Logeion | instrumentum

instrūmentum, i, n. [instruo], an implement of any kind, a utensil, tool, instrument (class.).

I Lit.: militare, Caes. B. G. 6, 30: culinarum argentea, Just. 38, 10, 4: crudelia jussae instrumenta necis, Ov. M. 3, 698.—
- - 2 Esp., sing. collect., instruments, apparatus, material, stock, furniture (freq. and class.): instrumentum ac ornamenta villae, Cic. Dom. 24, 62: orationes magna impensā magnoque instrumento tueri, id. Verr. 2, 3, 21, § 53: belli instrumentum et apparatus, id. Ac. 2, 1, 3: rusticum, Phaedr. 4, 4, 24; Val. Max. 4, 4, 6: hostium spolia, monumenta imperatorum, decora atque ornamenta fanorum, in instrumento atque in supellectile Verris nominabuntur, Cic. Verr. 2, 4, 44, § 97; cf. Pall. 1, 43, 1: hibernorum, Caes. B. C. 5, 31: bellicum, Liv. 42, 53, 4: nauticum, id. 30, 10, 3: venatorium, Plin. Ep. 3, 19, 3: piscationis, Paul. Sent. 3, 6, 41.—Esp., in law, the personalty, chattels, or stock of a farm, business, trade, etc.: fundo legato, neque instrumentum fundi ... ad legatarium pertinet, Paul. Sent. 3, 6, 34: instrumento cauponio legato, ea debentur, quae in cauponis usum parata sunt, velut vasa, id. ib. 3, 6, 61: pistoris, id. ib. § 64: medici, Dig. 33, 7, 18, § 10; cf.: in fanis alia vasorum sunt et sacrae supellectilis, alia ornamentorum, quae vasorum sunt instrumenti instar habent, quibus sacrificia conficiuntur, apparatus, Macr. S. 3, 11, 5. —
II Trop.
- A Of writings, an instrument, document, record: opus est intueri omne litis instrumentum, Quint. 12, 8, 12: aerearum tabularum tria milia ... instrumentum imperii pulcherrimum ac vetustissimum, Suet. Vesp. 8: publici instrumenti auctoritas, id. Calig. 8: emtionis, Dig. 24, 1, 58: si scriptum fuerit instrumento, promisisse aliquem, Paul. Sent. 5, 7, 2: instrumentorum obligatio desideratur, id. ib. 2, 17, 13. —
- B Store, provision, supply, means, assistance, furtherance, etc.: oratoris, provision, supply, Cic. de Or. 1, 36, 165: causarum, id. ib. 2, 34, 146.—Absol.: quid viatici, quid instrumenti satis sit, i. e. for a journey, Cic. Att. 12, 32, 2: instrumenta ad obtinendam sapientiam, means, id. Leg. 1, 22, 59: virtutis, id. Cat. 2, 5, 9: naturae, id. Brut. 77, 268: graviorum artium, id. ib. 97, 331: dicendi, Quint. 12, 11, 24: ciborum, i. e. organs of digestion, Plin. 7, 50, 51, § 168.—
- C Ornament, embellishment: felices ornent haec instrumenta libellos, Ov. Tr. 1, 1, 9: anilia, apparel, dress, id. M. 14, 766; Suet. Aug. 73.

īnstrūmentum, ī, n. (instruo), Gerätschaft aller Art, Werkzeug, Rüstzeug, Geschirr, Mobiliar, Hausrat, I) eig.: α) Sing.: instrumentum villae, Cic., od. rusticum, Phaedr., od. bl. instrumentum, Cic., das landwirtschaftliche Gerät (Jnventar), die Ackergerätschaften: regium, Suet.: regale, Iustin.: venatorium, Plin. ep.: militare, Caes.: hibernorum, Caes.: unius mensae, Sen.: omne instrumentum sutrinae vendere, Porphyr. Hor. sat. 1, 3, 130: belli, Cic.: triumphorum, eine Art Garderobe, Requisiten (an Kleidern usw.) für die auf dem Theater aufgeführten Triumphzüge, Suet.: u. so scaenarum, Paul. ex Fest.: imperii, Dokumente, Senats- u. Volksbeschlüsse usw. (die im Kapitol aufbewahrt wurden), Suet. – absol. = Reisegeräte, Cic. ad Att. 12, 32 extr. – β) Plur.: instrumenta necis, Ov.: corporis, Colum.: luxuriae, v. Gewändern, Iustin.: instrumenta anilia, Kleidung, Tracht, Ov.: bellica, Sen.: culinarum argentea, Iustin.: flagella ceteraque servilis metus instrumenta, Strafwerkzeuge, Iustin.: flagitiosi operis instrumenta, v. den Geschlechtsteilen, Apul. – absol., das landwirtschaftliche Gerät, die Ackergerätschaften, Pallad. 1, 43, 1. – Zieraten an Büchern Ov. trist. 1, 1, 9. – II) übtr.: A) das, was einem zu Gebote steht, der Vorrat, oratoris, Cic.: causarum, Cic. – B) das Hilfsmittel, Beförderungsmittel, regni, Cic.: instrumenta ad obtinendam sapientiam, Cic.: instrumenta luxuriae, Mittel u. Werkzeuge zur Unterhaltung der Üppigkeit, Sall.: instrumenta oratoris, Künste u. Fertigkeiten, Quint. – C) das Beweismittel, Zeugnis, die Urkunde, instr. tribunatus (für das), Cic. Mil. 33: publicum, Suet. Cal. 8, 5. – u. bei Eccl. das Testament, zB. Cassian. de coen. inst. praef. in.

instrumentum [CL] 1 tool, machine, piece of equipment; b (mil.); c (naut.); d (astr.); e (med. & anat.). ad eversionem altaris et tumbae patris Adriani exportandi venerabiliter accedit. ~um operis areae complanatur, et sancti sepulcralis lapis attentissime expurgatur Gosc. Transl. Aug. 36C; sicut nemo diligit ~a [ME: leomen = lomen] propter se sed propter ea que per ~a fiunt AncrR 151; 1340 R. de T. habet denarios, ob[olos], qua[drantes] novos de moneta regis, set metallum ‥ est mixtum cum stagno. ideo attachietur per corpus et ~a sua et ‥ ducatur regi CBaron 99; 1362 in vj fessis virgularum emptis pro ~is carucarum faciendis ‥ vj d. (Russenden in Sheppey, Kent) MinAc 894/15; 1368 item j vas pro aqua benedicta et j ~um ad aspergendum de metallo vocato laton’ Invent. Norw. 15; 1374 in sincacione unius putei apud N. et in ~is empt[is] pro eodem, xlvj s. viij d. Ac. Durh. 581; 1418 in ij ~is ferreis empt[is] pro j ridill’ pro altari Ib. 269; 1421 pro crukys et aliis ~is ad eandem ymaginem Ib. 269; 1425 pro j ~o pro clavibus tenendis Ib. 272; ~um in quo aqua currit WW (v. fistula 1a). b armorum ~a bellica Aldh. VirgP 11; bellorum ~a Lib. Monstr. I 51 (v. 2 excedere 3b); ~um expugnandi Bacon Gram. Gk. 137 (v. fabrica 3a); cum ‥ lanciis et aliis guerre ~is Milemete Nob. 96; s1381 (v. fustis 3); s1379 (v. 2 gunna a); 1455 (v. dejectio 1); 1456 Turchi ‥ putaverunt se castrum obtinere cum eorum diabolicis ~is et ingeniis Bekynton II 155; 1486 pro factum unius ~i bellici vocati le sour ExchScot 434; 1523 (v. halbarda). c cum navibus suis et aliis ~is navigationis DB I 337ra; corpus ‥ vetuste navi imposuerunt, altoque pelago sine gubernatore necessariisque ~is se dispensante Deo commiserunt Ord. Vit. II 1 p. 216; ~a navigandi ‥ volandi ‥ ambulandi in mari Bacon NM 533; de ~o volandi et de ~o navigandi, uno regente navem plenam armatorum cum incredibili velocitate Id. Tert. sup. 18. d que in celestibus sunt considerantur per ~a visualia Bacon Maj. II 2; Id. Tert. 106 (v. 1 canon 2a); per ~a astronomica Rob. Angl. (II) 180 (v. horologicus b); ~um astronomie G. S. Alb. II 207 (v. etymologice). e 1303 xij d. de duobus sigillis argenteis cum uno ~o ad purgandum dentes venditis Ac. Exec. Ep. Lond. 55; nasale ~um injectorium dicitur SB 31; vertebellum ~um est carpentariorum i. terebellum, et simili ~o in quibusdam operibus utuntur cyrurgici SB 43. 2 instrument, means (for achieving spec. purpose). b (of person) agent. c method, means (of employing spec. skill). d means of instruction or communication. a705 omni me desideratae lectionis ~o ‥ imbuere (v. desiderare 1a); 956 (12c) si qua alia sunt ~a aut benedictiones ad hujusmodi rem exercendam CS 1050 p. 264; vocamus visum ipsum ~um videndi . ‥ eodem modo dicitur voluntas ipsum ~um volendi Anselm (Lib. Arb. 7) I 218; ~um philosophie J. Sal. Pol. 438A (v. exacuere 1b); ~um intellectus Bacon V 45 (v. fama 3a); ~um operandi Peckham QA 149 (v. diffusio 1); R. Bury Phil. 2. 36 (v. felicitas 2). b prae omnibus suae [sc. Dei] ‥ ~um doctrinae Dominus Jhesus Theod. Pen. pref.; fideli tamen nostro et speciali clerico utilique per omnia valde nobis ~o futuro Gir. SD 106; Deus omnipotens ‥ fecit magnam suam victoriam cum paucis Christianis, suis ~is et ministris Gascoigne Loci 103; si ‥ autoris appellacione censeri meretur, qui nequaquam ut auctor sed ut minister, immo verius ut ~um dumtaxat fuerit operatus Mir. Hen. VI I prol. p. 6. c [Cosmas et Damianus] in pubertatis primordio ~is medicinalibus imbuti Aldh. VirgP 34. d 798 assuetos faciendi quae sunt perfectorum ~is propalata CS 292 (= Text. Roff. 251); ut [hic libellus] non tam vita dicatur sancti quam vitae ipsius testimonium, cognitionis ~um W. Malm. GP V 187; sicut ~um artis rhetorice oratio est, i. e. causa, ‥ sic theologie ~um est predicatio Gir. GE II 37; incipit speculum duorum et utile cognicionis, correctionis, conquestionis et commonicionis ~um Id. SD 2 tit.. 3 (leg.) document, instrument, deed; b (~um publicum). †969 (? 12c) per legittima cartarum ~a ibidem fuit concessum CS 1264 p. 551; si sponsa virum suum supervixerit, dotem et maritationem suam cartarum ~is vel testium exhibicionibus ei traditam perpetualiter habeat (Leg. Hen. 70. 22) GAS 590; a1174 cum omnibus que predictus Hugo in prememorato ~o suo eidem ecclesie de Colum concessit Cart. Colne 8; c1182 super quibus [possessionibus] cartas et ~a contrectavimus et oculis propriis inspeximus Ch. Chester 202; c1212 aliquo rescripto vel ~o a curia Romana seu aliunde perquisito Gir. Ep. 5 p. 194; 1301 ~a ‥ obligatoria mercatorum et littere papales de solucionibus Reg. Carl. I 156; s1408 ut videre potestis in originali ~o Chr. S. Alb. 35; 1437 pro factura unius ~i super recuperacione carbonum decimalium de T. ij s. Ac. Durh. 233. b super qua requisicione fieri volumus publicum ~um vel litteras testimoniales confici sigillo authentico signatas GAS 441; 1174 allegabat pars prioris ‥ illa ~a publica esse, et per se sufficere Hist. Durh. Script. liv; 1287 deposuisse penes mercatores ‥, ut iiij continent ~a publica, miiijc xlj l. et iiij d. et quartam sterlingorum (Comp. Collect. Apostol.) EHR XXXII 60; 1319 nonnulla ~a publica et litteras autenticas ac testes pro tua parte produxit Hist. Roff. f. 9; 1354 prout plenius per publica ~a et cartas super hiis confectas constare poterit intuenti RGasc 66 m. 4. 4 (bibl.) testament (old or new). quandoquidem evangelica narrant ~a Aldh. Met. 4; nusquam ‥ in tota veteris ~i serie repperimus angelos ‥ patribus cum luce apparuisse Bede Hom. I 7. 35; epilogus veteris ~i J. Sal. Hist. Pont. prol. p. 1; celestem paginam audire volens ‥ audiat tam vetus ~um quam novum testamentum Neckam Sac. 375; ut ‥ totum fere ex integro vetus novumque ~um, exceptis quatuor evangelistarum libris ‥ faceret recitari Ad. Eyns. Hug. III 13 p. 126; 1426 ipsa decimarum prestacio veteris ~i roborata cirographo Reg. Cant. III 135; 1552 Manichei semel rejecerunt ~um vetus Gardiner CC 634. 5 musical instrument. b the voice. si is qui citharista esse debuerit citharam non cognoscit, qualiter citharoedus erit si ~um illud non agnoverit Alex. Cant. Dicta 3 p. 118; Hibernia tantum duobus utitur ‥ ~is, cithara sc. et tympano Gir. TH III 11 p. 154; s1191 sonitum illius ~i quod ‥ vocatur tabur Diceto YH 102; ~is a flatu Garl. Mus. Mens. 14; musica instrumentalis, cujus ~a vel sunt percussionalia ‥ vel tensilia ‥ vel inflativa Bacon Tert. 230; sermonibus ampullosis aut musicalibus ~is Elmh. Metr. Hen. V intro. p. 80; s1371 cum quodam terribili sonitu cujusdam ~i quod in Scocia vocatum est clochbolg Plusc. X 2 (cf. Fordun XIV 38: cum sonoris ~is pellium lignis extensis); s1430 cum dulcissima armonia omnium ~orum artis musice Plusc. XI 5. b 1256 nisi ‥ ~um habeat idoneum modulandi, et cantus peritiam Conc. I 715; 1296 si extranei habitum petant, antequam recipiantur, patria, parentela, scientia, conversatio, ~um atque peritia cantandi, prudentia scribendi, vel alicujus operis mechanici, requirantur Obs. Barnwell 120. 6 bodily organ: a (gen.); b (of sense); c (sexual or reproductive); d (digestive). a animal vero propter multiplices operationes diversa et diversarum potentiarum exegit ~a Alf. Angl. Cor 14. 9; [leones] velocitatem ‥ non ex calore sed ex habilitate habent ~orum Quaest. Salern. B 73. b omnium ~orum officialium qualitates offensa exteriorum corporum immutantur Adel. QN 13 p. 17; Ib. 31 (v. distemperantia c); Ailr. An. III 55 f. 124 (v. 2 dissilire 1a); instrumenta, quibus sensus sunt quinque parati Garl. Myst. Eccl. 118; Ps.-Gros. Gram. 19 (v. figuratio 3c); ~um tactus Bacon MS 102 (v. flexuosus 1); stupor est disposicio mentis quando ~a sensuum as sensum parata animalem sensu privantur SB 41. c ~a gignendi Gir. IK I 11 (v. genitor 1a); tam humores quam spiritus ab universis partibus corporis ad membra huic operi destinata transmittuntur. virili ~o, dum ei administratum per spiritus humorem ad seminis suscitationem et germinis multiplicationem, muliebri ~o attrahante, ad locum conceptionis transfundit Quaest. Salern. B 17; Alf. Angl. Cor 3. 1 (v. generatio 3); ad magnitudinem ~i et gravem ejus odorem Gilb. VII 300. 2; Upton 148 (v. generativus 1a). d solis alterativis utendum est sine evacuatione in omnibus ~is Gilb. V 208v 2.

īnstrūmentum, (10) ī, n. (instruo), ¶ 1 mobilier, ameublement, matériel, outillage : in instrumento atque in supellectile Verris, Cic. Verr. 2, 4, 97, dans le mobilier et dans le ménage de Verrès, cf. Domo 62, etc. ; belli instrumentum et apparatus Cic. Ac. 2, 3, matériel et appareil de la guerre, cf. Liv. 30, 10, 3 ; 42, 53, 4 ; venatorium instrumentum Plin. Min. Ep. 3, 19, 3, équipage de chasse || instrumentum publicum Suet. Cal. 8, documents officiels ; litis Quint. 12, 8, 12, pièces dʼun procès ; imperii Suet. Vesp. 8, archives de lʼempire ¶ 2 [fig.] outillage, ressources, bagage : oratoris Cic. de Or. 1, 165, outillage, bagage de lʼorateur ; instrumenta naturæ Cic. Br. 268, les dons naturels (lʼoutillage naturel) ; ad intellegentiam alicujus rei a natura minus habere instrumenti Cic. de Or. 3, 195, être moins bien outillé par la nature pour apprécier qqch. || instrumenta virtutis Cic. Cat. 2, 9, les ressources en fait de valeur morale, les qualités morales || ornement, parure, vêtement : Ov. Tr. 1, 1, 9 ; M. 14, 766 ; Suet. Aug. 73.

īnstrūmentum, ī n (instruo)

1. werktuig, instrument, gereedschap, (zelden) het afzonderlijke stuk gereedschap [militare; rusticum; nauticum; venatorium; metaf. oratoris]; ➤ -um causarum (Cic.) voorraad;
2. huisraad, meubilair [villae];
3. (poët.) kleding, dracht, tooi; ➤ ornent -a (versieringen) libellos;
4. (metaf.) (hulp)middel [regni; luxuriae; virtutis; dicendi];
5. bewijs(middel) (voor: gen.) [tribunatūs], document.

instrumentum , i. n.
傢伙。器具。— litis 訟之慿據。文慿。案卷。— imperii conficere 會編律例。Venatorium instrumentum 獵之器具。Instrumenta ad sapientiam 致智之方。Instrumenta agrestia 耕田之器。

Suggest a Translation
See an image

, συμβόλαιον, in Gloss. Gr. Lat. Gloss. Lat. Gr. : Instrumenta, γραμμάτια, ἀσφαλίσματα, δρικαιώματα, etc. Mox : Instrumentum, ἐξάρτησις γραμματίου, etc. Aliud : Instrumentum, γραμματεῖον. Anastasius in S. Julio PP. : Sive causationem, vel Instrumenta, vel allegationes, aut manumissiones Clerici in Ecclesia per Scriniarium sanctæ Sedis celebrarent. Gregor. Turon. de Miraculis S. Aridii : Cum Instrumentis chartarum, quibus Monasterii possessio firmabatur, regionem Burgundiæ adire non distulit. Infra : Sed etiam auctoritate regali Instrumenta munivit. Vide tit. Digest. de Fide instrument. et Glossar. ad Agrimensores. , pro veteri ac novo Testamento usurpant non semel Patres. , pro libro, non semel usurpat Tertullianus lib. 5. adversus Marcionem, et in Apologetico. , Gall. Instruction, Institutio, documentum. Guibertus lib. 2. de Vita sua cap. 3 : Quia igitur fortunas et infortunia mea ad aliorum forsitan quatecumque Instrumentum decrevi contexere, etc. Mabill. tom. 3. Annal. Benedict. pag. 180. narrat ab Imperatore Ludovico Monasterii Casauriensis Abbatem institutum fuisse venerandum Presbyterum, Romanum nomine, probum moribus et regularibus Instrumentis tritum, hoc est, vel exercitiis, vel potius, institutis : qua posteriori notione vocem Instrumentum accipiendam censeo in Regula S. Benedicti cap. 4. ubi S. Pater disserens de Instrumentis bonorum operum e sacris Scripturis profert 72. præcepta vel sententias, quas ait esse Instrumenta artis spiritalis, hoc est, Instituta vel præcepta. Simili modo ait cap. 73 : Collationes Patrum et instituta et vitam eorum, ut et Regulam S. Patris nostri Basilii, quid aliud sunt, nisi bene viventium et obedientium monachorum exempla, et Instrumenta virtutum ? , Apocha, Gall. Quittance. Charta ann. 1319. tom. 2. Histor. Dalphin. pag. 183. col. 1 : Offert se... eidem restituere literas debitorum principalium prædict. factis solutionibus de eisdem, et Instrumenta quittaria concedere eidem. dividunt nostri in alta et bassa, hoc est acutioris vel gravioris soni. Lit. remiss. ann. 1374. in Reg. 105. Chartoph. reg. ch. 337 : Jehannin Dorgeret menestrel de haux Instrumens, etc. Aliæ ann. 1392. in Reg. 145. ch. 117 : En laquelle chambre ilz dancerent aux bas Instrumens qu'ils avoient ; et depuis retournerent en ladite sale et dancerent en icelle aux haulx menestriers qui y estoient. Stat. ann. 1407. tom. 9. Ordinat. reg. Franc. pag. 198 : Menestriers joueurs d'Instrumens, tant haulx comme bas, etc.

īnstrūmentum ī, n

STRV-, an implement, utensil, tool, instrument: tela et cetera instrumenta militiae, S.: crudelia instrumenta necis, O.—Collect. in sing, instruments, apparatus, material, stock, furniture: instrumentum ac ornamenta villae: militare, Cs.: aratorum: nauticum, L.: artis, H.—Store, provision, supply, means: quid viatici, quid instrumenti satis sit, i. e. for a journey: instrumenta ad obtinendam sapientiam: virtutis.— Ornament, embellishment: felices ornent haec instrumenta libellos, O.: anilia, attire, O.—A commission, authorization: tribunatus.

instrumentum

Saved

Recent