sensus
sensus2, a perceiving, observation
BWL
sense of sight
the face makes known the sentiments of the soul
Frieze-Dennison Vergil
sēnsus, ūs, m.: feeling; emotion, 4.408; faculty of sense; sense, 7.355; inclination, affection, 4.22; spirit, soul, 6.747; thought, purpose, 12.914. (sentiō)
sensus, a, um, Part. of sentio.
sensus, ūs, m. [sentio], the faculty or power of perceiving, perception, feeling, sensation, sense, etc.
- I Corporeal, perception, feeling, sensation: omne animal sensus habet: sentit igitur et calida et frigida et dulcia et amara, nec potest ullo sensu jucunda accipere et non accipere contraria: si igitur voluptatis sensum capit, doloris etiam capit. etc., Cic. N. D. 3, 13, 32: moriendi sensum celeritas abstulit, id. Lael. 3, 12: si quis est sensus in morte, id. Phil. 9, 6, 13: (Niobe) posuit sensum saxea facta mali, Ov. P. 1, 2, 32: sensum voluptatemque percipere, Plin. Ep. 1, 10, 12. —
- B A sense, capacity for feeling: ut idem interitus sit animorum et corporum nec ullus sensus maneat, etc., Cic. Lael. 4, 14: tactus corporis est sensus, Lucr. 2, 435: oculorum, id. 3, 361; so, oculorum, aurium, Cic. Tusc. 5, 38, 111; id. Fin. 2, 16, 52; id. Div. 2, 52, 107; cf. videndi, id. de Or. 2, 87, 357: audiendi, id. Rep. 6, 18, 19: quod neque oculis neque auribus neque ullo sensu percipi potest, id. Or. 2, 8: quamquam oriretur (tertia philosophiae pars) a sensibus, tamen non esse judicium veritatis in sensibus, id. Ac. 1, 8, 30: res subjectae sensibus, id. ib. 1, 8, 31: gustatus, qui est sensus ex omnibus maxime voluptarius, id. de Or. 3, 25, 99: sensus autem interpretes ac nuntii rerum in capite et facti et conlocati sunt, id. N. D. 2, 56, 140: omne animal sensus habet, id. ib. 3, 13, 32: carent conchae visu, omnique sensu alio quam cibi et periculi, Plin. 9, 30, 48, § 90: ab eā parte opus orsus, ut a sensu ejus, averteret, Curt. 4, 6, 9.—
- II Mental, feeling, sentiment, emotion, affection; sense, understanding, capacity; humor, inclination, disposition, frame of mind, etc.: ipse in commovendis judicibus eis ipsis sensibus, ad quos illos adducere vellem, permoverer, Cic. de Or. 2, 45, 189: an vos quoque hic innocentium cruciatus pari sensu doloris adficit? id. Verr. 2, 5, 46, § 123: vestri sensus ignarus, id. Mil. 27, 72: humanitatis, id. Verr. 2, 1, 18, § 47; id. Rosc. Am. 53, 154: applicatio animi cum quodam sensu amandi ... ut facile earum (bestiarum) sensus appareat ... sensus amoris exsistit, etc., id. Lael. 8, 27; cf.: ipsi intellegamus naturā gigni sensum diligendi, id. ib. 9, 32: meus me sensus, quanta vis fraterni sit amoris, admonet, id. Fam. 5, 2, 10: utere argumento ipse sensus tui, id. Rep. 1, 38, 59: nihil est tam molle, tam aut fragile aut flexibile quam voluntas erga nos sensusque civium, id. Mil. 16, 42: quae mihi indigna et intolerabilia videntur, ea pro me ipso et animi mei sensu ac dolore pronuntio, id. Rosc. Am. 44, 129.—
- 2 Opinion, thought, sense, view: animi, Cic. de Or. 2, 35, 148: valde mihi placebat sensus ejus de re publicā, id. Att. 15, 7: (orator) ita peragrat per animos hominum, ita sensus mentesque pertractat, ut, etc., id. de Or. 1, 51, 222 sq.: qui est iste tuus sensus, quae cogitatio? Brutos ut non probes, Antonios probes? id. Phil. 10, 2, 4: dissidenti sensus suos aperire, Nep. Dion, 8, 2: sensus reconditi, Plin. Ep. 2, 3, 2.—
- 3 Esp., the common feelings of humanity, the moral sense, taste, discretion, tact in intercourse with men, often called in full sensus communis (sometimes with hominum), and often in other phrases of similar force: ut in ceteris (artium studiis) id maxime excellat, quod longissime sit ab imperitorum intellegentiā sensuque disjunctum, in dicendo autem vitium vel maximum sit a volgari genere orationis atque a consuetudine communis sensus abhorrere, Cic. de Or. 1, 3, 12: quae versantur in sensu hominum communi, id. ib. 2, 16, 68; id. Planc. 13, 31: communis ille sensus in aliis fortasse latuit, id. ib. 14, 34; Hor. S. 1, 3, 66: sit in beneficio sensus communis, Sen. Ben. 1, 12, 3; id. Ep. 5, 4; 105, 3; Quint. 1, 2, 20: rarus sensus communis in illā fortunā, Juv. 8, 73. —Plur., Cic. Clu. 6, 17: ea sunt in communibus infixa sensibus, id. de Or. 3, 50, 195; so, vulgaris popularisque sensus, id. ib. 1, 23, 108: haec oratio longe a nostris sensibus abhorrebat, id. ib. 1, 18, 83; cf.: mirari solebam istum in his ipsis rebus aliquem sensum habere, quem scirem nullā in re quicquam simile hominis habere, id. Verr. 2, 4, 14, § 33.—
- B Transf. (in the poets, and also in prose after the Aug. per.), of the thinking faculty, sense, understanding, mind, reason (syn.: mens, ratio).
- 1 In gen. (rare): misero quod omnes Eripit sensus mihi, Cat. 51, 6; cf.: tibi sensibus ereptis mens excidit, id. 66, 25; Ov. M. 3, 631; 14, 178: (quibus fortuna) sensum communem abstulit, common sense, Phaedr. 1, 7, 4 (in another signif., v. supra, II. A. fin., and infra, 2. fin.): eam personam, quae furore detenta est, quia sensum non habet, etc., Dig. 24, 3, 22, § 7: nec potest animal injuriam fecisse, quod sensu caret, ib. 9, 1, 1, § 3.—
- 2 In partic., of discourse.
- a Abstr., sense, idea, notion, meaning, signification (syn.: sententia, notio, significatio, vis; poet. and post-Aug.; freq. in Quint.): nec testamenti potuit sensus colligi, Phaedr. 4, 5, 19: verba, quibus voces sensusque notarent, Hor. S. 1, 3, 103: is verbi sensus, Ov. F. 5, 484: quae verbis aperta occultos sensus habent, Quint. 8, 2, 20: ambiguitas, quae turbare potest sensum, id. 8, 2, 16: verba duos sensus significantia, id. 6, 3, 48: ἀλληγορία aliud verbis, aliud sensu ostendit, id. 8, 6, 44: Pomponium sensibus celebrem, verbis rudem, Vell. 2, 9, 5: horum versuum sensus atque ordo sic, opinor, est, Gell. 7, 2, 10: egregie dicta circa eumdem sensum tria, Sen. Ep. 7, 10.—Introducing a quotation: erat autem litterarum sensus hujusmodi, Amm.20, 8, 4.—With gen. person: salvo modo poëtae sensu, the meaning, Quint. 1, 9, 2.—
- b Concr., a thought expressed in words, a sentence, period (post-Aug.): sensus omnis habet suum finem, poscitque naturale intervallum, quo a sequentis initio dividatur, Quint. 9, 4, 61; 7, 10, 16; cf. id. 11, 2, 20: puer ut sciat, ubi claudatur sensus, id. 1, 8, 1: ridendi, qui velut leges prooemiis omnibus dederunt, ut intra quattuor sensus terminarentur, id. 4, 1, 62: verbo sensum cludere multo optimum est, id. 9, 4, 26 et saep.—Hence, communes sensus (corresp. with loci), commonplaces, Tac. Or. 31.
sēnsus, ūs, m. (sentio), I) das Wahrnehmen, die Wahrnehmung, Beobachtung, ut (oppidanos) a sensu eius (operis) averteret, Curt. 4, 6 (25), 9: utere igitur argumento tute ipse sensus tui, wähle dir also selbst einen Beweis aus deiner Erfahrung, Cic. de rep. 1, 59. – II) prägn., die wahrnehmende Kraft, 1) die physische: a) die Empfindung, das Gefühl, das Bewußtsein, bestiis sensus a natura est datus, Cic.: deus totus est sensus, totus visus, totus auditus, Plin.: illa sensus omnis expertia, empfindungslosen, gefühllosen Dinge, Curt.: s. moriendi, Cic.: parĕre sensus, Cic.: voluptatis sensum capere, Cic. – b) der Sinn, tactus corporis est sensus, Lucr.: quinque sensuum voluptates, Lact.: s. videndi, audiendi, Cic.: sensus oculorum atque aurium, Sen.: sensus oculorum atque aurium hebetes, Liv.: res subiectae sensibus, Cic.: narium sensum commulcere, Arnob. – c) das Bewußtsein = die Besinnung, im Plur. – die Sinne, omnem sensum alci excutere, Curt.: omnes sensus alci eripere, Catull.: a mero redeunt in pectora sensus, Ov.: sensus vincuntur mero, Curt. – 2) die moralische: a) der Sinn, das Gefühl, s. amoris, amandi, diligendi, Cic.: s. humanitatis: absol., ut (oratio) sensus, ut doloris habeat, quantum opus sit, daß sie das nötige Ethos u. Pathos habe, Cic.: dah. im Plur. = die Empfindungen, Gefühle, die wir hegen, verba, quibus voces sensusque notarent, Hor.: vultus sensus animi plerumque indicant, Cic. – b) die Sinnesart, Denkungsart, die Gesinnung, Stimmung, s. civium, populi, Cic.: non sum tam vestri sensus ignarus atque expers, ut etc., Cic.: erat eodem quo Alcibiades sensu, er war ein Gesinnungsgenosse des Alc., Nep.: dissidentes suos sensus aperire, Nep. – 3) die geistige, a) die Anschauungsweise, Auffassungsweise, das Verständnis, die Ansicht, die Gedanken, s. communis (allgemein herrschende, gang u. gäbe), Cic. (vgl. no. b): s. vulgaris popularisque (des großen Haufens), Cic.: totis castris unus omnium sensus, Curt.: abhorrere a nostris sensibus od. a consuetudine communis sensus, Cic.: quod in communibus hominum sensibus atque ipsā naturā positum atque infixum est, Cic.: dah. das Verständnis, Urteil, der Geschmack für etw., omnibus sensibus orbus, Vell.: in his rebus aliquem sensum habere, Cic. – b) das geistige Wahrnehmungsvermögen, die Denkkraft, der Verstand, celer sensu, Vell.: s. rudis et inconditus, Cic.: s. communis, allen Menschen gemeinsamer, gesunder Menschenverstand, verständiger Sinn, Hor., Phaedr. u. Sen. (vgl. no. a): ex communibus sensibus ducta oratio (aus den gewöhnlichen Kreisen der Vorstellung), Tac. dial. – c) meton., der Inhalt, α) der Gedanke, die Idee (Ggstz. verbum), sensibus celeber, verbis rudis, Vell.: irrumpunt optimi nonnumquam sensus, Quint. – β) der einem Worte oder einer Schrift zugrunde liegende Gedanke, der Sinn, die Bedeutung, der Inhalt, verbi, Ov.: testamenti, Hor.: verba duos sensus significantia, die zweierlei Sinn haben, Quint: ἀδιανόητα, hoc est, quae verbis aperta occultos sensus habent, Quint.: etsi (ambiguitas) sensum turbare non potest, tamen etc., Quint.: uti non solum sonum nominis spectes, sed sensum, Tert.: sensum validiorem facere, den Sinn verstärken, Serv. – γ) konkr., der in Worten ausgedrückte Gedanke, der Satz, die Periode, aliqui sensus vehemens et acer, Quint.: sensus toti, quem ad modum coeperunt, desinunt, Quint.: verbo sensum cludere multo optimum est, Quint.: aliter semiplenus est sensus, Serg. in Donat. ➳ vulg. Genet. Sing. sensui, Itala (Cant.) act. apost. 20, 19.
leti sub limine conjunx / cara jacet, jam artus sensu fugiente rigescunt
~us,gewit
sunt autem hec in animali: vita, nutrimentum, ~us, motus
~ibus hominum mira illusione captis et sopitis, quatinus res non videant sicut se habent, sed ad falsas ‥ videndum formas ‥ mirabiliter abstrahuntur
wytte of bodely knowynge , ~us
quod papa Romanus jurisdiccionem habeat temporalem, videmus ad ~um
ita quod unum eorum [contrariorum ] corrumpat naturam alterius ‥ et hoc ad ~um apparet
quid talia surdis ~uum auribus auscultatis?
corpus nostrum quinque ~ibus subsistere certum est
~us enim quibusdam perceptibilior ut linci et aquilae visus, homini tactus et gustus, odoratus cani
~us, qui dividitur in quinque species, sc. visum, gustum, tactum, olfactum, auditum
non enim proponi potuit ei aliquid suavius sentiendum quam ipse jam inculpabiliter senserat in quatuor ~ibus, visu viz. et auditu, olfactu et tactu
interior ~us ex quatuor continetur virtutibus, prudentia, temperantia, fortitudine, atque justitia
ipse namque ~us interior se fallit, non illi mentitur exterior
~us enim communis universale est organum, per species vero distractus discretis utitur instrumentis
magnitudo apprehenditur per plures sensus particulares, ut per visum, gustum et tactum, et in ~u communi percipitur judicium rei sensate
[cerebri ] cellam item in tres distinxerunt, quorum prima ~ui communi ‥ est instrumentum
stupor est disposicio mentis quando instrumenta sensuum ad ~um parata animalem sensu privantur
sine ullo ~u doloris emisit spiritum
parvulorum innocentissimus, qui salvo pudore maternis infusus visceribus et de ipsis sine aliquo ~u doloris effusus est
~us ‥ est perceptio impressionis; fantasia autem est motus a ~u secundum actum
memoria vero maxime causatur a ~u, maxime quoque a visu, quare in memoria accidit sicut in visu accidere consuevit
cancrena dicuntur vulnera nondum mortua, pauxillum vite ~us quasi retinencia
lapsus decidi, et mox velut emoriens ~um penitus motumque omnem perdidi
cerebro / quassato, cunctis jacuit jam sensibus expers
perdidit autem ~um juvenis quidam cementarius et periit, qui propugnacula in muris ecclesie construxit
tuus hebetatus insipientiae cumulo ~us velut quodam obice tardatur
quis poterit digne verum misteria nosse / aut abstrusa Dei gnaro cognoscere sensu
coelestia regna quae nostrarum mentium ~us excedunt
o pretiosum lapidum istorum genus, quos quecumque invenerit anima carnalem statim ~um exuit
confessio debet esse discreta, viro discreto facta, de peccatis ignotis, non juvenibus sacerdotibus, juvenibus inquam ~u [ME: ]of wit
freneticus ‥ devenit ibi vespere ‥ mane sanato ~u egressus
dusius ‥ demon qui homines educit a ~u
lavato puero, validus corpore et sanus ~ibus ipse de fonte surrexit(
de demente et extra ~um
si ita sis valde voluntarius et sic extra ~um [ME: ] absque dampno quocumque respuis tale lucrum cum omnimoda felicitatewitte
cum infirmantibus dolet, uritur cum scandalizatis, communemque induens ~um id ipsum cum omnibus sapit, nec sua considerat sed que aliorum
debet ‥ attendere ad ~um famosum
permisit eos, propter praecedentia peccata, in reprobum cadere ~um
eodem momento in amentiam versum tradidit illum Dominus in reprobum ~um
sicque datus in reprobum ~um praedictus miles discedit
in reprobum ~um datos mala capiunt in interitu
da lacrimas oculis, placidos da pectore sensus, / da veniam, Christe, sceleratis da, rogo, gestis
corpore, mente, manu, cunctis et sensibus una, / jam Dominum colitans celsum sine fine, valeto
moribus et sanctis monachus formabat acutus, / sensibus et verbis et carne et pectore castus
praeoccupabant igitur se mutuo talibus objectionibus vel multo his mordacioribus, veluti condebitores ~us mei
in eodem ~u tecum semper maneam
videre sedem apostoli Petri ‥ in cor adolescentis ‥ ascendit, ab ea ‥ credens ‥ beatitudinem benedictionis accipiendam. hunc talem ~um domino suo enotuit
noli tui ~us cum paucis esse amator, sed cum plurimis veritatis adsertor
si autem ‥ aliquis ‥ hanc mee donationis ‥ breviculam ‥ pervertere ‥ temptaverit sciat se ‥ ignibus ‥ penaliter arsurum, nisi a pravo ~u desistat
egregii fratres, tum vi, tum sepius arte, / est ubi nunc sensus vester?
hic est ~us, non autem ordo ipse verborum
lector in ecclesia, verba superna Dei, / distinguens sensus, titulos, cola, commata voce / dicat, ut accentus ore sonare sciat
libros ‥ de Latinitate primus in Saxonicam linguam, aliquando ~um ex ~u ponens, elucabratim [sic ] et elegantissime interpretatus est
verbum defectivum ‥ habet ~um activi et literam passivi
‘pridie kalendas Maii’: ‥ ~us est ‘primo die ante kalendas Mayi’
ego Johannes publicus apostolica et imperiali auctoritate notarius, visa prius [et ] cum deliberatione perlecta littera prenotata, totum ipsius tenorem de verbo ad verbum manu propria transcripsi, nil addendo vel minuendo quod possit ~um mutare vel intellectum variare
velim ‥ omnia utcumque historico vel morali ~u interpretari
quis ‥ duas tabulas cornutamque faciem aspectu incredulis inhabilem et horrendam tropico ~u, ut Moyses, advexit?
quid ‥ idem velum figuraliter exprimat, apostolus ad Hebraeos manifeste declarat, ubi et hoc rite exponit ad ~um allegoricum
gratia hujus artificis ‥ mystica ~u intelligenda sit
in muraenulis scriptura sancta ostenditur, quae auro spiritualium ~uum fulget interius
aliter tamen posset responderi ad sophisma distinguendo secundum composicionem et divisionem: in ~u diviso falsum est, et in ~u composito respondendum est dubitando
ad ‥ deliberandum ‥ de vero et grammaticali ~u et interpretatione ‥ decreti quo bacchalaurei in theologia et magistri in artibus tenentur disputare
sonantes ‥ tubas, id est propheticos et apostolicos ~us, ut dixit Dominus prophetae: ‘exalta quasi tuba vocem tuam’
me lege, qui veterum cupias cognoscere sensus
invenies alios perplures, lector, ibidem / egregios studiis, arte et sermone magistros, / plurima qui claro scripsere volumina sensu
~us qui percipitur per verbum
ipse debet dicere populo fidem catholicam et ~um evangelii propria lingua
aurum enim in mysticis ad puritatem ~us, argentum vero ad eloquii refertur claritatem
sanctorum patrum catholicis ~ibus in viam deducaris veritatis
allegat catholicos ~us sermo facundus
non tantum sensuum, qui percipiuntur ex verbis sed verborum quoque, ut ~ibus catholicis digne congruant ‥ sollicita observatrix ‥ est
crofta incipit a gardino ‥ Ricardi ‥ et durat in uno ~u usque ad terram Aldive ‥ et alio ~u a via ‥ Ricardi usque ad haiam proximam versus Typedene
1 sēnsus, a, um, part. de sentio ; v. plur. n. sensa.
2 sēnsŭs, (7) ūs, m. (sentio ), ¶ 1 [en gén.] action de sentir, de sʼapercevoir : sensim sine sensu ætas senescit Cic. CM 38, on vieillit insensiblement sans en avoir conscience ¶ 2 action de percevoir par les sens, de sentir : voluptatis sensum capere Cic. Nat. 3, 32, éprouver une sensation (sentiment) de plaisir ; moriendi sensum celeritas abstulit Cic. Læl. 12, la rapidité de la mort lui en a enlevé le sentiment ; sensum veræ gloriæ capere Cic. Phil. 5, 49, goûter la vraie gloire || faculté de sentir : videmus in partibus mundi inesse sensum atque rationem Cic. Nat. 2, 30, nous voyons que les parties de lʼunivers ont la sensibilité et la raison ; movere sensum Lucr. 3, 839, agir sur la sensibilité ¶ 3 sens : sensus oculorum, aurium Cic. Tusc. 5, 111 ; Fin. 2, 52 ; videndi Cic. de Or. 2, 357 ; audiendi Cic. Rep. 6, 19, sens de la vue, de lʼouïe ; res subjectæ sensibus Cic. Ac. 1, 31, choses qui tombent sous les sens ; quod neque oculis neque auribus neque ullo sensu percipi potest Cic. Or. 8, [cette beauté] qui ne peut être perçue ni par les yeux ni par les oreilles ni par aucun sens ¶ 4 [au sens moral] sentiment : sensus amoris, amandi Cic. Læl. 27 ; diligendi Cic. Læl. 32, sentiment dʼamour, disposition à aimer ; humanitatis Cic. Verr. 2, 1, 47, sentiment dʼhumanité ; quod in communibus hominum sensibus atque in ipsa natura positum atque infixum est Cic. Clu. 17, une chose qui est fixée, gravée dans les sentiments communs à tous les hommes et dans notre propre nature [= un sentiment profondément humain] ; vultus qui sensus animi plerumque indicant Cic. de Or. 2, 148, les jeux de physionomie qui dʼordinaire décèlent les sentiments || manière de sentir, disposition dʼesprit, sentiment : vestri sensus ignarus Cic. Mil. 72, ignorant de vos dispositions dʼesprit ; meus me sensus, quanta vis fraterni sit amoris, admonet Cic. Fam. 5, 2, 10, mes propres sentiments me rappellent la puissance de lʼamitié fraternelle ; voluntas erga nos sensusque civium Cic. Mil. 42, les dispositions des citoyens à notre égard et leurs sentiments ¶ 5 [au sens intellectuel] manière de voir, de concevoir : sensus communis Cic. de Or. 1, 12, la manière de penser commune (ordinaire) ; quæ versantur in sensu hominis communi Cic. de Or. 2, 68, les choses qui se rattachent aux façons ordinaires de penser de lʼhumanité ; vulgaris popularisque sensus Cic. de Or. 1, 108, les façons de penser de la foule ; de meo sensu judico Cic. Cat. 4, 11, je juge dʼaprès mon sentiment || intelligence, faculté dʼappréciation : mirari solebam istum in his ipsis rebus aliquem sensum habere, quem scirem nulla in re quicquam simile hominis habere Cic. Verr. 2, 4, 33, je mʼétonnais que cet homme pût avoir qq. goût en ces matières, lui dont je sais quʼen rien il nʼa quoi que ce soit qui rappelle lʼhomme cultivé ; tacito quodam sensu Cic. de Or. 3, 195, par une sorte de jugement instinctif ; ea sunt in communibus infixa sensibus Cic. de Or. 3, 195, ces appréciations [du rythme, de la mélodie] sont du domaine de la sensibilité générale (commune à tous); [dʼoù] : cum sensu Cic. de Or. 2, 184, avec du sentiment, avec du tact ¶ 6 faculté de penser, de comprendre, intelligence : sit in beneficio sensus communis Sen. Ben. 1, 12, 3, en matière de bienfaits que le bon sens nous guide ; molestus, communi sensu caret Hor. S. 1, 3, 66, cʼest un fâcheux, il nʼa pas lʼintelligence la plus courante [le sentiment banal des convenances] ¶ 7 a) pensée, idée : scire ubi claudatur sensus Quint. 1, 8, 1, savoir où lʼidée (le sens) sʼachève ; salvo modo poetæ sensu Quint. 1, 9, 2, en respectant toutefois la pensée du poète ; egregie dicta circa eumdem sensum tria Sen. Ep. 7, 10, trois belles paroles sur le même sujet ; b) phrase, période : verbo sensum cludere Quint. 9, 4, 26, terminer la phrase par un verbe.
- 1. (a) (zintuiglijke) waarneming, indruk, gevoel; ➤ voluptatis sensum capere; moriendi sensum celeritas abstulit (Cic.); sine sensu aetas senescit zonder dat men het waarneemt; mors eripit sensum doloris; (b) (meton.) waarnemingsvermogen, zintuig [videndi; audiendi; hebes]; ➤ res sensibus subiectae zintuiglijk waarneembaar; sensūs in capite collocati; non ratione, sed sensu iudicare; (c) zinnen, bewustzijn, ook plur.; ➤ alci omnem sensum eripere; sensūs mero vincuntur;
- 2. (rationeel) (a) verstand, denkvermogen [communis gezond verstand, rede]; (b) begrip, oordeel, beoordelingsvermogen, deskundigheid, smaak [rudis]; ➤ meliore esse sensu; (c) mening, opvatting, gedachte [popularis; imperitorum; communis de algemeen heersende opvatting]; ➤ a sensibus alcis abhorrere; sensūs suos aperire; pro suo quisque sensu locutus est; erat eodem quo Alcibiades sensu (Nep.) hij was een geestverwant van Alcibiades;
- 3. (gevoelsmatig) (a) gevoel, gevoelen, psychische ervaring, emotie, belangstelling [humanitatis; diligendi]; ➤ vultūs qui sensūs animi plerumque indicant (Cic.); (b) gevoelen, gezindheid, denkwijze, aard, stemming [populi; civium]; (c) (retor.) pathos, hartstochtelijke, gevoelvolle nadruk, ook plur.; ➤ oratio sensūs habeat; sensibus permoveri;
- 4. betekenis, zin, inhoud [verbi; testamenti];
- 5. (postklass.) gedachte, idee [optimi sensūs];
- 6. (postklass.) (retor.) in woorden uitgedrukte gedachte, zin, periode.
sensus , us. m.
五官。知覺。意見。意思。七情。字義。明悟。推論。Circa eumdem fere sensum 畧歸一意。
Suggest a Translation
See an image
五官。知覺。意見。意思。七情。字義。明悟。推論。Circa eumdem fere sensum 畧歸一意。
Suggest a Translation
See an image
Sens, bon sens. Ita usurpant S. Hieronymus in Indice Hæreseon cap. 17. 28. Ruffinus in Exposit. Symboli, et Eucherius Homil. 1. de Ascensione et Homil. de Pentecoste.
Non sinatis nova vel non canonica aliquos ex suo Sensu et non secundum Scripturas sacras fingere et prædicare populo.Vide supra Sensuabilitas.
Propter hoc docebat homines in Sensu per ea signa, quæ faciebat, dare gloriam Deo.
Census, Pensitatio ex agris et prædiis. Charta ann. 764. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 29 :
Ut qualemcumque Sensum visum vobis fuerit illis injungatis, quem vobis per singulos annos solvant.Statuta MSS. Auscior. ann. 1301. art. 24 :
Pro quo honore, fundo vel possessione tenetur domino ad certum Sensum, servitium seu præstationem annuam.Consuet. Lemovic. art. 61 :
Et si Sensus valeat plusquam pretium hujusmodi ultimæ assentationis, habetur hujusmodi contractus pro assentamento.Vide Sensaticum.
Si vero hospites vel alii judicatores curiæ dictorum præpositi et capituli habeant opus Sensu terræ sive enquesta in eorum judiciis faciendis, dominus Bethuniensis vel ejus ballivus debet eis facere haberi bona fide Sensum terræ sive enquestam per pares castri Bethuniensis quotiescumque.... fuerit requisitus.
Dictus Alquerius delatus, Sensum capitaneum et non rationem sequendo, irruit cum quibusdam suis complicibus contra dictum Petrum de la Balma nemini injuriantem, et percussit et male tractavit eumdem.
sēnsus (1)
- P. of sentio; see also sensa.
sēnsus (2) ūs, m
- SENT-, a perceiving, observation: utere igitur argumento tute ipse sensūs tui, accept a proof from your own experience: oppidanos a sensu eius (operis) avertere, Cu.—A power of perceiving, perception, feeling, sensation, sense, consciousness: doloris: moriundi sensum celeritas abstulit: (Niobe) posuit sensum, saxea facta, mali, O.—A sense, special sense: ut nec ullus sensus maneat: oculorum: neque oculis neque auribus neque ullo sensu percipi: gustatus, qui est sensus maxime voluptarius: sensūs in capite conlocati sunt.—Feeling, sentiment, emotion, inclination, disposition: ipse in commovendis iudicibus eis ipsis sensibus permoveri: vestri sensūs ignarus: amandi . . . amoris: meus me sensus, quanta vis fraterni sit amoris, admonet: erga nos sensus civium.—An opinion, thought, sense, view, notion: animi: sensus eius de re p.: dissidenti sensūs suos aperire, N.: in his ipsis rebus aliquem sensum habere.—A habit of mind, mode of thinking, notion, taste: volgaris popularisque: haec oratio longe a nostris sensibus abhorrebat.—Esp., with communis, a general mode of thinking, prevailing notion, common insight, common sense: id a consuetudine communis sensūs abhorrere: quae versantur in sensu hominis communi: Communi sensu plane caret, H.: quod in communibus hominum sensibus positum est: ex communibus sensibus ducta oratio, from the usual lines of thought, Ta.—Consciousness, sense, understanding: a mero redeant in pectora sensūs, O.: nisi si timor abstulit omnem Sensum animumque, O.—Sense, idea, meaning, signification: testamenti, Ph.: verba, quibus voces sensūsque notarent, H.: verbi, O.
-
…possim facit acta vita. Semper enim in his studiis laboribusque viventi non intellegitur quando obrepat senectus ita sensim sine sensu aetas senescit nec subito frangitur, sed diuturnitate exstinguitur. sequitur tertia vituperatio senectutis, quod eam carere dicunt voluptatibus…
M. Tullius Cicero, De Senectute
-
…tametsi hoc nescio quid nugatorium sciebam esse, ista intellegere, tamen mirari solebam istum in his ipsis rebus aliquem sensum habere, quem scirem nulla in re quicquam simile hominis habere. tum primum intellexi ad eam rem istos fratres…
Cicero, in Verrem
-
…nos, qui veri esse aliquid non negamus, percipi posse negamus ; ille esse verum plane negat esse ; sensus quidem non obscuros dicit sed tenebricosos sic enim appellat eos. Is qui hunc maxime est admiratus, Chius Metrodorus…
M. Tullius Cicero, Lucullus
-
…est functio quaedam vel animi vel corporis gravioris operis et muneris, dolor autem motus asper in corpore alienus a sensibus. haec duo Graeci illi, quorum copiosior est lingua quam nostra, uno nomine appellant. itaque industrios homines…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…modo non levat luctum hunc sed etiam auget. nam ceteri dolores mitigantur vetustate, hic non potest non et sensu praesentis miseriae et recordatione praeteritae vitae cotidie augeri. desidero enim non mea solum neque meos sed me ipsum .…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…domi, non impediunt foris, pernoctant nobiscum, peregrinantur, rusticantur. quod si ipsi haec neque attingere neque sensu nostro gustare possemus, tamen ea mirari deberemus, etiam cum in aliis videremus. quis nostrum tam animo agresti…
Cicero, pro Archia
-
…tam humilem tamque contemptam. quam ob rem hos quidem ab hoc sermone removeamus, ipsi autem intellegamus natura gigni sensum diligendi et benevolentiae caritatem facta significatione probitatis, quam qui appetiverunt, applicant sese et propius admovent, ut et…
M. Tullius Cicero, De Amicitia
-
…arbitrio seiunctis scientiaque comprehensis, non mihi videtur ars oratoris esse ulla ; sunt enim varia et ad vulgarem popularemque sensum accommodata omnia genera huius forensis nostrae dictionis. Sin autem ea, quae observata sunt in usu ac tractatione dicendi…
Cicero, de Oratore
-
…Quo modo igitur aut cur mortem malum tibi videri dicis quae aut beatos nos efficiet animis manentibus aut non miseros sensu carentis. Expone igitur, nisi molestum est, primum, si potes, animos remanere post mortem, tum…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…nosmet ipsos amare videamur ; illa suspicio intolerabili dolore cruciat, si opinamur eos quibus orbati sumus esse cum aliquo sensu in is malis quibus volgo opinantur. hanc excutere opinionem mihimet volui radicitus, eoque fui fortasse longior. Tu…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes