turpitudo
turpitudo, unsightliness, repulsiveness, foulness, deformity
- I Lit. (very rare): an est ullum malum majus turpitudine? Cic. Off. 3, 29, 105: virtutis laude turpitudinem tegere, Ap. Apol. p. 283, 9.—
- II Trop., baseness, shamefulness, disgrace, dishonor, infamy, turpitude (syn.: obscenitas, dedecus): ut nullum probrum, nullum facinus, nulla turpitudo ab accusatore obiceretur, Cic. Font. 16, 37: quanta erit turpitudo, quantum dedecus, quanta labes, id. Phil. 7, 5, 15: turpitudinem atque infamiam delere ac tollere, id. Verr. 1, 16, 49; id. Fin. 3, 11, 38: si omnia fugiendae turpitudinis adipiscendaeque honestatis causā faciemus, id. Tusc. 2, 27, 66; cf.: fuga turpitudinis, appetentia laudis et honestatis, id. Rep. 1, 2, 2: (divitiis) abuti per turpitudinem, Sall. C. 13, 2: cum summā turpitudine in exsilio aetatem agere, id. ib. 58, 12: populo turpitudinem et impudentiam exprobrare, Suet. Aug. 42: verborum, Cic. de Or. 2, 59, 242: ut turpitudinem fugae virtute delerent, Caes. B. G. 2, 27: generis, Quint. 3, 7, 19: pristinae vitae, Gell. 18, 3, 3.—Plur.: propter flagitiorum ac turpitudinum societatem, fellowship in vile practices, Cic. Verr. 2, 5, 41, § 107; v. also turpido.
inferior pars corporis in onagrorum setosa ~ine describitur
partes miserie: ~o, ponderositas, etc. ‥ septem priores hujus miserie partes corporis
vir qui habuit tabulatam faciem venit ad sanctum ‥ et orans vir sanctus pro illo, sanatus est ex illa hora a ~ine vultus sui(
quedam suam ~inem vel velare vel pulchritudinem augere studentes, fuco ‥ facies suas colorant
sponsus spiritalis ‥ ita pulcher est, ita mundus ‥ ut non possit pati ‥ aliquam ~inem vel aliquam inquinationem vel feditatem
vestimentorum ~inem
preceptum est omnibus qui ‥ scurabunt ‥ fossas suas ‥ quod jaceant solum sive ~inem de eisdem fossis provenientem super montes et illam abcariare extra vicum(
queso formam ‥ que nec perfidie maculam nec ~inis irroget notam
libidinum sordibus oblectari, ac instar immundissime suis in ceno ~inis volutari ‥ nihil turpius
Priapo asinus [immolatur ] quod ~inem ejus cum nympha ‥ coeuntis ruditu indicavit
tertia pars est de virtutum honestate ut amentur et vitiorum ~ine ut vitentur
nichil ‥ est in Euuangelio nisi honestum; nulla est ibi ~o
omnes ‥ ~ines ab ipso celant rege, ne corrigantur
ubi ~inem majorem et enormiorem excessum perpetravit, ibi dedecus ‥ majus
turpe reputans a pueritia si quam ~inem relinqueret unquam aut preteriret intemptatam
nec libenter audiet nec libenter loquetur ~ines
feminalia ‥ linea ad operiendam carnem ~inis
sacra lex prohibet cognationis ~inem revelare(
non habuisti quo tegeres carnem ~inis tue
de illis qui libidinose obtrectant pudenda. si qui obtrectaverit puelle vel mulieris pectus vel ~inem ‥ si laicus tres dies peniteat
- 1. lelijkheid;
- 2. (metaf.) schande, smaad; ➤ alci turpitudini est (m. inf.) het maakt iem. te schande;
- 3. onzedelijkheid, zedeloosheid, slechtheid, ook plur. [iudicum; verborum].
turpis, obscœnus, cloaca. Thwroczius in Salomone Rege Hungar. cap. 36 :
Corpus Saraceni rapuerunt, et in Turpitudinem projecerunt.
Si quis obtrectaverit puellæ aut mulieris pectus, vel Turpitudinem earum, etc.Occurrit non semel hac notione in Libris sacris. Vide Concilium Calchutense ann. 787. can. 10.
- turpis, unsightliness, repulsiveness, foulness, deformity: an est ullum maius malum turpitudine?—Fig., baseness, shamefulness, disgrace, dishonor, infamy, turpitude: ut nulla turpitudo ab accusatore obiceretur: turpitudinem delere ac tollere: vitandae turpitudinis causā: cum summā turpitudine aetatem agere, S.: ut turpitudinem fugae virtute delerent, Cs.: turpitudinum societas, fellowship in vile practices: qui est gurges turpitudinum omnium.
-
…temporibus rei publicae cedas non est postulandum. neque enim is es, Catilina, ut te aut pudor a turpitudine aut metus a periculo aut ratio a furore revocarit. quam ob rem, ut saepe iam dixi, proficiscere…
Cicero, in Catilinam
-
…tibi impendere senties ad illa venio quae non ad privatam ignominiam vitiorum tuorum, non ad domesticam tuam difficultatem ac turpitudinem, sed ad summam rem publicam atque ad omnium nostrum vitam salutemque pertinent. potestne tibi haec lux, Catilina…
Cicero, in Catilinam
-
…nemo est extra istam coniurationem perditorum hominum qui te non metuat, nemo qui non oderit. quae nota domesticae turpitudinis non inusta vitae tuae est quod privatarum rerum dedecus non haeret in fama quae libido ab oculis, quod facinus…
Cicero, in Catilinam
-
…procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, illinc fraudatio ; hinc pietas, illinc scelus ; hinc constantia, illinc furor ; hinc honestas, illinc turpitudo ; hinc continentia, illinc libido ; hinc denique aequitas, temperantia, fortitudo, prudentia, virtutes omnes certant…
Cicero, in Catilinam
-
…certamus, illis supervacaneum est pugnare pro potentia paucorum. Quo audacius aggredimini memores pristinae virtutis Licuit vobis cum summa turpitudine in exsilio aetatem agere, potuistis nonnulli Romae amissis bonis alienas opes exspectare quia illa foeda atque intoleranda viris videbantur…
Sallust, Catilina
-
…montis, maria constrata esse Quibus mihi videntur ludibrio fuisse divitiae quippe, quas honeste habere licebat, abuti per turpitudinem properabant. Sed lubido stupri, ganeae ceterique cultus non minor incesserat viri muliebria pati, mulieres pudicitiam in propatulo…
Sallust, Catilina
-
…civitate contra leges senatusque consulta, caedis relinquo, libidines praetereo, quarum acerbissimum exstat indicium et ad insignem memoriam turpitudinis et paene ad iustum odium imperi nostri, quod constat nobilissimas virgines se in puteos abiecisse et morte voluntaria necessariam…
Cicero, de Provinciis Consularibus
-
…praefectoque tuo tradidisses, evertisti miseras funditus civitates, quae non solum bonis sunt exhaustae sed etiam nefarias libidinum contumelias turpitudinesque subierunt qui modus tibi fuit frumenti aestimandi, qui honorarii si quidem potest vi et metu extortum honorarium nominari .…
Cicero, in Pisonem
-
…propter se fugiendam putamus, cur non etiam, ac fortasse magis, propter se formae dignitatem sequamur et si turpitudinem fugimus in statu et motu corporis, quid est cur pulchritudinem non sequamur atque etiam valitudinem, vires, vacuitatem…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum