vigilo
vigilo, to watch, keep awake, not to sleep, be wakeful
- I Neutr., to watch, i. e. to be or keep awake at night, not to sleep, be wakeful (class.; syn. excubo).
- A Lit.: ad multam noctem vigilare, Cic. Rep. 6, 10, 10: de nocte, id. Q. Fr. 2, 15, 2: proximā nocte, id. Cat. 3, 3, 6: usque ad lucem, Ter. Eun. 277: ad ipsum Mane, Hor. S. 1, 3, 17.—With a homogeneous object: in lectitando ... vigilias vigilare, Gell.. N. A. praef. § 19.—Impers.: redeo si vigilatur et hic, Mart. 12, 68, 6.—Transf.: vigilat Troicus ignis, burns continually, Stat. S. 1, 1, 35; so, flamma, Flor. 1, 2, 3: lumina (of a light-house), Ov. H. 18, 31.—Prov.
- α Hic vigilans somniat, i. e. builds castles in the air, Plaut. Capt. 4, 2, 68 (848); cf.: num ille somniat Ea, quae vigilans voluit? Ter. And. 971.—
- β Qui imperata effecta reddat, non qui vigilans dormiat, who dreams with his eyes open, goes to sleep over a thing, Plaut. Ps. 1, 3, 152 (381); cf.: et vigilans stertis, Lucr. 3, 1048: vigilanti stertere naso, Juv. 1, 57.—Impers. pass.: redeo, si vigilatur et hic, Mart. 12, 68, 6.—
- B Trop.
- 1 In gen., to be watchful, vigilant: vigilantes curae, Cic. Div. 1, 43, 96: oculi vigilantes, Verg. A. 5, 438.—
- 2 In partic., to keep watch over any thing, to be watchful or vigilant: vigilandum est semper: multae insidiae sunt bonis, Att. ap. Cic. Planc. 24, 59 (Trag. Rel. p. 138 Rib.): excubabo vigilaboque pro vobis, Cic. Phil. 6, 7, 18: vigila, Chrysippe, ne tuam causam deseras, id. Fat. 6, 12: ut vivas, vigila, Hor. S. 2, 3, 152: studiis vigilare severis, to engage in, Prop. 2, 3, 7: janitor ad dantes vigilet, id. 4 (5), 5, 47: Mars, vigila, an invocation to Mars at the breaking out of a war, acc. to Serv. ad Verg. A. 8, 3.—
- II Act., to watch through, spend in watching, to do or make while watching (poet.): noctes vigilantur amarae, Ov. H. 12, 169; so, vigilata nox, id. F. 4, 167: ubi jam breviorque dies et mollior aetas, Quae vigilanda viris, Verg. G. 1, 313: carmen vigilatum, Ov. F. 4, 109: vigilati labores, id. Tr. 2, 11: magia occulta noctibus vigilata, pursued by night, Ap. Apol. p. 304, 28.—Hence,
- A vĭgĭlans, antis, P. a. (acc. to I. B. 2.), watchful, anxious, careful, vigilant: vigilantes et boni et fortes et misericordes, Cic. Rosc. Am. 48, 139: vigilans et acutus tribunus plebis, id. Agr. 1, 1, 3: vigilans et industrius homo, id. Att. 8, 11, B, 1: sentiet in hac urbe esse consules vigilantis, id. Cat. 2, 12, 27.—Comp.: nemo paratior, vigilantior, compositior, Cic. Verr. 1, 11, 32.—Sup.: dux (Hannibal), Val. Max. 9, 1, ext. 1.—Adv.: vĭgĭlanter, watchfully, carefully, vigilantly, Cic. Verr. 2, 4, 64, § 144.—Comp.: vigilantius, Cic. Rep. 6, 24, 26.—Sup.: vigilantissime, Cic. Mur. 15, 32.—*
- B vĭ-gĭlātē, adv., for vigilanter, watchfully, vigilantly, Gell. 3, 14, 12.
I intr., ¶ 1 veiller, être éveillé : Cic. Cat. 3, 6 ; Rep. 6, 10 ; Pis. 43 ; vigilias vigilare Gell. præf. 19, passer des veilles ; vigilatur Mart. 12, 68, 6, on veille || vigilans somniat Pl. Capt. 848, il rêve tout éveillé, cf. Ter. Andr. 972 ; vigilans dormit Pl. Ps. 386, il dort éveillé, il dort debout = il est endormi, mou || [poét.] incertum vigilans Ov. H. 10, 9, réveillée dʼune manière incertaine ¶ 2 [mét.] vigilantes curæ Cic. Div. 1, 96, soins qui ne sʼendorment pas ; oculi vigilantes Virg. En. 5, 438, yeux vigilants, sur le qui-vive ¶ 3 [fig.] être sur ses gardes, être attentif, veiller au grain, être sur le qui-vive : Cic. Phil. 6, 18 ; Verr. 2, 5, 181 ; Cat. 3, 3 || [avec ut, ne ] pour faire que, pour éviter que : Cic. Fam. 2, 10, 4 ; Fato 12.
II tr., poét., ¶ 1 passer dans la veille : noctes vigilantur Ov. H. 12, 169, des nuits se passent sans dormir, cf. Ov. F. 4, 167 ; vigilatum carmen Ov. F. 4, 109, un chant fait dans les veilles ¶ 2 entourer de veilles, de soins : quæ vigilanda (sint) viris Virg. G. 1, 313, [dire] à quoi les hommes doivent consacrer leurs soins.
- 1. waken, wakker zijn of blijven [ad multam noctem; de nocte de hele nacht; usque ad lucem]; ➤ sprw.: vigilans dormit (Plaut.) slaapt met open ogen;
- 2. (metaf.) waakzaam zijn, onvermoeibaar bezig zijn [pro alqo; ad salutem rei publicae]; II. tr. (poët.; postklass.)
- 1. doorwaken [noctes];
- 2. wakend verrichten of tot stand brengen [carmen; labores].
寤。不寐。防備。愼。Noctes vigilantur amarae 難受而熬夜。Vigilet ignis 火不滅為幸。
Suggest a Translation
See an image
- vigil, to watch, keep awake, not to sleep, be wakeful: ad multam noctem: usque ad lucem, T.—To watch through: noctīs vigilabat ad ipsum mane, H.: noctes vigilantur amarae, O.: aetas vigilanda viris, V.: vigilata convivio nox, Ta.—Prov.: num ille somniat Ea, quae vigilans voluit? T.: vigilanti stertere naso, Iu.—To perform watching, do at night: carmen vigilatum, O.: vigilati labores, O.—Fig., to be watchful, be vigilant: pro vobis: ut vivas, vigila, H.
-
…cuius ego non modo factum sed vel inceptum ullum conatumve contra patriam deprehendero, sentiet in hac urbe esse consules vigilantis, esse egregios magistratus, esse fortem senatum, esse arma, esse carcerem quem vindicem nefariorum ac manifestorum scelerum…
Cicero, in Catilinam
-
…bene barbatos videtis, manicatis et talaribus tunicis, velis amictos, non togis ; quorum omnis industria vitae et vigilandi labor in antelucanis cenis expromitur. in his gregibus omnes aleatores, omnes adulteri, omnes impuri impudicique versantur .…
Cicero, in Catilinam
-
…ferendi hoc vero quis ferre possit, inertis homines fortissimis viris insidiari, stultissimos prudentissimis, ebrios sobriis, dormientis vigilantibus qui mihi accubantes in conviviis, complexi mulieres impudicas, vino languidi, conferti cibo, sertis redimiti, unguentis…
Cicero, in Catilinam
-
…unum scilicet et idem quod reliquis omnibus, ut desperent id quod conantur se consequi posse primum omnium me ipsum vigilare, adesse, providere rei publicae ; deinde magnos animos esse in bonis viris, magnam concordiam ; ordinum…
Cicero, in Catilinam
-
…non modo audiam sed etiam videam planeque sentiam. recognosce mecum tandem noctem illam superiorem ; iam intelleges multo me vigilare acrius ad salutem quam te ad perniciem rei publicae. dico te priore nocte venisse inter falcarios non agam obscure…
Cicero, in Catilinam
-
…illi sunt qui feruntur labores tui, iacere humi non solum ad obsidendum stuprum verum etiam ad facinus obeundum, vigilare non solum insidiantem somno maritorum verum etiam bonis otiosorum. habes ubi ostentes tuam illam praeclaram patientiam famis, frigoris…
Cicero, in Catilinam
-
…iam revertere, aut mox noctu te adiget horsum insomnia. Opus faciam ut defatiger usque ingratiis ut dormiam. Vigilabis lassus ; hoc plus facies. Ah nihil dicis Parmeno. Eiicienda hercle haec est mollities animi nimis me indulgeo…
Terence, Eunuchus
-
…cum telo esse, item alios iubere, hortari, uti semper intenti paratique essent ; dies noctisque festinare, vigilare, neque insomniis neque labore fatigari. Postremo, ubi multa agitanti nihil procedit, rursus intempesta nocte coniurationis principes…
Sallust, Catilina
-
…in terris, tunc cum primis ratione sagaci unde anima atque animi constet natura videndum, et quae res nobis vigilantibus obvia mentes terrificet morbo adfectis somnoque sepultis, cernere uti videamur eos audireque coram, morte obita quorum tellus amplectitur…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…rerum novitatem ; sed tua me virtus tamen et sperata voluptas suavis amicitiae quemvis efferre laborem suadet et inducit noctes vigilare serenas quaerentem dictis quibus et quo carmine demum clara tuae possim praepandere lumina menti, res quibus occultas penitus convisere…
Lucretius, De Rerum Natura