immutare

immutare [CL] 1 to change, alter, make different; b (impers.). si tiriaca vel antidota, quae letiferum virus auferre solent, ~atis ordinibus detrimenta salutis existant Aldh. VirgP 13 p. 243; qui dicit “ ‥ caro mea ~ata est propter oleum”, idem est ac si dicat “ ‥ oleum ~avit carnem meam” Anselm Misc. 340; 1168 ut tocius negocii formam oporteat ~ari J. Sal. Ep. 243 (241 p. 470); frusta casei ab institutione ‥ ~ata Chr. Abingd. II 147 (v. imminorare). b 1260 rex non vult quod circa statum predicti T. ‥ ~ari Cl 276. 2 (phys. & med.) to change (the form or appearance of), transform; b (facial expression); c (absol.). spiritus visibilis [of a basilisk] ita fervens et venenatus ~at aera, qui ~atus et infectus per spiritum venenatum ab aliquo attrahitur, qui attractus secundum se ~at attrahentis spiritualia et naturalia. ~at ergo spiritum animalem et vitalem et eos distemperando ignitos reddit, quibus distemperatis distemperantur et ~antur humores Quaest. Salern. B 105; oportet quandoque quod spiritus secundum rem exteriorem ~entur et ex eorum immutatione innascatur immutatio et infectio in membris que ex eis habet nutriri Ib. P 80; morbus alius est a natura ~ata consimilium et alius a natura ~ata officialium et alius a natura ~ata continuationis Gilb. I 1. 1; genera que ~ant corpora humana ad infirmitatem Bacon IX 78 (v. immutativus 1a); ut color ~at diaphanum illuminatum Kilwardby SP 30rb; ~ando organum, ut cor vel cerebrum Peckham QR 82 (v. dispositive a); si enim materia non ~at intellectum ad actum circa ipsam, nec forma substantialis, quero quis conceptus simplex in intellectu habebitur de materia vel forma? Duns Ord. III 90. b bibitque ‥ venenum . ‥ statim in pallorem facies ejus ~ata est Ælf. Æthelwold 15; R. Cold. Godr. 308 (v. defungi 1a); aer cum ridet rident, cum nubila ducit / immutant vultum mesticiamque tenent Garl. Epith. VI 548; omnis color visum vehementer ~ans Bradw. AM 57; quid est quod ‥ alterno cursu sanguinis, nunc in roborem, nunc ecce in oppositum pallorem, discolor facies ~atur? Chaundler Apol. 18. c sonat ‘farmatica’ idem quod ‘immutata’ vel ‘~ancia’ S. Langton Chron. 67; alliatica virtus dicitur digestiva et interpretatur †minutans [l. immutans] Alph. 55; farmacon vel farmacum interpretatur †mumunctans [v. l. †minutans; l. immutans] ‥ et farmacodes medicina que multum †minutat [l. immutat] quocunque modo †minutacionis Ib. 62. 3 to change (circumstances or status); b (intr.); c (impl. that change is for the worse). †1084 (12c) rerum status successu temporum sepius inmutatur Ch. Durh. 4; ita enim omnem movendi facultatem ademerant quod omnem ~andi loci facultatem omnino denegebant R. Cold. Cuthb. 20 p. 42; ~at locum Quaest. Salern. B 35 (v. imprimere 5b). b s1152 jam ad novum hanc ecclesiam statum urgebat necessitas rerum, quem totiens creditur ~asse quotiens, descendente suo pontifice, in alterius regimen visa est successisse G. Cold. Durh. 2 p. 4. c pauculis annis intercedentibus, omnia ~ata. nullus dives nisi nummularius, nullus clericus nisi causidicus, nullus presbyter nisi ‥ firmarius W. Malm. GR IV 314 p. 369; si tales studiis suis immutarent / regnum ut injuriis jura supplantarent Carm. Lew. 573; 1290 usure genus in deterius quod curialitatem nuncuparunt inmutantes (Cl) SelPlJews xli; tamen quia status humani generis post peccatum ita ~atus est ut jam non possit reperiri prelacia in terra Fortescue NLN II 60. 4 to substitute; b (w. ref. to Is. ix 10). in primo die Januarii semper litere Dominicales, que per unum integrum annum deserviunt, ~antur Croyl. Cont. C 553. b pro sycomoris succisis cedros ~ant Ad. Scot Serm. 136; ut evulsis sicomoris cedros ~aret Chr. Dale 9. 5 to change (one’s mind, a decision, etc.). c675 [Hermiona] despondebatur primum ‥ Oresti demumque, sententia ~ata, Neoptolemo nupsit Aldh. Ep. 3 p. 479; si omnimodis ita definitum est neque hanc sententiam licet inmutari Bede HE IV 9 p. 223; s1179 animum a proposito non ~ans (v. immutabilis c). 6 to change, modify (way of life, custom, etc.). inmutavit ‥ sedulis exhortationibus inveteratam illam traditionem parentum eorum Bede HE V 22 p. 346; aliud ‥ eis imminuit quod eis tamen vite ~ande occasionem per Dei ‥ providentiam dedit V. Gund. 6; 1266 (v. decrementum 2a). 7 to change, alter (text, esp. w. ref. to wording of deeds). 690 si quilibet ‥ de supradicta donatione ‥ aliquid disrumpere aut inmutare vel irritum facere temptaverit CS 42; c775 (v. imminuere 1b); tu vero ~asti sermones: ubi ille ait ‘successionis’, tu posuisti ‘susceptionis’ Alcuin Dogm. (Adv. Felicem VII 9) 221B; 842 (14c) si autem aliquis ‥ istud inmutare vel irritum facere conaverit CS 438; 860 siquis ‥ hanc nostram piam donationem inmutare aliter vel minuere studeat Ch. Roff. 24; 1284 non licet eas [particulas] in alias particulas ‥ ~are (v. dividere 4d); decreta dissipare, sanctita ~are Whittlesey app. 149. 8 (gram.) to change (sound or form of word). b (intr.) to undergo such change. palimbachius vero iterum bachius reciprocis vicibus sillaba ~ata vocari dinoscitur Aldh. PR 124 p. 171; pene ultima vocalis commutatur manente tempore, ut ‘Menelaos’ Graece, Latine ‘Menelaus’, vel cum ultima diptongos inmotatur: dicimus nos ‘Achiles’, cum illi dicunt ‘Achileys’; ‥ pene ultimae vocalis tempus inmotatur, ut ῥήτωρ Graece, Latine ‘rethor’ Tatwine Ars 17 p. 9; haec [sc. nomina pluralia] contra rationem auctoritas inmotavit: ut singulari, plurali usa est Ib. 46 p. 19; quaeritur ‥ num nominativus ‥ casus debent appellari, siquidem cum nulla alia sit prima nominis positio a qua inclinatus atque inmotatus procedat Ib. 53 p. 21; Tullius tamen Cererem quasi Gererem a gerendo, quod fructus gerat, prima littera casu ~ata, dictam asserit [cf. Cic. ND 2. 67] Alb. Lond. DG 7. 1. b preteritum minimum habet esse et minus ~at Ps.-Gros. Gram. 52. 9 (pass., of birds) to moult, be mewed; cf. mutare. [martinete] mortue, quoque in sicco per rostra suspense, rediviva plumarum renovacione singulis annis ~antur Gir. TH I 18 p. 51. 10 to turn, invert. c720 cymbarum carine sursum inmutate et malus navis deorsum duratur (Eangyth) Ep. Bonif. 14 p. 22. 11 ? f. l. 1230 quod habere faciat W. comiti M. x matrices brennas et x alias †inmutatas [MS app. sic; ? l. minutas] brennas ad vivarium suum de H. Cl 305 (cf. Cl 223: 1244 l matrices bremias et xx minores vivas ‥ . ‥ x matrices bremias et xx parvas bremias).

Menu

Word wheel

immutare

Saved

Recent