excido
excido, to fall out, drop down, fall away
excido2, to cut out, cut off, hew out, cut down
Frieze-Dennison Vergil
- I Lit.
- A In gen.: quod (animal) cum ex utero elapsum excidit, Cic. N. D. 2, 51, 128: sol excidisse mihi e mundo videtur, id. Att. 9, 10, 3: gladii de manibus exciderunt, id. Pis. 9 fin.; cf. id. Phil. 12, 3, 8; id. Cat. 1, 6 fin.; for which also: inter manus (urna), Prop. 4 (5), 4, 22; and: a digitis (ansa), Ov. H. 16, 252: Palinurus exciderat puppi, Verg. A. 6, 339; cf. arce, Ov. F. 5, 34: equis, Sen. Herc. Oet. 1164: num qui nummi exciderunt, here, tibi, quod sic terram Obtuere? Plaut. Bacch. 4, 4, 17 (656); cf. id. Cist. 4, 2, 8 (678); id. Merc. 3, 1, 44 (542); id. Poen. 1, 2, 48 (257): volvae excidunt, Plin. 36, 21, 39, § 151.—Poet.: ita vinclis Excidet aut in aquas tenues dilapsus abibit, will slip out of the fetters, Verg. G. 4, 410: in flumen (elephanti, sc. e rate), Liv. 21, 28 fin.: cum Herculis pertractanti arma sagitta excidisset in pedem, Plin. 25, 6, 30, § 66: ante pedes (lingua resecta), Ov. Ib. 536.—
- B In partic., of a lot, to fall of come out (very rare): ut cujusque sors exciderat, Liv. 21, 42, 3; and hence, transf.: nominibus in urnam conjectis, citari quod primum sorte nomen excidit, id. 23, 3, 7.
- II Trop.
- A In gen., to fall out involuntarily, fall from, slip out, escape: verbum ex ore alicujus, Cic. Sull. 26; cf.: vox excidit ore: Venisti tandem, etc., Verg. A. 6, 686: tantumque nefas patrio excidit ore? id. ib. 2, 658; cf.: scelus ore tuo, Ov. M. 7, 172: quod verbum tibi non excidit, ut saepe fit, fortuito, Cic. Phil. 10, 2 fin.; cf. Quint. 6, 3, 23; 7, 2, 52; 9, 4, 41 al.: libellus me imprudente et invito excidit, escaped me without my knowledge or desire, Cic. de Or. 1, 21; cf. id. ib. 1, 2, 5: vox horrenda per auras excidit, Verg. A. 9, 113: et pariter vultusque deo plectrumque colorque Excidit, Ov. M. 2, 602; cf. id. ib. 4, 176: ut quodammodo victoria e manibus excideret, Cic. Ep. ad Brut. 1, 10, 2: (versus) qui in breves excidunt, i.e. which close, terminate, Quint. 9, 4, 106.—Poet.: in vitium libertas excidit, qs. falls away, sinks, = delabitur, Hor. A. P. 282.—
- B In partic. *
- 1 To dissent, differ from any one's opinion: ego ab Archilocho excido, Lucil. ap. Non. 301, 18.—
- 2 To pass away, be lost, perish, disappear: neque enim verendum est, ne quid excidat aut ne quid in terram defluat, Cic. Lael. 16, 58: primo miser excidit aevo, Prop. 3, 7, 7 (4, 6, 7 M.): nec vera virtus, cum semel excidit, etc., Hor. C. 3, 5, 30: at non ingenio quaesitum nomen ab aevo Excidet, Prop. 3, 2, 24 (4, 1, 64 M.): excidit omnis luctus, Ov. M. 8, 448: ne Tarentinae quidem arcis excidit memoria, Liv. 27, 3 fin.; cf. the foll.—Esp.
- b To fail, faint, swoon, lose one's self: excidit illa metu, rupitque novissima verba, Ov. A. A. 1, 5, 39; cf.: ut scias quemadmodum nunquam excidam mihi, lose control of myself (through drink), Sen. de Ira, 3, 14, 1: quis me dolori reddit? quam bene excideram mihi! Sen. Hippol. 589 sq.—
- c To slip out, escape from the memory: excidere de memoria, Liv. 29, 19 fin.: exciderat pacis mentio ex omnium animis, id. 34, 37; cf. animo, Verg. A. 1, 26; Ov. H. 20, 188; and pectore, id. Pont. 2, 4, 24: o miram memoriam, Pomponi, tuam! at mihi ista exciderant, Cic. Leg. 2, 18, 46; so with dat.: quae cogitatio, cum mihi non omnino excidisset, etc., id. Fam. 5, 13, 2; id. Att. 6, 1, 7; Quint. 4, 5, 4; 10, 1, 75; Prop. 3 (4), 24, 20; 4 (5), 7, 15 et saep.; cf. with a subject-clause: non excidit mihi, scripsisse me, etc., Quint. 2, 3, 10.—Absol.: quid? non haec varietas mira est, excidere proxima, vetera inhaerere? hesternorum immemores acta pueritiae recordari, id. 11, 2, 6; 1, 12, 6; 4, 2, 91; 4, 5, 2; cf. with inf. clause: si calore dicendi vitare id excidisset, id. 11, 3, 130; and with ut: excidit, ut peterem, etc., i.e. I forgot to beg, Ov. M. 14, 139.—Rarely transf. to the person: excidens, who forgets, forgetful, Quint. 11, 2, 19: palam moneri excidentis est, id. 11, 3, 132.—
- 3 (Ex) aliquā re, of persons, to be deprived of, to lose, miss, forfeit (esp. freq. since the Aug. per.; in Cic. not at all): ex familia, Plaut. Men. 4, 2, 104 (674): uxore, to be disappointed of, Ter. And. 423: regno, Curt. 10, 5: quem si non tenuit, magnis tamen excidit ausis, failed in a great attempt, Ov. M. 2, 328; cf.: fine medicinae, Quint. 2, 17, 25: genere, id. 1, 5, 16: qui apud privatos judices plus petendo formula excidissent, i. e. who lost their suits (for the usual cadere formulā or causā; v. cado, II.), Suet. Claud. 14; Sen. Clem. 2, 3.
- I Lit.: lapides e terra, Cic. Off. 2, 3 fin.: omnes arbores longe lateque, Caes. B. C. 2, 15, 1; cf.: excisa enim est arbor, non evulsa, Cic. Att. 15, 4, 2: exciditur ilex (with percellunt magnas quercus), Enn. ap. Macr. S. 6, 2 (Ann. 194 ed. Vahl.): arborem e stirpe, Dig. 43, 27, 1: ericium, Caes. B. C. 3, 67 fin.: radicem, Plin. 17, 11, 16, § 82: columnas rupibus, Verg. A. 1, 428; cf.: rubos arvis, Quint. 9, 4, 5: linguam alicui, Crassus ap. Cic. de Or. 3, 1 fin.: partum mulieri, Dig. 11, 8, 2: os, Cels. 8, 3: virilitatem, i.e. to castrate, geld, Quint. 5, 12, 17; for which also, se, Ov. F. 4, 361; cf. Dig. 48, 8, 4 fin.: vias per montes, Plin. 36, 15, 24, § 125: latus rupis in antrum, Verg. A. 6, 42; cf.: vasa anaglypta in asperitatem, i.e. wrought with raised figures, Plin. 33, 11, 49, § 139: exciderat eum (sc. obeliscum) rex, majusque opus in devehendo statuendove multo quam in excidendo, i. e. cut out in the quarry, Plin. 36, 8, 14, § 67; absol., id. ib. § 65.—
- B Transf., in gen., to raze, demolish, lay waste, destroy: qui domos inimicorum suorum oppugnavit, excidit, incendit, Cic. Sest. 44: Numantiam, id. Off. 1. 22, 76; cf. Trojam, Verg. A. 2, 637: urbem, id. ib. 12, 762: oppida, Lact. 1, 18, 8: Germaniam, Vell. 2, 123 fin.: agrum, id. 2, 115: exercitum, i.e. to cut to pieces, annihilate, id. 2, 120, 3.—
- II Trop., to extirpate, remove, banish: aliquid ex animo, Cic. Prov. Cons. 18, 43; cf.: iram animis, Sen. de Ira, 3, 1: aliquem numero civium, Plin. Ep. 8, 18, 6.
- 1. (uit)hakken, (uit)snijden, (uit)breken, afhakken, afsnijden [lapides e terra; columnas rupibus; arbores vellen; caput; portas openbreken, forceren];
- 2. uithollen [montem];
- 3. verwoesten, vernietigen, verdelgen [murum; urbem; hostem; multorum statūs welvaart];
- 4. verwijderen, wegnemen [alqm numero civium uitstoten; illud tristissimum tempus ex animo; iram animis];
- 5. (poët.; postklass.) castreren.
- 1. ergens uit-, afvallen [equo]; ➤ gladius de manu excidit; in flumen ~; puppi ~; sol excidisse mihi e mundo videtur;
- 2. (v.e. lot) uit de kruik vallen; ➤ sors excidit; nomen alcis sorte excidit;
- 3. ontsnappen, ontglippen, ontvallen [vinculis ontkomen aan];
- 4. (v. woorden) vallen, geuit worden; ➤ verbum tibi non excidit fortuito; vox per auras excidit klonk (Verg.);
- 5. (uit, aan de herinnering) verdwijnen, ontvallen [(ex) animo]; ➤ nomen tuum mihi excidit;
- 6. vergaan, verloren gaan, verdwijnen; ➤ vera virtus excidit; spes alci excidit;
- 7. (Hor.) ontaarden in; ➤ libertas in vitium excidit;
- 8. kwijtraken, verliezen (m. abl.) [regno];
- 9. (poët.; postklass.) het bewustzijn verliezen, ineenzinken [metu];
- 10. (Prop.) sterven.
盡倒塌。— e vinculis 脫逃縲絏。— uxore 喪妻。— ab eo 與彼不同意。— aevo optimo 夭亡。Magnis — ausis 其諸大謀不果。Hoc verbum mihi excidit 此言吾失於檢點。Mihi ista exciderunt 吾忘此等事。 Excidit e manibus victoria 幾勝而失。
Suggest a Translation
See an image
砍。賊寇。— id ex animo 推出此念。— eum civium numero 勾其名于搢紳單。
Suggest a Translation
See an image
- ex + cado, to fall out, drop down, fall away: sol excidisse mihi e mundo videtur: dentīs Excidere videre, H.: mihi Excidit cera, from my hand, O.: Palinurus Exciderat puppi, V.: in flumen (sc. e rate), L.: vinclis, to slip out, V.: ut cuiusque sors exciderat, fell out, L.—Fig., to fall out, fall away, slip out, escape: verbum ex ore huius: scelus ore tuo, O.: quod verbum tibi non excidit fortuito: vox per auras Excidit, V.: in vitium libertas excidit, sinks, H.— To pass away, be lost, perish, disappear, be forgotten: neque verendum est, ne quid excidat: virtus, cum semel excidit, etc., H.: excidit omnis luctus, O.: arcis memoria, L.: animo, V.: mihi ista exciderant, I had forgotten: cogitatio, cum mihi excidisset: excidit, ut peterem, etc., i. e. I forgot, O.— Of persons, to be deprived of, lose, miss, forfeit, fail to obtain: erus uxore excidit, T.: magnis excidit ausis, O.: regno, Cu.
- ex + caedo, to cut out, cut off, hew out, cut down: arbores, Cs.: excisa arbor: columnas rupibus, V.—To raze, demolish, lay waste, destroy: aedīs: Troiam, V.: Sugambros, Ta.—Fig., to drive out, extirpate, banish: tempus ex animo: vitium irae, H.: causas bellorum, Ta.
-
…adsequeris, neque tamen conari ac velle desistis. quotiens iam tibi extorta est ista sica de manibus, quotiens excidit casu aliquo et elapsa est quae quidem quibus abs te initiata sacris ac devota sit nescio, quod eam necesse…
Cicero, in Catilinam
-
…arbore plantas tantus amor terrae neu ferro laede retunso semina, neve oleae silvestris insere truncos nam saepe incautis pastoribus excidit ignis, qui furtim pingui primum sub cortice tectus robora conprendit frondesque elapsus in altas ingentem caelo sonitum dedit ;…
Vergil, Georgics
-
…, veterisque memor Saturnia belli, prima quod ad Troiam pro caris gesserat Argis necdum etiam causae irarum saevique dolores exciderant animo manet alta mente repostum iudicium Paridis spretaeque iniuria formae, et genus invisum, et rapti Ganymedis honores .…
Vergil, Aeneid
-
…om. A qui A qum T putas semel A putassentvel Peyron T et qui et inique Francken fort. excidit parum fraterne toti Müller totius A nihil modo Niebuhr nihil mode A del. Francken rapide cupide Beier omnia ,…
Cicero, pro Scauro
-
…vidisti aut quo senatus consulto huius generis sunt enim innumerabilia bene scriptas litteras decretum a senatu quod verbum tibi non excidit, ut saepe fit, fortuito scriptum, meditatum, cogitatum attulisti. hanc tibi consuetudinem plerisque in rebus bonis…
Cicero, Philippicae
-
…vident adulescentes quonam suas mentis conferent ille qui monumenta publica, qui aedis sacras, qui domos inimicorum suorum oppugnavit excidit incendit, qui stipatus semper sicariis, saeptus armatis, munitus indicibus fuit, quorum hodie copia redundat, qui…
Cicero, pro Sestio
-
…in locis semen insedit rapit omnem fere cibum ad sese eoque saeptum fingit animal ; quod cum ex utero elapsum excidit, in is animantibus quae lacte aluntur omnis fere cibus matrum lactescere incipit, eaque quae paulo ante nata sunt…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…quantum differat ab audacissima in deterioribus immutatione totius enuntiati nemo non videt. P ., in V prius si excidit, pro altero, ut in bonis praeter BE, legitur in vel ni, non vel, quod habent…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…non dicam audacius, sed quod cuiquam paulo minus consideratum videretur factum quaero ; verbum ecquod umquam ex ore huius excidit in quo quisquam posset offendi at vero in illa gravi L. Sullae turbulentaque victoria quis P. Sulla mitior…
Cicero, pro Sulla
-
…ad tempus tutores ; digitum tollit Iunius patruus ; isti color immutatus est, vultus, oratio, mens denique excidit. quid ageret coepit cogitare ; si opus pupillo redimeretur, si res abiret ab eo mancipe quem ipse adposuisset…
Cicero, in Verrem