tradere

tradere [CL] 1 to hand over. c1185 cartam meam ‥ signatam capitulo ~idi per manum presbiteri ebdomodarii E. Ch. S. Paul. 205; s1189 ~idit ei archiepiscopus sceptrum in manu dextera et virgam regalem in sinistra G. Ric. I 82; 1212 posuerunt serruram ‥ super cameram ‥ et ~iderunt clavem Gaufrido T. SelPlCrown 64; 1267 prout in cartis ‥ quas eisdem ~idi in testimonium plenius continetur Cart. Chester 563; vidit ‥ duos angelos sublevantes cathenam ‥ de collo ejus et ~entes eam alicui viro maturo (Brendanus 95) VSH I 146. 2 to hand over possession, ownership, tenure, or sim. of, to deliver (to another). b (mutuo ~ere) to loan. unam [portionem] conjugi, alteram filiis ~idit, tertiam sibi ipse retentans Bede HE V 12 p. 304; 764 (12c) ut possidendi vel vendendi vel etiam ~endi cuicumque voluerit ‥ habeat potestatem Ch. Roff. 6; c1185 unam carrucatam terre ‥ quam ‥ abbas ‥ et ‥ vicecomes ‥ precepto meo eis thradiderunt Regesta Scot. 218; 1266 expense: per denarios ~itos in cameram tempore [A.] de M. camerarii, lxiij li. xvj s. iij ob. ExchScot 1; ? 1270 convencio facta inter ‥ priorem ‥ et conventum ‥ ~entes et ‥ J. de S. ‥ recipientem, viz. quod ‥ ~iderunt et dimiserunt predicto J. ‥ terram suam ‥ ad feodifirmam pro xiiij li. Cart. Bilsington 89; s1292 Johannes de Bailyolle ‥ electus est in regem Scotie ‥ et ‥ ~itum est ei regnum ‥ cum omnibus pertinentiis Feudal Man. 105.  b 1253 una transgressio [est] in denariis predictis mutuo ~itis SelPlJews 24; c1274 pecuniam suam per albas tallias mutuo ~idit Christianis Ib. 82; nullus ‥ mercator ‥ aliquid ~at mutuo filatricibus lanam filatam vel non filatam in vadium ponentibus Cust. Fordwich 6. 3 to hand over, transfer (person); b (to be hostage); c (to place of custody or sim.). d (in baillium ~ere or sim.) to release on bail, to bail. 1221 rex misericordia motus ~idit illum I. vicecomiti et concessit ei pacem suam PlCrGlouc 86; s1164 incongruum esse asseruit clericos a suis justiciariis in publico flagitio deprehensos episcopo loci ~ere impunitos Wend. I 32.  b s1209 ~eret eidem duas filias suas in obsidatum M. Par. Min. II 119.  c libros egregios ‥ tanquam perpetuo carceri ~ere et retrudere Gir. DK pref. 2 p. 161; s1410 pecierunt ‥ ut clerici convicti ‥ non ~erentur carceribus episcoporum sed regiis ergastulis Chr. S. Alb. 56.  d 1223 debet xx sol. pro A. ‥ ut ~atur in bailio LTR Mem 6 r. 12d.; 1227 si ‥ rectati sint odio et athia et non eo quod ‥ culpabiles sint, tunc ~at eos in ballium Cl 7; 1250 R. de H. ‥ detentus in prisona ‥ habet litteras regis vicecomiti Oxonie quod ~atur per ballium usque ad iter justiciariorum Cl 324; si A. ‥ detentus in prisona ‥ invenerit tibi xij ‥ homines ‥ qui manucapiant habendi eum ad ‥ assisam ‥ tunc eum ~as in ballio illis ‥ usque ad ‥ adventum justitiariorum Bracton f. 123; ipsum A. ~as per ballivum predictis xij hominibus a prisona liberatum Ib. f. 123b; 1267 Rogerum ‥ duodecim [manucaptoribus] ~atis in ballium Cl 299. 4 to hand over, give up (to opponent or sim.), (also) to betray. [Redvaldus] sive occidere se Edvinum seu legatariis ~ere promisit Bede HE II 12 p. 107; nec diutius potuere pati oppidani quin se ~erent W. Malm. GR IV 306; Deus et homo ‥ a discipulo suo se ~i permisit Gir. SD 130; Vortigernus ‥ quomodo regem ~eret ‥ cogitabat M. Par. Maj. I 184. 5 to hand over, entrust, commit (to another, as task, responsibility, or sim., also transf. or fig.); b (w. gdv.). marinis se fluctibus ~idit, contrarium littus in gente Flandritarum attingens Osb. V. Dunst. 27 p. 101; s1116 ecclesie cui me, vel quam michi, [rex] ~idit H. Cantor f. 10v; dicebat ‥ quod si animarum custodiam ipsis ~eret, sathanizaret M. Par. Maj. V 257; 1289 rex ~idit ‥ Bernardo custodiam et exercitium sigilli regis RGasc II 305a; quo audito ‥ abbas ‥ religionis habitum ei ~ens, normam bene vivendi edocuit (Berachus 6) VSH I 77.  b rex ‥ ~idit obsides et puppes Cnut filio suo custodiendas [ed. OMT: custodiendos] H. Hunt. HA VI 9; s1164 si sacerdos ‥ flagitium perpetrasset, exordinatus ab archiepiscopo, ~eretur laicali curie judicandus Ann. Wint. 57; 1309 caveat unusquisque quod non ~at factum hujusmodi custodiendum sine facto quod traditionem testatur Year Bk. I (Selden Soc. XVII) 164; cum ‥ cor ‥ et corpus ejus ‥ subterranee recondenda ~erentur Meaux I 117. 6 to pass on or hand down (information, teaching, or tradition), convey, transmit. Vilfrido qui primus ‥ catholicum vivendi morem ecclesiis Anglorum ~ere didicit Bede HE IV 2; talia ‥ postquam precepta matronae / tradidit ‥ vultum ‥ inde removit Wulf. Swith. I 1384; est ‥ utilis quam ~imus ratio Balsh. AD 53; motus de quibus non est adhuc determinata doctrina ~ita T. Sutton Gen. & Corrupt. 47; inceperant ‥ aliter ‥ notare, qua de causa alias regulas proprias ‥ ~iderunt Mens. & Disc. (Anon. IV) 46; de Willelmo ‥ ~ebatur quod Londonie erat oriundus Higd. VII 30 p. 144; fulminum plura genera ~it Plinius J. Foxton Cosm. 8. 4. 7 to hand over, deliver, consign (to state, position, condition, treatment, or sim.); b (~ere poenis); c (~ere morti); d (~ere sepulturae or sim.); e (to writing or sim.); f (~ere memoriae, ~ere oblivioni). g (~ere nuptui or sim.) to give in marriage. pater filium suum ‥ potestatem habet ~ere in servitutem Theod. Pen. II 13. 1; qui se Deo voverunt comam ‥ tondere atque igni ~ere jubebantur Bede Acts 981D; quod si quis alius ‥ hoc errore teneretur, incurie ~endum putarem Adel. ED 4; 1254 priusquam litere ~erentur ad bullam RL II 105.  b filii tenebrarum ‥ si vestrae potentiae sit istis me ~ere poenis, en praesto sum Felix Guthl. 31 p. 106; corpus suum variis penis ~idit V. Edm. Rich B 620.  c missis itaque sortibus, sors nunc unum nunc alium morti ~idit Eul. Hist. I 147; rex offensus multos morti ~idit Latin Stories 105.  d nec erat qui crudeliter interemtos sepulturae ~eret Bede HE I 15; 1171 cum ‥ martiris corpus sepulture ~endum esset J. Sal. Ep. 304 (305 p. 734); adhuc ‥ laborabant laniste iniqui ne ‥ corpus martyris sepulture ‥ ~eretur M. Par. Maj. I 399; decedens sepeliri non poterat nisi ‥ de permissione Ricardi terra [Meaux I 235: terre] ~eretur Knighton I 153 (cf. Meaux I 343: reliqui ‥ in loco ‥ vasto ‥ terre ~iti fuerunt).  e excessus Henrici de E. memoriali scripto ~ere dignum ducimus, ad cautelam quidem, non ad usum Brakelond f. 140; cum operi manum primo imposuissem et que in cera dictaveram pergamene magna ex parte ~idissem Eadmer V. Anselmi II 72.  f aliqua [miracula] memoriae ~ere commodum duximus Bede HE V 2; ut quicquid ‥ didicerat non ‥ oblivioni ~eret sed ‥ memoriae commendaret Wulf. Æthelwold 6; 1073 nec ~i oblivioni oportet quam benigne consanguineos vestros ‥ recepi Lanfr. Ep. 1 (1); 1510 pro m brodnalle oblivioni ~itis ultimo anno, ij s. j d. Ac. Durh. 661.  g 1100 si quis baronum ‥ meorum filiam suam nuptum ~ere voluerit ‥ mecum inde loquatur (Carta Regis) GAS 521 (= SelCh 118); dum michi Margaritam proneptem suam in conjugium ~idit Ord. Vit. VIII 22 p. 395; 1230 cum rex ‥ filiam suam Matildem nuptui ~eret RBExch 5; quidam vir et uxor sua filiam ‥ cuidam juveni nuptui ~iderunt Latin Stories 59. 8 to give over, dedicate, devote (to activity, purpose, or sim.). puer ‥ sacris litterarum studiis ~itus est Ælf. Æthelwold 5; propterea quod ‥ istis forensibus ‥ curis me ~ere non nossem W. Malm. GR IV prol. p. 357; sese in obsequium ducis ~iderunt Ord. Vit. III 14 p. 155; Constans ‥ semet ipsum in consilium ejusdem ~idit ita ut nichil absque precepto ipsius faceret G. Mon. VI 7; c1205 assisam civitatis ~idi ad murum faciendum Ch. Westm. 371. 9 ? f. l. sigillum Salamonis facit ‥ multa folia sursum †tradentia [? l. tendentia] et flores albos plures sub arcu haste sue deorsum †tradentes [? l. tendentes] Alph. 169.