interpres
interpres, a middleman, mediator, broker, factor, negotiator
- An agent between two parties, a broker, factor, negotiator (class.): quod te praesente isti egi, teque interprete, through your agency, Plaut. Curc. 3, 64 (434): quasi ego ei rei sim interpres, id. Mil. 3, 1, 203 (798): quasi ea res per me interpretem curetur, id. ib. 3, 3, 36 (910); 4, 1, 6 (952): interpretes corrumpendi judicii, Cic. Verr. 1, 12: pacis, Liv. 21, 12: divūm, the messenger of the gods, i. e. Mercury, Verg. A. 4, 356; 3, 359: harum curarum, i. e. Juno, the goddess of marriage, id. ib. 608.—
- II An explainer, expounder, translator, interpreter (syn. internuntius): juris, Cic. Top. 1: legum, Juv. 4, 79; 6, 544: grammatici interpretes poëtarum, Cic. Div. 1, 18: caeli, an astronomer, id. ib. 2, 44: mentis est oratio, id. Leg. 1, 10; cf. lingua, Hor. A. P. 111: metus interpres semper in deteriora inclinatus, Liv. 27, 44: comitiorum, i. e. the Haruspices, who can tell whether or not the comitia are properly held, Cic. N. D. 2, 4: portentorum, a soothsayer, id. Div. 2, 28: nec converti, ut interpres, sed ut orator, a translator, id. Opt. Gen. Or. 5, 14: indiserti, id. Fin. 3, 4: interpres veridica, Liv. 1, 7.—
- B Esp., an interpreter, dragoman: quotidianis interpretibus remotis, per C. Valerium cum eo (Divitiaco) colloquitur, Caes. B. G. 1, 19: appellare aliquem per interpretem, Plin. 25, 2, 3, § 6: audire aliquem cum interprete, Cic. Fin. 5, 29: litteraeque lectae per interpretem sunt, Liv. 27, 43 al.
frequenter ‥ per fidos ~etes et nota intersigna loquebantur adinvicem
assignant ei [sc. muto ] ~etem et ducem fratrem suum minorem
fumositas ‥ rationis usum perturbat et linguam, rationis ~etem [], ‥ contrahit : Trevisa þat tellith what resoun meneþ
caritatis hujus mutue nuntios, ~etes et incentores
divinae legis ~es
Cassiodorus, eximius ~es psalmorum
fidum ‥ ~etem
divinarum scripturarum ~es
vir Dei, velut divini oraculi ~es, pandere quae ventura essent sibi coepit
vernat abies procera, cupressus / flebilis, interpres laurus, vaga pinus, oliva / concilians
sinistri ~etes(
†interpretres
nec aliquid malignitatis aut fraudis imponit [sc. puero ], in partem bonam ~es optimus
dux Edesse urbis ‥ litteras necessitatis sue ~etes Baldewino misit
tali ‥ gestu, interne voluntatis ~ete, magis accendit decumbentis animos
lacrimas ‥ amoris indices, pietatis ~etes
erat vultus viri Dei fidus ~es hominis interioris
nomen honoris habes, [Honori, ] sed factis nomen honoras, / nominis interpres, de nomine facta coloras
oculi ‥ dilecti, amoris illices ejusque ~etes
[Hieronymus ] qui fuit interpres ‥ / Ebrea Romanis vertens oracula verbis
ut evangelizante antistite, qui Anglorum linguam perfecte non noverat, ipse rex suis ducibus ‥ ~es verbi existeret caelestis
Titus iste ~es apostoli erat, et horum lingua expressius loquebatur quam apostolus
rex ‥ quoniam perfecte Anglorum linguam eque ac propriam noverat, vigilantissimus in hoc concilio utriusque partis ~es extiterat
precor ‥ quatinus in operibus Aristotilis ‥ notulas faciatis, eo quod ~etem aliquatenus suspectum habeo
~es debet scire scienciam quam vult transferre et linguam a qua transfert et aliam in quam transfertur
septuaginta ~etes, quos evangelista Lucas secutus est
hoc testimonium et alia plurima ‥ a translatione veritatis Hebraicae ‥ ideo discordare videntur, quia aliquando auctoritates sunt a translatione septuaginta ~etum
editio vulgata, que fuit septuaginta ~etum
David ~es tenuit Pourtone
Gillebertus qui cognominabatur Latemer, id est ~es
- 1. bemiddelaar(ster), onderhandelaar(ster) [pacis; divum bode v.d. goden (= Mercurius)]; ➤ alqo interprete door iems. bemiddeling; linguā interprete dmv. de taal;
- 2. uitlegger, verklaarder [iuris; legis; verborum; extorum van de ingewanden (bij offers) om de toekomst te voorspellen; divum waarzegger, waarzegster; comitiorum of de comitia geldig zijn of niet (v.d. haruspices)];
- 3. tolk, vertaler.
Ille audiens talem contentionem, fecit nobis dare guadiam et quindennitatem, Interpretes ponere Andream venerabilem Episcopum... ut usque in diem tertium haberemus inducias pensandi inter nos, etc.Infra :
Misericordia moti estis super nos per Rogationes Domini Andreæ Episcopi, etc.Ubi videtur leg.
atque indemnitatem.
- PRAT-, a middleman, mediator, broker, factor, negotiator: interpretes corrumpendi iudici: pacis, L.: divūm, messenger(i. e. Mercury), V.: harum curarum Iuno, i. e. of the anxieties of love, V.—An explainer, expounder, translator, interpreter: iuris: caeli, astronomer: mentis oratio: interprete linguā, H.: metus interpres semper in deteriora inclinatus, L.: comitiorum, i. e. the Haruspices(who tell whether the comitia are properly held): portentorum, a soothsayer: nec converti, ut interpres, sed ut orator, translator: fidus, literal, H.: veridica deūm, L.—An interpreter, dragoman: fidi interpretes adhibentur, S.: isti nobis cum interprete audiendi sunt.
-
…supplicio Diviciaci animum offenderet verebatur. Itaque prius quam quicquam conaretur, Diviciacum ad se vocari iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per C. ; Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…potest, nec vero aut per senatum aut per populum solvi hac lege possumus, neque est quaerendus explanator aut interpres eius alius, nec erit alia lex Romae, alia Athenis, alia nunc, alia posthac, sed et…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…quem ipse fecit sua nuntiatione vitiosum, nihilne ad auspicia bonus augur pertinere arbitratus est sed auspiciorum nos fortasse erimus interpretes qui sumus eius conlegae num ergo etiam armorum interpretes quaerimus primum omnes fori aditus ita saepti ut, etiam si…
Cicero, Philippicae
-
…in sacra et in auspicia divisa sit, tertium adiunctum sit si quid praedictionis causa ex portentis et monstris Sibyllae interpretes haruspicesve monuerunt, harum ego religionum nullam umquam contemnendam putavi mihique ita persuasi, Romulum auspiciis Numam sacris constitutis fundamenta…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…quae autem de bene beateque vivendo a Platone disputata sunt, haec explicari non placebit Latine Quid si nos non interpretum fungimur munere, sed tuemur ea, quae dicta sunt ab iis, quos probamus, eisque nostrum iudicium et…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…bene percepta sunt, ei non saepe falluntur ; male coniecta maleque interpretata falsa sunt non rerum vitio, sed interpretum inscientia. Hoc autem posito atque concesso, esse quandam vim divinam hominum vitam continentem, non difficile est ,…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…sunt, quae tu adductus mea commendatione fecisti, tum in primis, quod M. Marcilium, amici atque interpretis mei filium, liberalissime tractavisti ; venit enim Laudiceam et tibi apud me mihique propter te gratias maximas egit .…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…terra editas accepimus ; quae tamen ductae ut in rem apte cadant, fieri credo posse divinitus. quorum omnium interpretes, ut grammatici poetarum, proxime ad eorum, quos interpretantur, divinationem videntur accedere. Quae est igitur ista…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…administranda uterer. in ea re studium mihi suum L. Gellius de tribus fratribus Segaviano probavit, quo ego interprete novissime ad Lepidum sum usus. Amicum eum rei p. cognosse videor libenterque ei sum testimonio et omnibus ero…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…in deos, quorum omnis cultus esset futurus in luctu. Iam vero Chrysippus, qui Stoicorum somniorum vaferrumus habetur interpres, magnam turbam congregat ignotorum deorum, atque ita ignotorum ut eos ne coniectura quidem informare possimus, cum mens…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
INTERPRESan interpreter. This class of persons became very numerous and necessary to the Romans as their empire extended. Embassies from foreign nations to Rome, and from Rome to other states, were generally accompanied by interpreters to explain the objects of the embassy to the respective authorities (Cic. de Divin. 2.64, 131, de Finib. 5.29, 89; Plin. Nat.25.6Gell. 17.17, 2; Liv. 27.43). In large mercantile towns the interpreters, who formed a kind of agents through whom business was done, were sometimes very numerous, and Pliny (Plin. Nat.6.15) states that at Dioscurias in Colchis there were at one time no less than 130 persons who acted as interpreters to the Roman merchants, and through whom all the business was carried on.
All Roman praetors, proconsuls, and quaestors who were entrusted with the administration of a province, had to carry on all their official proceedings in the Latin language (Val. Max.); but as the provincials could not be expected to know this language, they had always among their servants [APPARITORES] one or more interpreters (hired in the province, not brought from Rome), who were generally Romans, but in most cases undoubtedly freedmen (Cic. pro Balb. 11, 28). These interpreters had not only to officiate at the conventus [CONVENTUS], but also explained to the Roman governor everything which the provincials might wish to be laid before him (Cic. in Verr. 3.3. 7, 84, ad Fam. 13.54; Caes. Bell. Gall. 1.19; compare Dirksen, Civil. Abhandl. 1. p. 16, &c.).
[L.S] [A.S.W]An interpreter; used by the foreign embassies at Rome; by Roman merchants in foreign cities; and by the Roman officials in the provinces. See Pliny, H. N. vi. 15; Val. Max. ii. 2. 2.