disputo
disputo, to weigh, examine, investigate, treat, discuss, explain
Could not find disputeturque in Logeion dictionaries.
disputeturque Verb: present passive subjunctive 3rd singular of disputo
- I Orig. in mercant. lang., to cast or reckon up, to calculate a sum by going over its items; to estimate, compute: ubi disputata est ratio cum argentario, Plaut. Aul. 3, 5, 55 (529).—
- II Transf. beyond the mercant. sphere, to weigh, examine, investigate, treat of, discuss a doubtful subject, either by meditating or (more commonly) by speaking upon it (good prose; very freq. in Cicero's philos. and rhet. writings; cf. for syn.: dissero, discepto); constr. usual. with accus. of neutr. pron. or with de and abl. (cf. Krebs, Antibarb. p. 372): in meo corde eam rem volutavi et diu disputavi, Plaut. Most. 1, 2, 4 (87): ea, quae disputavi, disserere malui quam judicare, Cic. N. D. 3, 40 fin.: neque haec in eam sententiam disputo, ut, etc., id. de Or. 1, 25, 117: aliquid pro tribunali multis verbis, id. Fam. 3, 8, 3: hoc, id. Tusc. 1, 34, 83 et saep.: (Druides) multa de sideribus atque eorum motu, etc.... disputant, Caes. B. G. 6, 14 fin.: de moribus, de virtutibus, de re publica, Cic. Rep. 1, 10: de omni re in contrarias partes, id. de Or. 1, 34, 158: cf. id. Verr. 2, 5, 3 fin.; id. Fam. 11, 27 fin.; Caes. B. C. 1, 86, 3: ab his, qui contra disputant, Cic. Rep. 1, 3; cf. id. ib. 1, 18: non inscite ad ea disputat, quae, etc., id. Tusc. 3, 9; cf. id. ib. 1, 4, 7; id. Rep. 1, 16: quale sit de quo disputabitur, id. ib. 1, 24: disputatur in consilio a Petreio et Afranio, Caes. B. C. 1, 67 et saep.: nunc utriusque disceptator eccum adest, age disputa, i.e. relate, tell, Plaut. Most. 5, 2, 16 (1137); cf. id. Rud. 3, 4, 13 (718): rem alicui, i.e. to state, represent, id. Men. prol. 50.—With acc. and inf.: isti in eo disputant, Contaminari non decere fabulas, i.e. maintain, Ter. And. 15 Ruhnk.—
- B In late Lat.
- 1 To discuss, preach: in synagoga, Vulg. Act. 17, 17; 18, 4; 20, 9.—
- 2 To dispute, contend in words: quis eorum major esset, Vulg. Marc. 9, 33: cum diabolo, id. Jud. 9.
I tr., ¶ 1 mettre au net un compte après examen et discussion ; régler : rationem cum aliquo Pl. Aul. 529, régler un compte avec qqn ¶ 2 [fig.] a) examiner point par point une question en pesant le pour et le contre, discuter, examiner : in meo corde rem volutavi et diu disputavi Pl. Most. 88, jʼai roulé et longuement discuté lʼaffaire dans ma tête ; ea quæ disputavi, disserere malui Cic. Nat. 3, 95, les idées que jʼai discutées (examinées), jʼai préféré les présenter dans un exposé suivi ; re quæsita et multum disputata Cic. de Or. 1, 22, le sujet ayant été lʼobjet dʼune enquête et de longues discussions, cf. Planc. 37 ; multa de aliqua re Cæs. G. 6, 14, 6, se livrer à de longs examens sur une question ; b) exposer point par point : ut hanc rem vobis examussim disputem Pl. Men. 50, pour vous raconter cette affaire de fil en aiguille ; c) traiter, soutenir : id multis verbis disputavi Cic. Fam. 3, 8, 3, jʼai traité longuement ce point ; neque hæc in eam sententiam disputo, ut... Cic. de Or. 1, 117, et en présentant ces idées je nʼai pas lʼintention de...; quid desiderem disputo Cic. Or. 101, jʼexpose mon idéal ; [avec prop. inf.] soutenir que : Ter. Andr. 15 ; Cic. Sen. 14.
II intr., discuter, disserter, raisonner, faire une dissertation : mediocris in dicendo, doctissimus in disputando Cic. Br. 117, médiocre dans lʼart de la parole, très savant dans celui de la discussion ; de immortalitate animorum Cic. Tusc. 1, 103, disserter sur lʼimmortalité de lʼâme ; de aliqua re in contrarias partes Cic. de Or. 1, 158 ou in utramque partem Cic. Fam. 11, 27, 8, soutenir le pour et le contre sur une question ; ad aliquid Cic. Tusc. 3, 18, raisonner en réplique à, pour répondre à qqch. || [pass. impers.] : de hominum vita et moribus disputatur Cic. Br. 31, on traite de la vie et des mœurs, cf. Rep. 1, 38.
- 1. overdenken, overleggen [secum];
- 2. uiteenzetten, bespreken, behandelen (m. de; aci.; afh. vr.; acc. meestal neutra zoals multa, id e.a.) [de honestate; in contrarias partes of in utramque partem voor en tegen argumenteren];
- 3. (Plaut.) afrekenen [rationem cum alqo].
- to weigh, examine, investigate, treat, discuss, explain: de singulis sententiis breviter: ad id: multa de sideribus, Cs.: de omni re in contrarias partes: esse in utramque partem disputatum, Cs.—To argue, maintain, insist: palam: copiose: non ita disputo, such is not my argument: qui contra disputant, opponents: pro omnibus et contra omnia: istiin eo disputant, Contaminari non decere fabulas, T.: nihil contra: contra te: quod disputari contra nullo pacto potest, cannot be disputed: quid desiderem, non quid viderim, the question is, etc.
-
…vocem et simulatum dolorem sed quid ego de epistulis Falcidi aut de Androne Sextilio aut de Deciani censu tam diu disputo, de salute omnium nostrum, de fortunis civitatis, de summa re publica taceo quam vos universam in hoc…
Cicero, pro Flacco
-
…auditores discum audire quam philosophum malunt ; qui simul ut increpuit, in media oratione de maximis rebus et gravissimis disputantem philosophum omnes unctionis causa relinquunt ; ita levissimam delectationem gravissimae, ut ipsi ferunt, utilitati anteponunt. Otium autem…
Cicero, de Oratore
-
…etiam de utenda, commodius a quibusdam optimis viris ad Ianum medium sedentibus quam ab ullis philosophis ulla in schola disputatur. Sunt tamen ea cognoscenda ; pertinent enim ad utilitatem, de qua hoc libro disputatum est. Sed utilitatum…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…, in senatu de lege statuturos cum senatu. itaque sub quisque horum loco sententiam rogatus multa secundum causam nostram disputavit. cum ad Clodium ventum est, cupiit diem consumere neque ei finis est factus, sed tamen cum horas…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…ubi enim is, qui audire vult, ita dixit Voluptas mihi videtur esse summum bonum, perpetua oratione contra disputatur, ut facile intellegi possit eos, qui aliquid sibi videri dicant, non ipsos in ea sententia esse ,…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…, dicere ; sed ego non de praestanti quadam et eximia, sed prope de vulgari et communi vi nunc disputo. Ita apud Graecos fertur incredibili quadam magnitudine consili atque ingeni Atheniensis ille fuisse Themistocles ; ad quem quidam doctus…
Cicero, de Oratore
-
…; itaque, etsi non omni intermenstruo, tamen id fieri non posse nisi certo intermenstruo tempore. Quod cum disputando rationibusque docuisset, populum liberavit metu ; erat enim tum haec nova et ignota ratio, solem lunae oppositu solere…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…suscipitur de aliqua re institutio, debet a definitione proficisci, ut intellegatur, quid sit id, de quo disputetur. .. . Omnis de officio duplex est quaestio unum genus est, quod pertinet ad finem bonorum ,…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…aut scriptum aliquod legamus velut ego nunc moveor. venit enim mihi Platonis in mentem, quem accepimus primum hic disputare solitum ; cuius etiam illi hortuli propinqui non memoriam solum mihi afferunt, sed ipsum videntur in conspectu meo ponere…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum