consurgo

consurgo, to rise, stand up, arise, start up, rise in a body, lift oneself

cōnsurgō, surrēxī, surrēctus, 3, n.: to rise together, rise up; rise at once, 8.110; rise, 5.20; rise or spring to the oars, ply, 10.299.

con-surgo, surrexi, surrectum, 3, v. n., to raise one's self, to rise (esp. of a multitude), to rise up together, stand up, arise (class. in prose and poetry).

I Lit.
- A Of living beings: cum Athenis ludis quidam in theatrum grandis natu venisset ... consurrexisse omnes, Cic. Sen. 18, 63; so, out of respect, impers.: itaque in curiam venimus: honorifice consurgitur, id. Verr. 2, 4, 62, § 138; and: in venerationem tui, Plin. Pan. 54, 2: (in concilio Germanorum) consurgunt ii, qui et causam et hominem probant, Caes. B. G. 6, 23: consurrexit senatus cum clamore ad unum, Cic. Q. Fr. 3, 2, 2: ex insidiis, Caes. B. C. 3, 37; cf. Liv. 2, 50, 6: senatum ... consurrexisse et petisse, id. 38, 57, 5: ubi triarii consurrexerunt integri, id. 8, 10, 5; cf. id. 8, 8, 12; Cat. 62, 1; Ov. M. 7, 570: consurgere tonsis, Verg. A. 10, 299: consurgitur ex consilio, Caes. B. G. 5, 31; so, in plausus consurrectum est, Phaedr. 5, 7, 28: leniter est consurgendum, Quint. 11, 3, 156 al.: toro consurgere, Ov. M. 7, 344: ad iterandum ictum, Liv. 8, 7, 10; cf.: in ensem, Verg. A. 9, 749: in poenam, Plin. 8, 16, 17, § 43: ad finitimorum motus, Liv. 33, 21, 8: ad novas res, Suet. Caes. 9.—
- B Of inanimate subjects (mostly poet.): consurgeret aër, Lucr. 2, 1111.— With ex, Lucr. 6, 498; 4, 929; 6, 474: de terra ignis corpora, id. 6, 886: in auras corpora sponte suā, id. 6, 1020: mare imo fundo ad aethera, Verg. A. 7, 530: terno ordine remi, id. ib. 5, 120: limen earum in tantam altitudinem consurgit quantam, etc., Col. 7, 9, 13: villa leniter et sensim clivo fallente consurgit, Plin. Ep. 5, 6, 14: consurgunt geminae quercus, grow up, Verg. A. 9, 681: jugata vineta, Col. 4, 1, 5: in gelidas consurgens Caucasus Arctos, Val. Fl. 5, 155: tantamque operis consurgere molem, id. ib. 1, 499.—
II Meton.
- A Of living beings; constr., ad or in aliquid, also absol., to rise or stand up for any (esp. a hostile) action (perh. not ante-Aug.): ad bellum, Liv. 10, 13, 4; 33, 19, 7: ad novas res, Suet. Caes. 9: in arma, Verg. A. 10, 90: in iras truces, Val. Fl. 1, 673: in poenam, Plin. 8, 16, 17, § 43: in aemulationem, Just. 12, 15: consurgunt iterum partes, rise, Luc. 1, 692; cf. Tac. H. 3, 1: in nostri curam consurge tuendi, Ov. Tr. 4, 3, 71: carmine Maeonio, id. P. 3, 3, 31.—
- B Of inanimate things, to arise, take rise (like A., perh. not ante-Aug.): vespere ab atro consurgunt venti, Verg. A. 5, 19; so of winds: e terrā, Plin. 2, 43, 44, § 114: subitoque novum consurgere bellum, Verg. A. 8, 637; Sen. Ep. 91, 5: quā concitatione consurgat ira, Quint. 1, 11, 12: fama consurgit, Val. Fl. 1, 75.

cōn-surgo, surrēxī, surrēctum, ere, den ganzen Körper zusammennehmend sich aufrichten, sich emporrichten, sich erheben, aufstehen, I) eig.: 1) v. leb. Wesen: a) v. Liegenden, am Boden, consolatus (ad terram proiectos) consurgere iussit, Caes.: auf dem Lager, auf dem Krankenlager, semilacer toro tentat consurgere, Ov.: inde graves multi nequeunt consurgere, Ov.: auf dem Speisesofa, senatum eo die forte in Capitolio cenantem consurrexisse et petisse, ut etc., Liv.: consurgens e convivio Caesaris, Tac. – b) von Sitzenden (Ggstz. sedēre, residĕre), consurgite, iuvenes! Catull.: senatus cunctus consurgit, Cic.: v. einem, consurrexit consul, Liv.: m. ex u. Abl., Passiv unpers., consurgitur ex consilio, Caes. – Insbes., α) v. Redner, Vortragenden im Senate, consurgit P. Scaptius de plebe, et... inquit, Liv.: c. ad censendum (im Senate), Plin. ep. – β) v. aus Ehrerbietung sich Erhebenden, consurrexisse omnes et senem sessum recepisse, Cic.: Passiv unpers., honorifice consurgitur, Cic.: m. in u. Akk., c. in venerationem alcis, Plin. pan.: Passiv unpers., in plausus consurrectum est, Phaedr. – c) v. Knienden, bes. v. den Triariern, paulisper addubitavit, an consurgendi iam triariis tempus esset, Liv.: subito ex insidiis, Caes.: consurgite nunc integri adversus fessos! Liv. – d) v. Kämpfenden, beim Hieb, Stoß, um sich mehr Kraft zu geben, mit dem Körper sich emporrecken, sich emporheben, sublatum alte c. in ensem, Verg.: c. ad iterandum ictum, Liv. – e) v. Toten, medio visi consurgere campo tristia Sullani cecinere oracula manes, Lucan. 1, 580 sq. – 2) v. lebl. Subjj., sich erheben, auf-, emporsteigen, sich auftürmen, a) v. Luft, Wind, Fluten usw., unde consurgeret aër, Lucr.: vespere ab atro consurgunt venti, Verg.: mare imo consurgit ad aethera fundo, Verg. – b) v. Örtl., villa leniter et sensim clivo fallente consurgit, Plin. ep.: cautes ut gradus subinde consurgunt, Mela. – c) v. Bauten, moenia pulchrioribus operibus consurgunt, Val. Max.: scandentis Asisi consurgit vertice murus, Prop. – d) v. naturwüchsigen Ggstdn., consurgunt geminae quercus, ragen in die Höhe, Verg.: non presso tellus consurgit aratro, erhebt sich in Furchen, Tibull. – II) übtr.: a) gleichs. aus der Ruhe zu einer Tätigkeit sich erheben, α) v. Pers., in nostri curam tuendi, Ov.: in aemulationem, Iustin.: bes. seindlich zu Aufruhr, Kampf sich erheben, aufstehen, a tergo, Tac.: ad novas res, Suet.: in arma, Verg.: magno tumultu ad bellum, Liv. – β) v. Zuständen, sich erheben, ausbrechen, bellum in media pace consurgit, Sen.: subito novum c. bellum Romulidis, Verg.: v. Affekten, debet docere comoedus, quā concitatione consurgat ira, Quint. – b) zu einer Ehre usw. sich erheben, emporstreben, sich aufschwingen, ad alcis gloriam, Liv.: ad summam di gnitatem, Val. Max. – c) geistig sich erheben, sich im Liede aufschwingen, Maeonio carmine, Ov. ex Pont. 3, 3, 31.

…ut per haec tempora tractatos videtis cur haec a me opera consumitur quid sedetis cur non in media oratione mea consurgitis atque disceditis vultis autem istorum audacias ac libidines aliqua ex parte resecare desinite dubitare utrum sit utilius propter multos improbos…

Cicero, in Verrem
…maxime vulneraretur, non tulit et me trementi voce exsulem appellavit. hic O di nihil umquam honorificentius nobis accidit consurrexit senatus cum clamore ad unum sic ut ad corpus eius accederet ; pari clamore atque impetu publicani. quid quaeris…

Cicero, Epistulae ad Quintum fratrem
…cito venit in mentem non esse vitandum illum nobis conventum et locum ; itaque in curiam venimus. honorifice sane consurgitur ; nos rogatu magistratus adsedimus. incipit is loqui qui et auctoritate et aetate et, ut mihi visum est…

Cicero, in Verrem
…praedicant. Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit se ducem fore, qui sequi velint, profiteantur, consurgunt ei qui et causam et hominem probant suumque auxilium pollicentur atque ab multitudine collaudantur qui ex his secuti non sunt…

Julius Caesar, Gallic War
…suis civibus, cum autem ad Lacedaemonios accessisset, qui, legati cum essent, certo in loco considerant, consurrexisse omnes illi dicuntur et senem sessum recepisse ; quibus cum a cuncto consessu plausus esset multiplex datus, dixisse ex…

M. Tullius Cicero, De Senectute
…consueverant ; et cum cotidiana consuetudine Q. Varus, praefectus equitum Domiti, venisset, subito illi ex insidiis consurrexerunt. sed nostri fortiter impetum eorum tulerunt, celeriterque ad suos quisque ordines redit, atque ultro universi in hostes…

Julius Caesar, Civil War
…iudicio ad privatum Staieni iudicium profectus est et illud pro potestate dimitti iussit ; Staienum ipse ad subsellia adduxit. consurgitur in consilium, cum sententias Oppianicus, quae tum erat potestas, palam ferri velle dixisset ut Staienus scire posset…

Cicero, pro Cluentio
…proicere iussit. quod ubi sine recusatione fecerunt passisque palmis proiecti ad terram flentes ab eo salutem petiverunt, consolatus consurgere iussit et pauca apud eos de lenitate sua locutus, quo minore essent timore, omnes conservavit militibusque suis commendavit…

Julius Caesar, Civil War
…. Pisone mentio esset facta de M. Marcello et C. Marcellus se ad Caesaris pedes abiecisset, cunctus consurgeret et ad Caesarem supplex accederet. noli quaerere ; ita mihi pulcher hic dies visus est, ut speciem aliquam…

Cicero, Epistulae ad Familiares
…communem cum reliquis belli casum sustineant, non reiecti et relegati longe ab ceteris aut ferro aut fame intereant. Consurgitur ex consilio ; comprehendunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in summum periculum deducant facilem esse…

Julius Caesar, Gallic War

Frequency

1849th

most frequent word

Most used by

Petronius
Vulgate
Valerius Flaccus
Lucan
Sidonius Apollinaris

Collocations

dominus 58
per 29
terra 28
meus 28
autem 26
nox 25
deus 24
tuus 24
adverto 23
populus 21

consurgo

Saved

Recent