χωρέω

χωρ-έω, Anacr. 108, etc.; fut. χωρήσω Il. 16.629, Hdt. 5.89, 8.68.β, Hp. Nat.Puer. 18, and in later Prose, as D.H. 4.9, Luc. Dear.Iud. [DDeor. 20.]15, etc.; Att. only in Th. 1.82 (exc. in compds., ἀνα-χωρήσω Id. 7.72, ἀπο- X. Eq.Mag. 6.2, προ- Th. 3.4, προσ- Id. 2.2, συγ- Id. 1.140, etc.); elsewh. in Trag. and Att. always in med. form, χωρήσομαι, A. Th. 476, S. El. 404, Th. 2.20, etc., and freq. in compds.: aor. ἐχώρησα, Ep. χώρησα, Il. 15.655, h.Cer. 430, Th. 4.120, etc.: pf. κεχώρηκα Hdt. 1.120, 122, Th. 1.122, Hp. Acut. 19, etc.:—Pass., fut. χωρηθήσομαι (συγ-) Plb. 15.17.5: aor. ἐχωρήθην (συν-) X. HG 3.2.31, D. 38.4: pf. κεχώρηται (παρα-) D.H. 11.52, (συγ-) Pl. Phlb. 15a: (χῶρος):—

• make room for another, give way, withdraw, ἐχώρησαν πάλιν αὖτις Il. 17.533; γαῖα ἔνερθε χώρησεν the earth gave way from beneath, i. e. opened, h.Cer. l.c.; χ. πρύμναν, = κρούεσθαι πρύμναν, put back, retire, E. Andr. 1120; χωρεῖτε begone! A. Eu. 196, cf. E. Or. 1678, Med. 820, etc.—The uncom pounded word does not occur in Od. and only fut. and aor. in Il.—Construction:
• • • 1 c. gen. rei vel loci, χώρησεν τυτθὺν ἐπάλξιος Il. 12.406; νεῶν ἐχώρησαν 15.655; νεκροῦ χωρήσουσι 16.629; also νηῶν ἄπο . . ἐχώρησαν προτὶ Ἴλιον 13.724; ἀπὸ κρατερῆς ὑσμίνης χωρήσαντες 18.244; ἔξω τῶνδε δωμάτων χωρεῖτε A. Eu. 180; ἐκ πυλῶν Id. Th. 476; ἐκ προαστίου S. El. 1432.
    • 2 c. dat. pers., give way to one, make way for him, retire before him, οὐδʼ ἂν Ἀχιλλῆϊ χωρήσειεν Il. 13.324, cf. 17.101.
  • II after Hom., go forward, advance, τὸ πῦρ . . πρόσω κεχώρηκεν Call. in PSI 11.1216.34; simply, go or come, Hdt. 1.10, etc.; go on oneʼs journey, travel, S. OT 750; χ. ἐπʼ ἀδελφεοῦ βίαν Pi. N. 10.73, etc.; ἐς ναῦν A. Pers. 379; χ. πρὸς ἔργον come to action, S. Aj. 116, Ar. Ra. 884; χ. πρὸς ἧπαρ go to oneʼs heart, S. Aj. 938; χωρῶν ἀπείλει νῦν go and threaten, Id. OC 1038; διὰ φόνου χ. E. Andr. 176; τὰ τοξεύματα ἐχώρει διὰ τῶν ἀσπίδων, of weapons, X. An. 4.2.28; τὸ ὕδωρ κατὰ τὰς τάφρους ἐχώρει it went off by . ., Id. Cyr. 7.5.16; ἄνω ποταμῶν χωροῦσι παγαί E. Med. 410 (lyr.), cf. X. HG 2.4.10; χώρει κάτω go downwards, i.e. beginning from the upper parts of the body, A. Pr. 74; διὰ στόμα χωροῦντα . . ἀφρόν E. Med. 1174; χ. κύκλῳ [ὁ ποταυός] Pl. Phd. 113b; ὁμόσε χ. τισί to join battle, Th. 6.101, Ar. Lys. 451, cf. ὁμόσε I.2; χ. ὁμόσε τοῖς λόγοις E. Or. 921; χ. δειπνήσων Ar. Fr. 272; πρὸς τὸ ἱερὸν χωρῆσαι δρόμῳ Th. 1.134; χωροῖς ἂν εἴσω S. El. 1491, Ph. 674; χώρει, ξένʼ, ἔξω Id. OC 824: of Time, νὺξ ἐχώρει the night was passing, near an end, A. Pers. 384; βιοστερὴς χ. wander about, S. OC 747: Medic., of excretions, τὰ χωρέοντα μὴ τῷ πλήθει τεκμαίρεσθαι, ἀλλʼ ὡς ἂν χωρέῃ οἷα δεῖ Hp. Aph. 1.23; also of the menses, Id. Mul. 1.2: c. acc. loci, Κεκροπίαν χθόνα χ. E. Ion 1572.
  • • • b to be in motion or flux, πάντα χωρεῖ Heraclit. ap. Pl. Cra. 402a, cf. Hp. Vict. 1.5.
    • 2 go forward, make progress, τοὔργον οὐ χωρεῖ πρόσω A. Dict. fr. 46a**.16; πῶς οὖν οὐ χωρεῖ τοὔργον; Ar. Pax 472 (lyr.); χωρεῖ . . τὸ πρᾶγμα ib. 509; τόκοι χωροῦσιν Id. Nu. 18; χωρεῖ τὸ κακόν Id. V. 1483, Nu. 907 (both anap.).
    • 3 come to an issue, turn out in a certain manner, παρὰ σμικρὰ . . κεχώρηκε have come to little, of the event of oracles, Hdt. 1.120; εὐτυχέως χ. Id. 3.39; κακῶς χ. turn out ill, Pl. Lg. 684e; δόξα δʼ ἐχώρει δίχα E. Hec. 117 (anap.), cf. Hel. 759: freq. abs., advance, succeed, Hdt. 3.42, 5.89; πάντα διὰ πράξεων καὶ . . ἀγώνων κεχωρηκότα . . Ῥωμαίοις Onos. Praef. 8; τὰ πράγματα χωρεῖ κατὰ λόγον Plb. 28.17.12; ὁ λόγος ὁ ἐμὸς οὐ χωρεῖ ἐν ὑμῖν Ev.Jo. 8.37 (unless in signf. III. infr.); also, to be possible, οὐ γάρ οἱ χωρεῖ περιβαλεῖν κτλ. Ael. VH 1.3 (sed leg. ἐγχωρεῖ).
    • 4 to be spread abroad, ἡ φάτις κεχώρηκε a report spread, Hdt. 1.122; διὰ πάντων οὕτως ἐχώρει τίς ἕψεται;" X. Cyr. 3.3.62; κλαυθμὸς διὰ πάντων ἐχώρει Plu. Rom. 19; ὄνομα δόξῃ διὰ πάντων ἀνθρώπων κεχωρηκός a name spread abroad, ib. 1.
    • 5 of money, to be spent, τὰς μὲν δαπάνας χωρεῖν ἐντελεῖς ἐκ τῶν οἴκων, τὰ δὲ ἔργα μὴ τελείσθαι λυσιτελούντως πρὸς τὴν δαπάνην X. Oec. 20.21; τὰ προσγεινόμενα χωρήσει εἰς ἃ ἂν ὁ δῆμος θελήσῃ IG 5(1).18B 6 (Sparta), cf. 1432.4 (Messene, i B. C./i A. D.).
  • III trans., have room for a thing, hold, contain, freq. of measures, κρητὴρ χωρέων ἀμφορέας ἑξακοσίους Hdt. 1.51, cf. 192, 4.61, Ar. Nu. 1238, Pl. Smp. 214a; οὐκ ἐχώρησεν αὐτοὺς ἡ πόλις Th. 2.17, cf. D. 21.200, Aeschin. 3.164, E. Hipp. 941; οὐκ ἐχώρει αὐτοὺς ἡ γῆ κατοικεῖν ἅμα LXX Ge. 13.6; ποτήρια . . οὐχὶ χωροῦντʼ οὐδὲ κόγχην Pherecr. 143.3 (troch.); κοτύλας χ. δέκα Men. Kol.Fr. 2, cf. Diph. 96, etc.; χωρήσατε ἡμᾶς take us into your hearis! 2 Ep.Cor. 7.2; οὐ πάντες χωροῦσι τὸν λόγον τοῦτον find room for . ., Ev.Matt. 19.11 (so perh. intr., Ev.Jo. 8.37, v. supr. II.3); to be capable of, τὸ Κάτωνος φρόνημα Plu. Cat.Mi. 64: c. inf., to be capable of doing, οὐ χωρεῖ μεγάλην διδαχὴν ἀδίδακτος ἀκούειν (v. l. for ἀκουή) Ps.-Phoc. 89; δωρεὰν ὅσην οὐκ ἐχωρήσατε αἰτεῖσθαι IG 7.2713.11 (Acraeph., Oratio Neronis).
  • • 2 impers., ὅταν μηκέτι χωρῇ αὐταῖς ἐργαζομέναις [ταῖς μελίτταις] when there is no more room for them, Arist. HA 626b11.

χωρέω, fut. gew. att. χωρήσομαι, selten χωρήσω, s. Poppo obs. in Thuc. p. 149,
1) Raum geben, Platz machen, weichen, sich zurückziehen, νηῶν ἄπο Τρῶες ἐχώρησαν προτὶ Ἴλιον Il. 13.724 ; ἀπὸ κρατερῆς ὑσμίνης χωρήσαντες 18.244 ; πάλιν αὖτις χωρεῖν 17.533 ; γαῖα ἔνερθεν χώρησεν, von unten her wich die Erde, sie tat sich voneinander, H.h. Cer. 430 ; – c. gen. des Ortes oder der Sache, vor der man zurückweicht oder weggeht, χώρησεν τυτθὸν ἐπάλξιος Il. 12.406 ; νεῶν ἐχώρησαν 15.655 ; νεκροῦ χωρήσουσι 16.629 ; u. c. dat. der Person, vor der Einer sich zurückzieht, οὐδʼ ἂν Ἀχιλλῆϊ χωρήσειεν, 13.324, 17.101 (in der Od. kommt das simplex nicht vor); ἐκ πυλῶν χωρήσεται Aesch. Spt. 458.
2) von der Stelle gehen, sich fortbewegen, von Personen und Sachen ; ἔξω τῶνδε δωμάτων τάχος χωρεῖτε Aesch. Eum. 171, u. öfter, wie Soph.; auch χωρῶ πρὸς ἔργον, ich gehe ans Werk, an die Ausführung, Aj. 116 (Thuc. 1.18, 3.831 ; vom Schmerze, χωρεῖ πρὸς ᾗπαρ δύη 918 ; Eur. oft ; χωρεῖ τὸ ὕδωρ, das Wasser geht od. fließt, im Ggstz des stehenden, Xen. Cyr. 7.5.16 ; τὸ τόξευμα χωρεῖ διὰ τοῦ θώρακος, der Pfeil geht, dringt durch den Panzer, An. 4.2.28 ; auch von der Zeit, νὺξ ἐχώρει, die Nacht rückte vor od. ging zu Ende, Aesch. Pers. 382 ; ἐπί τι, wozu, woran gehen, ἐχώρησεν ἐπʼ ἀδελφεοῦ βίαν Pind. N. 10.73 ; oft = marschieren, Thuc. u. Xen., ἐναντίοι ἐχώρουν τοῖς Πέρσαις, rückten ihnen entgegen, Cyr. 7.1.32. – Daher übertr., im Gange sein, gangbar sein, vom Gelde und von Gerüchten, ἡ φάτις κεχωρήκεε, das Gerücht hatte sich verbreitet, Her. 1.122 ; λόγος ἐχώρει πολὺς ἐκ Σικελίας ὡς Plat. Ep. VII.338b ; διὰ πάντων χωρεῖν, durch Alle hindurchgehen, sich unter Allen verbreiten, Xen. Cyr. 3.3.62, wie ὄνομα κεχωρηκὸς διὰ πάντων Plut. Thes. 36 ; Rom. 19, oft ; – εἴς τι, auf Etwas eingehen, sich worauf beziehen, berufen, Ar. Ran. 641.
3) von Statten gehen, Fortgang haben ; Her. 3.42, 5.89 ; auch εὖ, εὐτυχῶς, 3.39 ; οὐ χωρεῖ τοὖργον Ar. Pax 472 ; ὅταν μηκέτι χωρῇ αὐταῖς ἐργαζομέναις Arist. H.A. 9.40 ; vom Orakel, in Erfüllung gehen, Her. 1.120 ; übh. gelingen, χωρήσαντός οἱ τούτου, da ihm dies gelang, 3.43 ; κακῶς αὐτοῖς ἐχώρησεν ἡ κατοίκισις Plat. Legg. III.684e ; τὰ πράγματα χωρεῖ κατὰ λόγον Pol. 28.15.12. – Vor sich gehen, angehen, ἀγὼν χωρεῖ πρὸς ἔργον, der Kampf kommt zu Stande, Ar. Ran. 884. – Vom Gelde, eingehen, einkommen, οἱ τόκοι χωροῦσιν Ar. Nub. 18. Bei Sp. = angehen, möglich sein, Ael.
4) einen Raum, eine Stelle einnehmen, in sich fassen, enthalten, aufnehmen, bes. von Maßen, χωρέει ἀμφορέας ἑξακοσίους, Her. 1.51, 70, 192, 4.61, 81 ; γαῖα, ἣ χωρήσεται τοὺς μὴ δικαίους καὶ κακοὺς πεφυκότας Eur. Hipp. 941 ; ἓξ χοεῖς χωρήσεται Ar. Nub. 1219 ; Plat. Symp. 214a ; Xen. An. 1.5.6 ; ἡ πόλις αὐτὸν οὐ χωρεῖ Dem. 21.200 ; übertr., ὅσον αἱ κεφαλαὶ αὐτοῖσιν ἐχώρεον, sie schrieen, so Viel ihre Köpfe faßten, aus vollem Halse, Arr.; auch τὸ φρόνημα, Plut. Cat. min. 46.

χωρέω

[χῶρος.]

(ἀνα-, ὑπο-.)

To withdraw, retire, give way : χώρησαν δʼ ὑπὸ πρόμαχοι Il. 4.505= Il. 16.588= Il. 17.316, χώρησε τυτθὸν ἐπάλξιος (from the . . .) Il. 12.406, οὐδʼ ἂν Ἀχιλλῆϊ χωρήσειεν (give way to him, retire before him) Il. 13.324. Cf. Il. 13.724, Il. 15.655, Il. 16.592, 629, Il. 17.101, 533, Il. 18.244.

χωρέω

• 1go ταχέως δʼ ἐπʼ ἀδελφεοῦ βίαν πάλιν χώρησεν ὁ Τυνδαρίδας N. 10.73

χωρέω (χῶρος), fut. χωρήσουσι, aor. (ἐ)χώρησα: properly, make space or room; give place, make way, withdraw; τινί, ‘before’ one, Il. 13.324; τινός, ‘from’ something, Il. 12.406.

χωρέω χῶρος

• • Ito make room for another, give way, draw back, retire, withdraw, Il.; γαῖα ἔνερθεν χώρησεν the earth gave way from beneath, i. e. opened, Hhymn.;— πρύμναν χ. κρούεσθαι πρύμναν, to put back, retire, Eur.; — χωρεῖτε begone! Aesch.—Construction:
  • • 1c. gen. loci, χώρησεν ἐπάλξιος he retired from the rampart, Il.; also, ἀπὸ ὑσμίνης χωρήσαντες Il.; ἐκ πυλῶν Aesch.
    • 2c. dat. pers. to give way to one, retire before him, οὐδʼ ἂν Ἀχιλλῆι χωρήσειεν Il.
  • IIto go forward, move on or along, Lat. incedere, and then simply to go or come, Hdt., etc.: to go on oneʼs journey, travel, Soph.; χ. πρὸς ἔργον to come to action, come on, begin, Soph.; χ. πρὸς ἧπαρ to go to oneʼs heart, Soph.; διὰ φόνου χ. Eur.; κάτω χώρει go downwards, i. e. beginning from the upper parts of the body, Aesch.:—absol., χ. ὁ ποταμός Plat.; ὁμόσε χ. to join battle, Thuc.; of Time, νὺξ ἐχώρει the night was passing, near an end, Aesch.: —also c. acc. loci, Κεκροπίαν χθόνα χ. Eur.
  • • 2to go on, advance, Lat. procedere, οὐ χωρεῖ τοὖργον Ar.; τόκοι χωροῦσιν Ar.
    • 3to come to an issue, turn out in a certain manner, παρὰ σμικρὰ κεχώρηκε have come to little, of oracles, Hdt.; εὐτυχέως χ., Lat. bene cedere, Hdt.:—absol., like προχωρέω, to go on well, succeed, Hdt.
    • 4to spread abroad, Hdt.; διὰ πάντων χωρεῖν to spread among all, Xen.
  • IIItrans. = χανδάνω, to have room for a thing, to hold, contain, esp. of measures, ὁ κρητὴρ χωρέει ἀμφορέας ἑξακοσίους Hdt.; ἡ πόλις οὐκ ἐχώρησεν αὐτούς Thuc.; χωρήσατε ἡμᾶς take us into your hearts, NTest.