σπεῖρα
σπεῖρα, coil, rope; military unit, Roman manipulus
- anything twisted or wound, ποιεῖν τι οἷον σπεῖραν twist it into a ball, Hp. Morb. 2.33.
- 2 pl., coils or spires of a serpent, S. Fr. 535 (anap.), Ar. Fr. 500; πολύπλοκοι σ. E. Med. 481, cf. Ion 1164: so in sg., Nic. Th. 156, A.R. 4.151, Arat. 47, 89, etc.
- 3 rope, cord, Nic. Fr. 74.21, f.l. in Hp. Steril. 235; σπείραισι δικτυοκλώστοις with the netʼs meshy folds, S. Ant. 346 (lyr.); shipʼs cable, Plu. Garr. 2.507b; padded circle used by women carrying weights on their head, Aët. 12.55; so by Atlas, Apollod. 2.5.11; as a lamp-stand, ἀρτεμισίας σ. ἐπὶ τὸν λύχνον PMag.Lond. 121.601 (cf. σπειρίον III); round cushion, IG 5(1).1390.24 (Andania, i B.C.).
- 4 a mode of dressing the hair, Poll. 2.31, 4.149.
- 5 σ. βόειαι thongs or straps of ox-hide to guard and arm a boxerʼs fist, Theoc. 22.80.
- 6 knot or curl in wood, Thphr. HP 5.2.3, Plin. HN 16.198.
- 7 a kind of cheesecake (al. σπῖρα), Chrysipp.Tyan. ap. Ath. 14.647d.
- 8 rounded moulding in the base of an Ionic or Corinthian column, torus, IG 1(2).372.64, Sardis 7(1) No.181 (i A.D.), CIG 2713-14 (Labranda), Poll. 7.121, Vitr. 3.5.3.
- 9 Geom., anchor-ring, tore, produced by revolution of a circle about a line in its plane but not passing through the centre, Hero *Deff. 97, Procl. in Euc. p.119 F.
- II Milit., tactical unit, in the Ptolemaic army, BGU 1806.4 (i B.C.); used to translate the Roman manipulus, Plb. 11.23.1, al., Str. 12.3.18, Plu. Aem. 17; κατὰ σπείρας,= Lat. manipulatim, Plb. 3.115.12; later, cohort, Act. Ap. 10.1, J. BJ 3.4.2, IGRom. 1.10 (Massilia), 1373 (Egypt), al., OGI 208.2 (Nubia, ii A.D.), al. (gen. in this sense always σπείρης, Act.Ap. l.c., POxy. 477.3 (ii A.D.), BGU 73 (ii A.D.), OGI l.c., etc.).
- 2 = θίασος, religious college or guild, gen. σπείρης IG 14.925 (Portus Trajani); dat. σπείρῃ ib. 977 (Rome), Inscr.Perg. 319,320; nom. σπεῖρα AEM 14.28 (Roumania); Lat. spira, CIL 6.261 (Rome), al. (cf. σπειράρχης).
1. kronkel:
2. windsel:
3. marit. kabeltouw (dat achter het schip in het water werd gegooid om de vaart te remmen)
4. milit., afdeling in het Romeinse leger: manipel (Lat. manipulus); cohort (Lat. cohors):
5. bouwk., de ronde basissteen van een zuil: torus.
Bei Apolld. 2.5.11, σπεῖραν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ποιήσασθαι, wie Schol. Ap.Rh. 4.1396 ein Ring, den man unter die auf dem Kopfe zu tragende Last legte. – Auch die Basis, Unterlage einer Säule ; – βόειαι σπεῖραι, der von Ochsenleder gemachte, um die Faust gewundene caestus der Faustkämpfer, Theocr. 22.80. – Windung, Schneckenlinie, der gewundene Gang der Schlangen, Arat. 446 ; ὁλκοὶ τοῦ ὄφεως, Suid., u. ähnl. – Auch ein Schiffstan, das man im Sturme auswarf und hinter dem Schiffe schleppen ließ, um den schwankenden u. schnellen Gang des Schiffes zu sichern u. zu hemmen, νεὼς μὲν γὰρ ἁρπαγείσης ὑπὸ πνεύματος ἐπιλαμβάνονται σπείραις καὶ ἀγκύραις τὸ τάχος ἀμβλύνοντες, Plut. garrul. 10 ; vgl. Luc. Tox. 10. – Im Holze solche Stellen, wo die Holzfasern schneckenförmig in einander gewunden sind, Maser, Theophr.
Bei Pol. der römische manipulus, der dritte Teil der Cohorte, 11.23.1 u. sonst ; κατὰ σπείρας, manipulatim, 3.115.12 u. öfter ; Plut., NT u. a.Sp. – Vgl. noch σπάρτος, σπάργω, σπάργανον u. σφαῖρα.
- ILat. spira, anything wound or coiled: in pl. the coils or spires of a serpent, Eur.; also σπείραις δικτυοκλώστοις with the netʼs meshy folds, Soph.
- 2σπεῖραι βόειαι thongs or straps of ox-hide bound round a boxerʼs fist, the caestus, Theocr.
- IIa body of men-at-arms, the Roman manipulus, = two centuries, Polyb.:—also a cohort, NTest.
-
…εἰς ἔτος ἱππείῳ γένει πολεύων. κουφονόων τε φῦλον ὀρνίθων ἀμφιβαλὼν ἄγει καὶ θηρῶν ἀγρίων ἔθνη πόντου τʼ εἰναλίαν φύσιν σπείραισι δικτυοκλώστοις, περιφραδὴς ἀνήρ · κρατεῖ δὲ μηχαναῖς ἀγραύλου θηρὸς ὀρεσσιβάτα, λασιαύχενά θʼ ἵππον ὀχμάζεται ἀμφὶ λόφον ζυγῶν οὔρειόν…
Sophocles, Antigone
-
…καλλίων σπουδὴ περὶ αὐτὰ γίγνεται, ὅταν τις τῇ διαλεκτικῇ τέχνῃ χρώμενος, λαβὼν ψυχὴν προσήκουσαν, φυτεύῃ τε καὶ σπείρῃ μετʼ ἐπιστήμης λόγους, οἳ ἑαυτοῖς τῷ τε φυτεύσαντι βοηθεῖν ἱκανοὶ καὶ οὐχὶ ἄκαρποι ἀλλὰ ἔχοντες σπέρμα, ὅθεν ἄλλοι…
Plato, Phaedrus
-
…αὐτῶν ἀθανάτοις ὁμώνυμον εἶναι προσήκει, θεῖον λεγόμενον ἡγεμονοῦν τε ἐν αὐτοῖς τῶν ἀεὶ δίκῃ καὶ ὑμῖν ἐθελόντων ἕπεσθαι, σπείρας καὶ ὑπαρξάμενος ἐγὼ παραδώσω · τὸ δὲ λοιπὸν ὑμεῖς, ἀθανάτῳ θνητὸν προσυφαίνοντες, ἀπεργάζεσθε ζῷα καὶ γεννᾶτε τροφήν τε…
Plato, Timaeus
-
…ἑορτῆς χάριν δρῴη ἄν, ὅτε καὶ ποιοῖ · ἐφʼ οἷς δὲ ἐσπούδακεν, τῇ γεωργικῇ χρώμενος ἂν τέχνῃ, σπείρας εἰς τὸ προσῆκον, ἀγαπῴη ἂν ἐν ὀγδόῳ μηνὶ ὅσα ἔσπειρεν τέλος λαβόντα ; οὕτω που, ὦ Σώκρατες ,…
Plato, Phaedrus
-
…καὶ μιξόθηρας φῶτας, ἱππείας τʼ ἄγρας ἐλάφων, λεόντων τʼ ἀγρίων θηράματα. κατʼ εἰσόδους δὲ Κέκροπα θυγατέρων πέλας σπείραισιν εἱλίσσοντʼ, Ἀθηναίων τινὸς ἀνάθημα · χρυσέους τʼ ἐν μέσῳ συσσιτίῳ κρατῆρας ἔστησʼ. ἐν δʼ ἄκροισι βὰς ποσὶ κῆρυξ…
Euripides, Ion
-
…ἀπὸ τῆς Ἀντιοχείας τὸ μὲν δωδέκατον τάγμα πλῆρες, ἀπὸ δὲ τῶν λοιπῶν ἀνὰ δισχιλίους ἐπιλέκτους, πεζῶν τε ἓξ σπείρας καὶ τέσσαρας ἴλας ἱππέων, πρὸς αἷς τὰς παρὰ τῶν βασιλέων συμμαχίας, Ἀντιόχου μὲν δισχιλίους ἱππεῖς καὶ πεζοὺς τρισχιλίους…
Flavius Josephus, Jewish War
-
…τῆς δυνάμεως ἐν διαστήμασιν. ὁ δὲ Φιλοποίμην θεασάμενος αὐτοῦ τὴν ἐπιβολήν, ὅτι τοῖς καταπέλταις ἐπενόει βαλὼν εἰς τὰς σπείρας τῶν φαλαγγιτῶν τραυματίζειν τοὺς ἄνδρας καὶ θόρυβον ἐμποιεῖν τοῖς ὅλοις, οὐκέτι χρόνον ἔδωκεν οὐδʼ ἀναστροφήν, ἀλλὰ διὰ τῶν…
Polybius, Histories
-
…συνεξελὼν δορὶ γάμων Κρεούσης ἀξίωμʼ ἐδέξατο, οὐκ ἐγγενὴς ὤν, Αἰόλου δὲ τοῦ Διὸς γεγὼς Ἀχαιός. χρόνια δὲ σπείρας λέχη ἄτεκνός ἐστι, καὶ Κρέουσʼ · ὧν οὕνεκα ἥκουσι πρὸς μαντεῖʼ Ἀπόλλωνος τάδε ἔρωτι παίδων. Λοξίας δὲ τὴν…
Euripides, Ion
-
…ἑσπέραν ἐκτεινομένην τὴν δὲ ἐπὶ τὰς ἀνατολάς · ἐκ τούτων δὲ ἐξεῖχον ἑκατὸν κεφαλαὶ δρακόντων. τὰ δὲ ἀπὸ μηρῶν σπείρας εἶχεν ὑπερμεγέθεις ἐχιδνῶν, ὧν ὁλκοὶ πρὸς αὐτὴν ἐκτεινόμενοι κορυφὴν συριγμὸν πολὺν ἐξίεσαν. πᾶν δὲ αὐτοῦ τὸ σῶμα κατεπτέρωτο…
Apollodorus, Library and Epitome
-
…δὲ καὶ ἀπὸ Καισαρείας πέντε καὶ ἱππέων ἴλη μία, πέντε δʼ ἕτεραι τῶν ἀπὸ Συρίας ἱππέων. τῶν δὲ σπειρῶν αἱ δέκα μὲν εἶχον ἀνὰ χιλίους πεζούς, αἱ δὲ λοιπαὶ δεκατρεῖς ἀνὰ ἑξακοσίους μὲν πεζούς, ἱππεῖς δὲ ἑκατὸν…
Flavius Josephus, Jewish War