humanus
humanus, of man, human
BWL
an area more suitable for human habitation
Scipio, a very cultured man
Frieze-Dennison Vergil
- I In gen.: esse aliquem humana specie et figura, qui tantum immanitate bestias vicerit, ut, etc., Cic. Rosc. Am. 22, 63: simulacra, id. Rep. 3, 9: caput, a human head, Hor. A. P. 1; Flor. 1, 7, 8: succidiae, Cato ap. Gell. 13, 24, 12: Cyclopis venter ... Carnibus humanis distentus, human flesh, Enn. ap. Prisc. p. 870 P. (Ann. v. 327 Vahl,): humana qui dape pavit equas, Ov. H. 9, 68: Athenas obsidione et fame ad humanos cibos compulit, Flor. 3, 5, 10: hostiae, human sacrifices, Cic. Font. 10 21; Tac. G. 9; Plin. 8, 22, 34, § 82; Flor. 1, 16, 7: lac, human milk, Plin. 28, 9, 33, § 123: nec distare humana carne suillam, Juv. 14, 98: carnibus humanis vesci, id. 15, 13: societas generis humani, of the human race, Cic. Lael. 5, 20; cf.: eos (deos) non curare opinor quid agat humanum genus, Enn. ap. Cic. Div. 2, 50, 104 (Trag. v. 354 Vahl.); v. genus: ubi remissa humana vita corpus requiescat malis, Enn. ap. Cic. Tusc. 1, 44, 107 (Trag. v. 416 ib.); cf.: humanae vitae varia reputantes mala, Poët. ap. Cic. Tusc. 1, 48, 115; and Cic. Rep. 6, 18; in the comp.: ergo hercules vita humanior sine sale non quit degere, Plin. 31, 7, 41, § 88: omnium divinarum humanarumque rerum, Cic. Lael. 6, 20; v. divinus: amor, id. ib. 21, 81: natura, id. Rep. 1, 14: virtus, id. ib. 1, 7 fin.: casus, id. Lael. 2, 7: cultus, id. de Or. 1, 8, 33: humanissima voluptas, id. Ac. 2 (Luc.), 41, 127: ignes, i.e. which men daily use, Plin. 2, 107, 111, § 239: dapes, i.e. human excrements, id. 17, 9, 6, § 51: memoria, Tac. A. 11, 14: ultra modum humanum, id. ib. 11, 21: humanum facinus factumst, customary, Plaut. Truc. 2, 1, 8 (216): nec quisquam dixerit, in eo qui obdormivit, rem eum humanam et naturalem passum, Mos. et Rom. Coll. 12, 7, 7: major imago humana, of superhuman size, Juv. 13, 222: humanum sacrificium dicebant, quod mortui causa fiebat, Paul. ex Fest. p. 103 Müll.: scelus, committed against men, Liv. 3, 19 fin.; 29, 18 fin.: si quid mihi humanum contigerit, if any thing should happen to me, i.e. if I should die, Dig. 16, 3, 26 (for which, humanitus, q. v.): persuasit nox, amor, vinum, adulescentia: Humanum'st, Ter. Ad. 471: metum virgarum navarchus pretio redemit: humanum est; alius, ne condemnaretur, pecuniam dedit: usitatum est, Cic. Verr. 2, 5, 44, § 117; cf. Ter. Hec. 553; id. Ad. 471: humano quodam modo, Quint. 10, 3, 15: res humani juris, property (opp. res divini juris, things sacred or religious), Gai. Inst. 2, 2; 9 sqq.; 3, 97: ne vinum ... esse sacrum incipiat et ex usibus eripiatur humanis, Arn. adv. Gent. 7, 31.— As substt.
- A hūmāni, ōrum, m., men, mortals, Lucr. 3, 80; 837: natura humanis omnia sunt paria, Varr. ap. Non. 81, 10.—
- B hūmānum, i, n., that which is human, mortal, etc.: ignem magnum hic faciam. Dae. Quine ut humanum exuras tibi? Plaut. Rud. 3, 4, 62 (767): non hercle humanust ergo: nam volturio plus humani credost, id. Mil. 4, 2, 53 (1043): si quicquam in vobis non dico civilis sed humani esset, Liv. 5, 4, 9: pulcher et humano major trabeaque decorus Romulus, Ov. F. 2, 503 (but in Cic. Att. 13, 21, 5, homo is the true reading): homo sum: humani nihil a me alienum puto, Ter. Heaut. 77: Satyris praeter effigiem nihil humani, Mel. 1, 8, 10; si in Pompeio quid humani evenisset, Sall. H. Fragm. 5, 16 Dietsch.—
- C Plur.: hūmā-na, ōrum, n., human affairs, the concerns of men, events of life: qui omnia humana, quaecumque accidere possunt, tolerabilia ducat, Cic. Tusc. 5, 6, 17; cf.: despicientem omnia humana, id. Rep. 1, 17; and: haec caelestia semper spectato, illa humana contemnito, id. ib. 6, 19: si quicquam humanorum certi est, Liv. 5, 33, 1: deos esse et non neglegere humana, id. 3, 56, 7.—Comp. (very rare): respiratio humanior, i.e. freer, Cael. Aur. Acut. 2, 1, 2.
- II In partic.
- A Humane, philanthropic, kind, gentle, obliging, polite (syn.: comis, urbanus): te esse humano ingenio existumo, Plaut. Most. 3, 2, 127 (816): Cyrum minorem Persarum regem et ceteris in rebus communem erga Lysandrum atque humanum fuisse, Cic. de Sen. 17, 59; cf.: homo facillimus atque humanissimus, id. Att. 16, 16, C, 12: humani ingeni Mansuetique animi officia, Ter. And. 113; cf.: quod ipse moderatissimi atque humanissimi fuit sensus, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 24, 5: Catonis (praeceptum) humanissimum utilissimumque, Plin. 18, 6, 8, § 44 (cf. Cato R. R. 4). —
- B Of good education, well-informed, learned, polite, refined: gentem quidem nullam video neque tam humanam atque doctam neque tam immanem atque barbaram, quae non significari futura posse censeat, Cic. Div. 1, 1, 2; cf.: homo doctissimus atque humanissimus, id. Verr. 2, 4, 44, § 98: homines periti et humani, id. ib. 2, 5, 28, § 70: haec ego non possum dicere non esse hominis quamvis et belli et humani, id. Fin. 2, 31, 102: Praxiteles nemini est paulum modo humaniori ignotus, Varr. ap. Gell. 13, 16, 3 (eruditiori doctiorique, Gell.; see the entire chap.): humanissimus sermo, Cic. Q. Fr. 2, 10, 2.—Hence, adv. in two forms: hūmānē and hūmānĭter.
- 1 (Acc. to I.) Humanly, agreeably to human nature, in a manner becoming humanity.
- α Form humane: vix humane patitur, Ter. Ad. 145: intervalla vides humane commoda, i. e. exceedingly, charmingly commodious, Hor. Ep. 2, 2, 70: morbos toleranter atque humane ferunt, Cic. Tusc. 2, 27, 65.—
- β Form humaniter: docebo profecto, quid sit humaniter vivere, Cic. Fam. 7, 1, 5: sin aliter acciderit, humaniter feremus, id. Att. 1, 2, 1.—
- b Comp.: si qui forte, cum se in luctu esse vellent, aliquid fecerunt humanius, aut si hilarius locuti sunt, Cic. Tusc. 3, 27, 64.—
- 2 In partic. (acc. to II. A.), humanely, pleasantly, courteously, kindly, gently, politely, etc.
- α Form humane: Hirtium aliquid ad te συμπαθῶς de me scripsisse facile patior: fecit enim humane, Cic. Att. 12, 44, 1.—
- β Form humaniter: invitus litteras tuas scinderem: ita sunt humaniter scriptae, Cic. Fragm. ap. Non. 509, 21: fecit humaniter Licinius, id. Q. Fr. 2, 1, 1.—
- b Sup.: quod se sua voluntate erga Caesarem humanissime diligentissimeque locutus esses, Cic. Q. Fr. 3, 1, 6, § 20: quam humanissime scribere, id. Fam. 2, 17, 6; 5, 20, 8; cf. Cic. Fil. ap. Cic. Fam. 16, 21, 3: ducem se itineris humanissime promisit, Petr. 8, 2.
domus ~ae omnis nequitiae
tres partes delfini carnis quasi ~o [v. l. ~a ] manu cum cultella sectas
~a miseria
sic pater ille pius divino lumine verbi / expulit humanis tetricas de cordibus umbras
cur ‥ nititur cupido ~i moliminis possidere ea quae velut umbra transeunt
~um est peccare
~us ‥ unde humane ‥ et haec humanitas ‥ et humanatus ‥ i. humanitatem indutus
misera ~e imperfectionis condicione
humanos ‥ affectus
corpus ~um
sensus ~us quoddammodo racionalis
~e memorie(v.
superfluitas ~a
intellectus ~us
si quis laicus de monasterio monachum duxerit furtim, aut intret in monasterium Deo servire aut ~um subeat servitium
et divina sibi et ~a prorsus resistente virtute, in neutro cupitum possunt obtinere propositum
nascitur humana celsus de carne creator
scienciarum quedam divina est, sc. que Deo auctore tradita est, quedam ~a, sc. que ~is racionibus est inventa
natura divina et ~a
a ‥ ~orum memoria
~ior extincto militi quam superstiti
~a caruit sepultura
anno incarnationis salvatoris ~i generis †dclxiij
gentis humanae aut dominus quis conditor esset
salvator generis humani
in toto genere ~o non potuit reperiri pars sana
illi quantum ~ae naturae possibile est commoti
ille quantum ~e nature possibile est commotus
non solum ‥ hoc vitium sed et omnia quae ~ae naturae accidere solent
quatuor ‥ ~e nature sunt status
lex divina necessaria nobis est quia lex ~a et naturalis non sufficiunt
coepit ‥ haec famula Dei, ‥ proximante jam fine, ex ~o jure graviter infirmari
mortuus est et obiit ~o more
divina mystica ~o more velle pertractare
vox humana quidem superum pulsaret Olympum
omnia humanis non necessaria rebus, / quae homines longe lateque habere videntur
cum ‥ res ~e sint operacio et sermo, congrue putatur operacio prior sermone
divinarum ~arumque rerum scientia(v.
quasi inutilem eum ‥ in divinis et humanis rebus ‥ effecit
ab ~is ad divina
dux ‥ migravit ad Dominum ‥ pueris suis ‥ in ~is relictis
quamdiu vixero in ~is
episcopo in rebus ~is agente
quamdiu agerimus [sic ] ~is
Rogerus W., dum ageret in ~is, episcopus Londoniensis ‥
dum ageret in ~is
dum in ~is ageret
dum agit in ~is
pestilencia ‥ sanos quam plurimos ‥ rebus exemit ~is
➳ arch. hemonus P. Fest. 100, 5.
- 1. menselijk, van de mens(en), mensen- [genus menselijk geslacht; hostia mensenoffer; scelus tegen de mensen; vita]; ➤ non -a audacia bovenmenselijk; res -ae menselijke dingen of aangelegenheden, mensheid, het aardse, aardse goederen;
- 2. mild, menslievend, amicaal, beleefd [homo; ingenium];
- 3. gelijkmoedig, rustig; ➤ alqd humaniter ferre;
- 4. ontwikkeld, fijn, edel, gecultiveerd [homines; voluptates]; II. subst. ī m (poët.) mens, sterveling; ➤ Romulus -o maior (Ov.).
- homo, of man, human: species et figura: caput, a human head, H.: hostiae, human sacrifices: caro, Iu.: genus, the human race: omnium divinarum humanarumque rerum consensio: cultus: humanissima voluptas: maior imago Humanā, of superhuman size, Iu.: scelus, against men, L.—As substn.: si quicquam in vobis humani esset, of human feeling, L.: Homo sum, humani nil a me alienum puto, T.: humano maior Romulus, superhuman, O.—Plur, human affairs, concerns of men, events of life: omnia humana, quaecumque accidere possunt: si quicquam humanorum certi est, L.— Humane, philanthropic, kind, gentle, obliging, polite: Cyrus erga Lysandrum: homo humanissimus.—Of good education, well-informed, learned, polite, refined, civilized: Ubii sunt humaniores, Cs.: gens: homines.
-
…, o rem publicam fortunatam, o praeclaram laudem consulatus mei non enim iam sunt mediocres hominum libidines, non humanae et tolerandae audaciae ; nihil cogitant nisi caedem, nisi incendia, nisi rapinas. patrimonia sua profuderunt, fortunas…
Cicero, in Catilinam
-
…ut neque bonus quisquam intereat paucorumque poena vos omnes salvi esse possitis. quae quidem ego neque mea prudentia neque humanis consiliis fretus polliceor vobis, Quirites, sed multis et non dubiis deorum immortalium significationibus, quibus ego ducibus in…
Cicero, in Catilinam
-
…cum superbia invasere rapere, consumere, sua parvi pendere, aliena cupere, pudorem, pudicitiam, divina atque humana promiscua, nihil pensi neque moderati habere. Operae pretium est, cum domos atque villas cognoveris in urbium modum…
Sallust, Catilina
-
…limine somnus erit me mediae noctes, me sidera plena iacentem, frigidaque Eoo me dolet aura gelu tu sola humanos numquam miserata dolores respondes tacitis mutua cardinibus. o utinam traiecta cava mea vocula rima percussas dominae vertat in auriculas…
Propertius, Elegies
-
…vocare et semina rerum appellare suemus et haec eadem usurpare corpora prima, quod ex illis sunt omnia primis. Humana ante oculos foede cum vita iaceret in terris oppressa gravi sub religione, quae caput a caeli regionibus ostendebat horribili…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…dimisit. Fuere ea tempestate, qui dicerent Catilinam oratione habita, cum ad iusiurandum popularis sceleris sui adigeret, humani corporis sanguinem vino permixtum in pateris circumtulisse inde cum post exsecrationem omnes degustavissent, sicuti in sollemnibus sacris fieri consuevit…
Sallust, Catilina
-
…talia deposcunt. Sic, cum manus inpia saevit sanguine Caesareo Romanum exstinguere nomen, attonitum tanto subitae terrore ruinae humanum genus est totusque perhorruit orbis nec tibi grata minus pietas, Auguste, tuorum est, quam fuit illa Iovi…
Ovid, Metamorphoses
-
…Quod si regum atque imperatorum animi virtus in pace ita ut in bello valeret, aequabilius atque constantius sese res humanae haberent neque aliud alio ferri neque mutari ac misceri omnia cerneres. Nam imperium facile iis artibus retinetur, quibus…
Sallust, Catilina
-
…pondere terrae, pondere aquae levior tanto est onerosior igni. Illic et nebulas, illic consistere nubes iussit et humanas motura tonitrua mentes et cum fulminibus facientes fulgura ventos. His quoque non passim mundi fabricator habendum aera permisit vix…
Ovid, Metamorphoses
-
…stat sententia poenas. Dicta Iovis pars voce probant stimulosque frementi adiciunt, alii partes adsensibus inplent. Est tamen humani generis iactura dolori omnibus, et, quae sit terrae mortalibus orbae forma futura, rogant, quis sit laturus…
Ovid, Metamorphoses