ‥ ~tem
Ranulfus comes Cestrie episcopo suo Bangoriensi et constabuloni ‥ et omnibus baronibus suis ‥ et omnibus amicis suis ~tes
rex Briano de Insula ~tem
H. Dei gracia regi Anglie ‥ J. sua soror ~tem et si quid est dulcius ~te
domino ‥ Leutherio Aldhelmus ‥ in Domino ~tem
reverentissimis ‥ virginibus ‥ Aldhelmus ‥ optabilem perpetuae prosperitatis ~tem [gl.: sc. mitto, i. incolomitatem ]
regi Naitano Ceolfrid abbas in Domino ~tem(
Ælfwaldo regi ‥ felix catholicae congregationis vernaculus [gl.: servus ] perpetuae prosperitatis in Christo ~tem [gl.: sc. mitto vel opto ]
dilectissimis in Christo ‥ Abbo ‥ in essentialiter bono ~tis perpetuae munus
priori de Messa, Petrus ‥ ~tem quam repromisit Deus diligentibus se
omnibus ‥ presens scriptum visuris ‥ ~tem eternam in Domino
priori de C. ‥ ~tem in Salvatore
Henrico ‥ regi ‥ A. ‥ et Th. ‥ presbyteri cardinales ‥ ~tem in eo qui dat salutem regibus(
~tem in eo sine quo non est salus
~tem in eo qui est omnium vera salus(
Johanni ‥ Henricus ‥ ~tem et tocius salutis auctorem
W. prior ‥ fratri ‥ R. ‥ ~tem in auctore salutis
J. prior ‥ confratri nostro ‥ J. A. ‥ ~tem in eo qui est omnium vera salus
una omnium jubilatio, una vox exultationis et ~tis
gentibus occurrens placitas persolve salutes
recedunt ab invicem dicta acceptaque ~te
munus uterque dedit. sunt hujus mille salutes, / illius ex gemmis aurea cappa fuit
dies ~tis vultibus paenitentium lucet
qui ‥ propriae occasionem ~tis [gl.: i. sanitatis ] adeptus ‥ martirii sertis coronabatur
sedulus in populos sparsit precepta salutis; / plurima quapropter convertit milia Christo
pro ~te mea et meorum et pro animabus patris mei et matris mee
divinam naturam pro mundi ~te humanam naturam assumpsisse
quesierunt a me utrum esset de necessitate ~tis ut quis confiteatur vocaliter
pro ecclesiarum sollicitudine et animarum ~te
vigilias pro ~te animae ejus [sc. regis ] facere
quedam concedo ecclesie Sancti Augustini ‥ pro ~te anime mee et parentum meorum
Josue interpretatur ‘salus’ [ME: ] ‥ . tunc Josue mortuus est quando anime ~s [heale ME: ] amittitur per peccatum mortalesawle heale
dedit ‥ pro ~te anime sue ‥ totam terram suam
ob ~tem anime vestre suggerimus ‥ quatinus ‥
tibi salus per secula / sospes et absque macula / maneat inmortaliter / fine tenus feliciter(
dolorem ‥ ac mortem perpetua ~te ac vita mutavit
tu ‥ fructum eterne ~tis parturiens
perceptis ~tis eterne sacramentis ejus [sc. regis ] felix anima ab hac luce eripitur
memorandum quod anno ~tis mcclxxxxiiij dominus Willielmus Wallas factus est Scocie gubernator
ut illi nobis indicent ‥ quo anno ~tis facta sint omnia
anno restauratae ~tis nostrae 1534
migravit ab hoc seculo ‥ anno ~tis [(] octingentesimo sexagesimo secundo : anno Domini NLA II 359
cui populo Zorobabel atque sacerdotes verba Domini annuntiant ‥ ita dicentes, “ ‘~s populi ego sum’ dicit Dominus”
die qua cantatur ‘~s populi’
illo officio ‘~s populi’ cum propria collecta
in die Sanctissime Trinitatis in missa ‘~s populi’
cancellarius [habebit ] v s. in die, et j siminellum dominicum, et ij sal’ [v. l. salum, i. e. salū, ? l.salos ]
j siminellum salat [v. l. sallat’, ] ‥. j siminellum sal’ [: sal’ BBExch I 342 v. l. salum ]
quod invenient ‥ singulis diebus corredia duorum canonicorum [etc. ] ‥ sc. duos panes qui vocantur magne michie, unam bisam micchiam, unam ~am micchiam, et unum grossum panem
percipiat unam ~am micam et unum panem hospitis
perspexit quendam ~um vocatuma heathcocke super quendam ramum cujusdam arboris spinalis vocat’a heithorne tree prope humum ‥ crescentis
➳.
➳ gén. arch. salutes CIL 1, 450 ; dat. salutei CIL 1, 728.
- 1. gezondheid, welzijn, welvaren;
- 2. welvaart, heil, geluk [communis; domestica; civitatum]; ➤ civitati saluti esse voor de staat een zegen zijn; spes salutis op betere toestanden;
- 3. (eccl.) (zielen)heil;
- 4. redding; ➤ fugā salutem petere; saluti esse tot redding dienen; salutem (af)ferre alci of alci rei iemand of iets redden;
- 5. (meton.) (a) redder; ➤ Lentulus, ~ nostra; (b) redmiddel; (c) (Plaut.) als koosnaam: quid agis, mea salus?;
- 6. leven, bestaan, veiligheid; ➤ salutem alci dare, reddere het leven schenken;
- 7. groet; ➤ salutem (multam, plurimam) alci dicere, dare iemand (zeer, hartelijk) groeten (ook als begin v.e. brief); salutem mittere alci iemand laten groeten; salute data redditaque na wederzijdse begroeting;
- 8. personif. Salūs godin v. gezondheid, persoonlijk welzijn en welzijn v.d. staat (werd in een tempel op de Quirinaal vereerd).
體安。無恙。平安。身家無損。Dic a me illi salutem 爲問候彼。Salutem dicere foro 謝衙門。辭各任。Propino tibi salutem plenis faucibus 飲滿以酬君。
Suggest a Translation
See an image
, ubi vetus Interpres :Ὑμεῖς ἐστε σαλαί
Vos estis fatuæ.Vide Glossar. med. Græcit. col. 1328.
Βάπτισμα, ἂφεσις ἁμαρτημάτων δι᾽ ὕδατος καὶ πνεύματος.S. Athanasius Orat. in S. Pascha edit. Combefisii pag. 537 :
Ἐνέχυρον τῆς ἐν οὐρανῷ διαίτηςbaptisma vocat. S. Augustinus contra Pelagian. lib. 1. cap. 24 :
Optime Punici Christiani baptismum ipsum nihil aliud quam Salutem, et Sacramentum corporis Christi nihil aliud quam Vitam vocant.Idem de Urbis excidio cap. 6 :
Baptismum extorquebat quisque a quo poterat. Non solum in Ecclesia, sed etiam per domos, per vicos ac plateas Salus Sacramenti exigebatur.Salvianus lib. 6. de Gubernat. Dei :
Tenemus symbolum, et evertimus, confitemur munus Salutis pariter et negamus. Ac per hoc ubi est Christianitas nostra, qui ad hoc tantummodo Sacramentum Salutis accipimus, ut majore postea prævaricationis scelere peccemus ? Salutarem baptismum consequi,apud Luciferum Calar. lib. 1. pro S. Athanasio. Rupertus Abbas in Vita S. Heriberti Archiep. Coloniensis n. 231. de Baptizato :
Tradidit Sacramentum Salutis, non personæ intendens, sed creaturæ formatæ ad imaginem Dei.
Et promittuntur pro pretio viginti tria scuta in Saluts, tastarts et besonds solvenda.Testam. Philippi Boni ann. 1441. apud Miræum tom. 2. pag. 1260 :
Possint quotiescumque velint id omne a dicto nostro Cancellario ejusque heredibus summa decem millium aureorum, Salus dictorum ..... redimere.Ibid. pag. 1261 :
Legamus ..... gemmam valoris 100. aureorum, quos Salus vocant, in memoriam nostri.
Levabit unum denarium aureum, vulgariter Saluyt, monetæ regis Franciæ nuncupatum.
Gouletin Compend. Jur. Universit. Faris. Statuta Collegii de Monte-acuto ann. 1501. apud Lobinell. tom. 5. Hist. Paris. pag. 734 :
Similiter, si Saluti serotinæ deesset, nocturnis matutinis, vel horæ tertiæ,... mulctaretur pœna.
Mandat vobis senior noster Salutes.Rursum tit. 20. § 1.
Cum alicubi longius a Monasterio moram faciens, mandat Conventui Salutes, seu orationes, qui in Capitulo fuerint, petunt venias super genua in scabellis pedum suorum.
salutemiis cum ejusmodi xeniis impertirentur. Chartæ Parensales for. 24 :
Nos et nostri servientes vestri, in Domino vobis dirigimus Salutes.Chronicon Casauriense lib. 4 :
Illi autem quos in turre posuerat.... prætereuntes deprædabantur, missas rapiebant Salutes.Tabularium ejusdem Monasterii 1140 :
Promisit in uno quoque anno duas maximas Salutes de piscibus facere.
Salutes in festis, sicut alia persona servilis, persolvit et portat.
Ut haberet inde omnem reditum.... præter consuetas Salutes.Bulla Honorii III. PP. :
Universi habitatores castri prædicti tenentur præstare annuatim infirmariæ Casinensi Salutes infrascriptas, videlicet gallinam, et 2. panes, et unum pastillum, vel loco pastilli, unam gallinam, et 12. ova in Nativitate Domini.Falco Beneventanus pag. 113 :
Terraticum, olivas, vinum, Salutes, nec ullam dationem de vineis, terris, etc.Charta Rogerii Regis Siciliæ ann. 1137. apud eumdem pag. 315 :
Redditus, Salutes, angarias, terraticum, etc.Inscriptio sepulchri S. Benedicti Episcopi Albingaun. edita ann. 1409. apud Ughellum :
Sueno in Hist. Danica cap. 5 :..... Et egenis quascunque Salutes Concedebat enim munitus amore superno.
MissiEx his colligi posse videtur, quid sitsunt itaque legati qui.... reginam convenirent, pariterque Salutes perferrent Imperatoris, et simul ejus donaria regiaque munera offerrent.
salus, in Canonibus Hibern. lib. 33. cap. 5. cujus lemma his verbis concipitur :
De modo quo reddet debitor Salutem ratæ.Id est, quo modo debitor debiti præstationem faciet. Vide infra Salutatio 3. et Visitatio.
- salvus, soundness, health, good health, vigor: Quod cum salute eius fiat, and may it do him good, T.: quae oportet Signa esse ad salutem, T.: medicis non ad salutem, sed ad necem uti.—Fig., health, welfare, prosperity, safety, soundness, preservation, deliverance: cuius in vitā nitebatur salus civitatis: fortunarum suarum salus in istius damnatione consistit: qui salutem dedit, has furnished safety: meis civibus saluti fuisse: diffisus suae omniumque saluti, Cs.: una est salus, L.: Una salus victis nullam sperare salutem, V.— A well-wishing, greeting, salute, salutation: plurimā salute Parmenonem impertit Gnatho, T.: Terentia impertit tibi multam salutem: tu Atticae salutem dices: Dionysio plurimam salutem, my best regards: non reddere salutem, not to return a greeting, L.: mihi dulcis salus visa est per te missa ab illā, greeting: multam salutem foro dicam, a hearty farewell: salute datā redditāque, L.: salutem verbis tuis mihi nuntiarat, a greeting in your name: salutem tibi plurimam ascribit et Tulliola, joins in.—In beginning a letter, abbreviations are common: Cicero Attico sal. (i. e. salutem dicit): Cicero s. d. Salustio (i. e. salutem dicit): Tullius Terentiae s. p. d. (i. e. salutem plurimam dicit).—Person., the goddess of safety, a divinity: aedes Salutis, L.: Salutis augurium; cf. ipsa si cupiat Salus, Health herself, T.
-
…sed etiam videam planeque sentiam. recognosce mecum tandem noctem illam superiorem ; iam intelleges multo me vigilare acrius ad salutem quam te ad perniciem rei publicae. dico te priore nocte venisse inter falcarios non agam obscure in M .…
Cicero, in Catilinam
-
…dimisso, idem principes civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt non minus se id contendere…
Julius Caesar, Gallic War
-
…tuorum, non ad domesticam tuam difficultatem ac turpitudinem, sed ad summam rem publicam atque ad omnium nostrum vitam salutemque pertinent. potestne tibi haec lux, Catilina, aut huius caeli spiritus esse iucundus, cum scias esse horum…
Cicero, in Catilinam
-
…taetram, tam horribilem tamque infestam rei publicae pestem totiens iam effugimus. non est saepius in uno homine summa salus periclitanda rei publicae. quam diu mihi consuli designato, Catilina, insidiatus es, non publico me praesidio ,…
Cicero, in Catilinam
-
…ex proximis castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret…
Julius Caesar, Gallic War
-
…imperi disciplinaeque maiorum proprium est, facere nondum audeo, faciam id quod est ad severitatem lenius, ad communem salutem utilius. nam si te interfici iussero, residebit in re publica reliqua coniuratorum manus ; sin tu, quod…
Cicero, in Catilinam
-
…commendatione maiorum tam mature ad summum imperium per omnis honorum gradus extulit, si propter invidiam aut alicuius periculi metum salutem civium tuorum neglegis. sed si quis est invidiae metus, non est vehementius severitatis ac fortitudinis invidia quam inertiae…
Cicero, in Catilinam
-
…cum equitatu veniret alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…iam ad senatum referemus, quem vocari videtis. nunc illos qui in urbe remanserunt atque adeo qui contra urbis salutem omniumque vestrum in urbe a Catilina relicti sunt, quamquam sunt hostes, tamen, quia nati sunt cives ,…
Cicero, in Catilinam
-
…omnia patefacta, inlustrata, oppressa, vindicata esse videatis. hisce ominibus, Catilina, cum summa rei publicae salute, cum tua peste ac pernicie cumque eorum exitio qui se tecum omni scelere parricidioque iunxerunt, proficiscere ad impium…
Cicero, in Catilinam