ἀνατέλλω
ἀνατέλλω, to cause to rise up; rise up
- make to rise up, τοῖσιν δʼ (sc. ἵπποις) ἀμβροσίην ἀνέτειλε νέμεσθαι Il. 5.777; Αἴγυπτος . . Δήμητρος ἀντέλλει στάχυν A. Fr. 300, cf. LXX Ge. 3.18; ὕδωρ ἀ. make water gush forth, Pi. I. 6(5).75; τὸν ἥλιον Ev.Matt. 5.45:—so in Pass., φλὸξ ἀνατελλομένα a flame mounting up, Pi. I. 4(3).83.
- 2 bring forth, give birth to ἄντειλας Διόνυσον ib. ib. 7(6).5; ἰούλους A.R. 2.44: of events, μυρίʼ ἀπʼ αἰσχρῶν ἀνατέλλοντα S. Ph. 1139.
- II intr., rise, appear above the horizon, of any heavenly body, as sun and moon, Hdt. 2.142, S. OC 1246, Ar. Nu. 754; πρὸς ἠῶ τε καὶ ἥλιον ἀνατέλλοντα Hdt. 1.204, 4.40; also of constellations, A.R. 3.959; ἠὼς ἀντ. Id. 2.1007; dist. from ἐπιτέλλω (q.v.), Ptol. Alm. 8.4; cf. ἀνατολή.
- b = ἐπιτέλλω, of the Pleiades, Theoc. 13.25.
- 2 of a river, take its rise, ἐκ ταύτης [γῆς λίμνης] Hdt. 4.52, cf. Ael. NA 14.16, etc.
- b of persons, originate, ἐξ Ἰούδα ἀνατέταλκεν ὁ κύριος Ep.Hebr. 7.14.
- 3 grow, of hair, ταρφὺς ἀντέλλουσα θρίξ A. Th. 535; of teeth, Arist. HA 501b29; spring up, of plants, Thphr. HP 3.1.6, al.; cf. ἀνατολή II.
- 4 of mountains, rise, A.R. 1.501; but, appear on the horizon, ib. 601.
- 5 rise up, ἀνέτειλε σωτήρ prob. in Epigr.Gr. 978 (Philae).
I tr.
1 hacer brotar, hacer crecer, producir, criar
τοῖσιν δ' ἀμβροσίην Σιμόεις ἀνέτειλε νέμεσθαι
para que ellos (caballos divinos) pastaran, el Simoente hizo brotar ambrosíaΑἴγυπτος ... Δήμητρος ἀντέλλει στάχυν
ἀκάνθας καὶ τριβόλους ἀνατελεῖ σοι
ξύλον
ζῴοις ... τροφήν
ἰούλους ἀντέλλων
que echaba la primera barba
• de la Tierra criar, producir
ἡ γῆ ... οὐ σπαρήσεται οὐδὲ ἀνατελεῖ
τὰ ἔρημα αὐτῆς ἀνατελεῖ
• c. ac. de pers. dar nacimiento
Διόνυσον
(por parte de la ciudad de Tebas)
• de otras cosas hacer brotar
ὕδωρ
• hacer salir
ἥλιον
• fig.
μυρί' ἀπ' αἰσχρῶν ἀνατέλλοντα
II intr.
1 de ríos y fuentes nacer, brotar
ἐκ ταύτης (τῆς λίμνης)
πηγή
• en v. med. subir, brotar
φλόξ
φωνά
• act.
μῦθος ... οἱ ἐπ' ἀκροτάτης ἀνέτελλεν γλῶσσης
2 brotar, crecer, salir
a) de cabellos, uñas, etc.
ταρφὺς ἀντέλλουσα θρίξ
barba espesa que apuntaἕως τοῦ ἀνατεῖλαι τοὺς πώγωνας
ὀδόντες
• τὰ ἀνατέλλοντα partes del cuerpo que crecen (uñas, cuernos, pezuñas, etc.), Arist.GA 743a12
• de enfermedades
ἡ λέπρα ἀνέτειλεν ἐν τῷ μετώπῳ
b) de plantas
ἀνατέλλον σκολιὸν γίνεται
τὰ φύλλα
ἀνέτειλε καὶ ἐγένετο εἰς ἄμπελον
φάγῃ ... τὰ ἀνατέλλοντα
φυτὰ ... γῆθεν ἀνέτειλε
• fig. de la minería
γείοθεν ἀντέλλοντα, κακὸν φυτόν
• de las montañas en mitos cosmogónicos
οὔρεα θ' ὡς ἀνέτειλε ... ἤειδεν
cantaba cómo surgieron las montañas
c) en gener. fig.
ἀλήθεια
δικαιοσύνη
τὸ ἄφθαρτον εἶδος
3 de astros levantarse, salir, aparecer, surgir
a) esp. del sol y la luna, Hdt.2.142, Ar.Nu.754, Pl.Cra.409a, Arist.Cael.290a15, 294a1, Mete.371b27, Epicur.Fr.[26.37] 1,
πρὸς ἠῶ τε καὶ ἥλιον ἀνατέλλοντα
hacia levanteἅμα τῷ ἡλίῳ ἀνατέλλοντι
ἠὼς ἀ.
πρὸ τοῦ ἀνατεῖλαι
antes de la salida del solἅμα τῷ ἀνατεῖλαι τὸν ἥλιον
b) de otros astros y constelaciones
Σείριος
ἇμος δ' ἀντέλλοντι Πελειάδες
ἐπ' ἄστρῳ ἢ δύνοντι ἢ ἀνατ[έλ]λοντι
• de partes del Zodíaco
μέρος ἀνατεταλκὸς ... τοῦ ζῳδιακοῦ
• de una nube Eu.Luc.12.54;
c) fig. de pers. aparecer como un astro
ἀνέτειλε σωτήρ
οἱ κύριοι ... Αὐτοκράτορες Σεουῆρος καὶ Ἀντωνεῖνος ἀνατείλαντες [ἐ]ν <τῇ> ἑα[υ]τῶν Αἰγύπτῳ
• de otras cosas aparecer o brillar como un astro
ἡ δόξα Κυρίου ἐπί σε
φέγγος τῆς ἀρετῆς
• del ropaje de los justos Ep.Barn.3.4.
4 de montañas alzarse, aparecer, despuntar
Ἄθω ἀνέτειλε κολώνη Θρηικίη
para unos navegantesΚαυκασίων ὀρέων ἀνέτελλον ἐρίπναι ἠλίβατοι
ἀνέτελλε δι' ὕδατος ἄβροχος αὐχήν
5 de pers. proceder
ἐξ Ἰούδα ... ὁ Κύροις
1. met acc., causat. laten opkomen, voortbrengen:
2. intrans. opkomen, ontspringen:
2) intr., hervorgehen, aufgehen, bes. wie ἀνίσχω. von der Sonne u. dem Monde (vgl. ἐπιτέλλω, welches von den Sternen gesagt wird), Soph. O.C. 1248 ; Her. 4.40 ; Plat. Legg. X.887e ; oft bei Xen. u. Sp.; auch vom Aufgange des Sirius, Ap.Rh. 3.959 ; der Eos, 2.1007 ; γενέθλη, Nachkommenschaft wächst auf, 1.810 ; von Flüssen, Her. 4.52 ; Plut. Syll. 20 ; καπνός Flamin. 4 ; im med., φλὸξ ἀνατελλομένη, die emporlodernde Flamme, Pind. I. 3.83.
[ἀνα- 1.]
3 sing. aor. ἀνέτειλε.
To cause to spring up or be produced: ἀμβροσίην Il. 5.777.
- 1make to rise up, raise
- 1
- a act. Δίρκας ἁγνὸν ὕδωρ, τὸ βαθύζωνοι κόραι χρυσοπέπλου Μναμοσύνας ἀνέτειλαν παρʼ εὐτειχέσιν Κάδμου πύλαις I. 6.75
- b med. and pass., rise, mount up τοῖσιν ἐν δυθμαῖσιν αὐγᾶν φλὸξ ἀνατελλομένα συνεχὲς παννυχίζει I. 4.65
- 2 met., raise to eminence ἦρα χαλκοκρότου πάρεδρον Δαμάτερος ἁνίκʼ εὐρυχαίταν ἄντειλας Διόνυσον; (sc. ὦ Θήβα.) I. 7.5
Strong 393
1. trans., to cause to rise: Mt 5:45.
2. Intrans., to rise: φῶς, Mt 4:16 (= Is 9:1); ὁ ἥλιος, Mt 13:6, Mk 4:6 16:2, Ja 1:11; νεφέλη, Lk 12:54; φωσφόρος, II Pe 1:19; ὁ Κύριος, prob. with ref. to metaph. of sun or star, He 7:14 (cf. ἐξ-ανατέλλω).†
1
1.a
ἧκε μοι, ... ὁ τὸν ὑπὸ γῆν διοδεύων πόλον καὶ πυρίπνεος <ἀνατέλλ>ων
ven a mí, tú que recorres el polo bajo tierra y surges respirando fuego
κλῦθί μοι, ... ὁ νήπιος ἀνατέλλων
escúchame, tú que surges como un niño pequeño
δεῦρό μ[οι], ὁ μέγιστος ἐν οὐρανῷ, ... [ὁ ἀν]ατέλλων [ἐκ τ]οῦ ἀπηλιώτου
aquí a mí, el más grande en el cielo, el que surge desde el oriente
δεῦρό μοι, ὁ ἀνατέλλων ἐκ τῶν τεσσάρων ἀνέμων
aquí a mí, el que surge desde los cuatro vientos
ἐξορκίζω σέ, κύριε ἀνατέλλ[ων] κατὰ γαῖαν τόπου ὅλου κοσμικοῦ
te conjuro, señor, tú que apareces sobre la tierra de todo el cosmos
ὁ δὲ Ἥλιος ὑμνεῖ σε ... λέγων «προάγω σου, κύριε, ἐγὼ ἐπὶ τῆς βάρεως ἀνατέλλων, ὁ δίσκος, διὰ σε»
Helios te alaba diciendo: «yo te precedo, señor, surgiendo en la barca, el disco solar, gracias a ti»
χαῖρέ μοι, ... ὁ ἐκ τῆς ἀβύσσου ἀνατέλλων
yo te saludo a ti, el que surge desde el abismo
1.b
ἀ]νατέλλοντος τοῦ ἡλίου, χαιρέτιζε κατασείων τὴν κεφ[αλήν
cuando salga el sol, saluda
τοῦ ἡλίου ἀνατέλλοντος λέγε
al salir el sol di
πρ[ό]τερον πρὶν ἀνατείλῃ ὁ ἥλιος, περιγυρεύσας τὸν βωμόν
antes de que salga el sol, da unas vueltas alrededor del altar
2
ἄγγελοι, ἀρχάγγελοι, ... οἱ ἀνατέλλοντες τὸ φῶς ἐκ τῶν τεσσάρων γωνιῶν τοῦ κόσμου
ángeles, arcángeles, los que hacéis salir la luz de las cuatro esquinas del cosmos
- Ito make to rise up or to grow up, Il.:—Pass., φλὸξ ἀνατελλομένη a flame mounting up, Pind.
- 2to give birth to, bring to light, Pind.: of events, Soph.
- IIintr. to rise, of the sun and moon, Hdt., Soph., etc.
- 2of a river, to take its rise, Hdt.
- 3to grow, of hair, Aesch.
-
…μητρὸς ἐξ ὀρεσκόου βλάστημα καλλίπρῳρον, ἀνδρόπαις ἀνήρ · στείχει δʼ ἴουλος ἄρτι διὰ παρηίδων, ὥρας φυούσης, ταρφὺς ἀντέλλουσα θρίξ. ὁ δʼ ὠμόν, οὔτι παρθένων ἐπώνυμον, φρόνημα, γοργὸν δʼ ὄμμʼ ἔχων, προσίσταται. οὐ…
Aeschylus, Seven Against Thebes
-
…ἔνθʼ ἵππους ἔστησε θεὰ λευκώλενος Ἥρη λύσασʼ ἐξ ὀχέων, περὶ δʼ ἠέρα πουλὺν ἔχευε · τοῖσιν δʼ ἀμβροσίην Σιμόεις ἀνέτειλε νέμεσθαι. αἳ δὲ βάτην τρήρωσι πελειάσιν ἴθμαθʼ ὁμοῖαι ἀνδράσιν Ἀργείοισιν ἀλεξέμεναι μεμαυῖαι · ἀλλʼ ὅτε δή ῥʼ ἵκανον ὅθι…
Homer, Iliad
-
…δὴ πρὸς ἑσπέρην τῆς θαλάσσης ταύτης τῆς Κασπίης καλεομένης ὁ Καύκασος ἀπέργει, τὰ δὲ πρὸς ἠῶ τε καὶ ἥλιον ἀνατέλλοντα πεδίον ἐκδέκεται πλῆθος ἄπειρον ἐς ἄποψιν. τοῦ ὦν δὴ πεδίου τούτου τοῦ μεγάλου οὐκ ἐλαχίστην μοῖραν μετέχουσι οἱ Μασσαγέται…
Herodotus, The Histories
-
…ἀνατολῆς ἡλίου καὶ τῶν ἄλλων ἄστρων, ὡς ἄρα ὅθεν μὲν ἀνατέλλει νῦν εἰς τοῦτον τότε τὸν τόπον ἐδύετο, ἀνέτελλε δʼ ἐκ τοῦ ἐναντίου, τότε δὲ δὴ μαρτυρήσας ἄρα ὁ θεὸς Ἀτρεῖ μετέβαλεν αὐτὸ ἐπὶ τὸ νῦν σχῆμα .…
Plato, Statesman
-
…ὀνόματι χρῷτο ἅλιον γὰρ καλοῦσιν οἱ Δωριῆς ἅλιος οὖν εἴη μὲν ἂν κατὰ τὸ ἁλίζειν εἰς ταὐτὸν τοὺς ἀνθρώπους ἐπειδὰν ἀνατείλῃ, εἴη δʼ ἂν καὶ τῷ περὶ τὴν γῆν ἀεὶ εἱλεῖν ἰών, ἐοίκοι δʼ ἂν καὶ ὅτι ποικίλλει ἰὼν…
Plato, Cratylus
-
…τοὺς αὑτῶν γονέας ὑπὲρ αὑτῶν τε καὶ ἐκείνων ἐσπουδακότας, ὡς ὅτι μάλιστα οὖσιν θεοῖς εὐχαῖς προσδιαλεγομένους καὶ ἱκετείαις, ἀνατέλλοντός τε ἡλίου καὶ σελήνης καὶ πρὸς δυσμὰς ἰόντων προκυλίσεις ἅμα καὶ προσκυνήσεις ἀκούοντές τε καὶ ὁρῶντες Ἑλλήνων τε καὶ βαρβάρων…
Plato, Laws
-
…, ἀλλὰ τὸ περὶ τῆς μεταβολῆς δύσεώς τε καὶ ἀνατολῆς ἡλίου καὶ τῶν ἄλλων ἄστρων, ὡς ἄρα ὅθεν μὲν ἀνατέλλει νῦν εἰς τοῦτον τότε τὸν τόπον ἐδύετο, ἀνέτελλε δʼ ἐκ τοῦ ἐναντίου, τότε δὲ δὴ μαρτυρήσας ἄρα ὁ…
Plato, Statesman
-
…καὶ Σαλώμη ἠγόρασαν ἀρώματα ἱνα ἐλθοῦσαι ἀλείψωσιν αὐτόν. καὶ λίαν πρωὶ τῇ μιᾷ των σαββάτων ἔρχονται ἐπὶ τὸ μνημεῖον ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου. καὶ ἔλεγον πρὸς ἑαυτάς Τίς ἀποκυλίσει ἡμῖν τὸν λίθον ἐκ τῆς θύρας τοῦ μνημείου ; καὶ ἀναβλέψασαι…
NA, New Testament
-
…οἵγε ποίμνας ἑρσήεντι νομῷ ἔνι ποιμαίνουσιν. ἀλλὰ σιδηροφόρον στυφελὴν χθόνα γατομέοντες ὦνον ἀμείβονται βιοτήσιον, οὐδέ ποτέ σφιν ἠὼς ἀντέλλει καμάτων ἄτερ, ἀλλὰ κελαινῇ λιγνύι καὶ καπνῷ κάματον βαρὺν ὀτλεύουσιν. Τοὺς δὲ μετʼ αὐτίκʼ ἔπειτα Γενηταίου Διὸς ἄκρην…
Apollonius Rhodius, Argonautica
-
…μεγάλης τὴν πέριξ νέμονται ἵπποι ἄγριοι λευκοί · καλέεται δὲ ἡ λίμνη αὕτη ὀρθῶς μήτηρ Ὑπάνιος. ἐκ ταύτης ὦν ἀνατέλλων ὁ Ὕπανις ποταμὸς ῥέει ἐπὶ μὲν πέντε ἡμερέων πλόον βραχὺς καὶ γλυκύς ἐστι, ἀπὸ δὲ τούτου πρὸς θαλάσσης τεσσέρων…
Herodotus, The Histories