spectare

spectare [CL] 1 to look at, gaze on, watch (also absol.); b (in fig. context). c to see, notice, catch sight of. loca quo quisque spectat ab arce Deum Alcuin Carm. 113. 2; tum forte foras spectando sidera cernit Æthelwulf Abb. 665; [celle] marmore premiram monstrans spectantibus aulam Ib. 720; in omnibus, cum oculos ~antium ars pretiosa raptaret, nichil erat quod posset tangi etsi posset videri W. Malm. GR II 169; ingenti plebis multitudine circumastante, ac nefarium opus pro sui novitate admirando ~ante, et ~ando exsecrante Eadmer V. Anselmi II 22.  b opprimitur subiti veniente gravedine somni, / quo vix splendorem posset spectare diurnum Wulf. Swith. I 377; merentur / optatum spectare diem Ib. I 1608.  c viatorem spectat conversa fugacem Wulf. Swith. I 554; cor non affectat, quod non oculi nota spectat Serlo Wilt. app. IIIa I 1. 2 (of place or sim.) to look towards, face, to lie towards. ab ea fronte montis Sion, quae praerupta rupe orientalem plagam ~at intra muros atque in radicibus collis fons Siloae prorumpat Bede Ezra 891A; tellurem plantis spectantem vertice caelum Wulf. Swith. I 420; [Padus] de Apennini parte oritur que ~at inferum mare, Tyrrhenum scilicet Alb. Lond. DG 6. 21. 3 to view, watch (performance or sim.) as spectator, look at (exhibit, sight, or sim.). b (in quot., fig.) to view as (mere) onlooker, to look on at (without taking action expected in the circumstances). ducibus gentis ~andum in disco caput occisi protulit Bede Hom. II 23. 240D; cum saepius huc atque illuc, ~ante me et episcopo, concitatis in cursum equis reverterentur Id. HE V 6; populus qui ad hoc ~andum [v. l. spectaculum] undique fluxerat Eadmer V. Osw. 20; confluente multitudine vulgi ad ~andos ludos asini W. Malm. GR II 171.  b Balduinus ‥ villas ‥ rege cum Normannis flammas ~ante combussit Ord. Vit. XII 2 p. 316. 4 to observe, see; b (transf.). c ? to keep watch on, oversee, have charge of. en ‥ sanam lectoris cernite dextram / necnon nervosam cuncti spectate sinistram! Aldh. VirgV 1008; gaudens spectare triumphum Ib. 1763; quasi de praeviis sideribus haec matutina stella clarius ~etur Gosc. Werb. 99A; patriam deserebant ‥ ~aturi comminus quid viva virtutis speties efficeret, quam tam insignis fama ubique loqueretur W. Malm. GR IV 387.  b agebat ut in antiquum resumeretur amorem, ~atoque regis ingenio, quocumque ille vergendum putasset, et ipse vergere W. Malm. GP III 133.  c 1270 quare vos exoro quatenus predictum G. in cervisio vestro recipere velitis quia bene scio ipsum esse necessarium ad domum vestram servandam aut manerium ~andum AncC 7/3. 5 to look at or on with approval or admiration, to consider remarkable, (in quot., p. ppl. as adj.) noted, notable, conspicuous, famous. hujus ~atissimum in preliis robur annales ad invidiam efferunt W. Malm. GR I 17; ~atae speciei puerum W. Malm. GR II 133; Rotbertus ‥ ~atae jam virtutis habebatur adolescens Ib. IV 389; eliguntur legati ‥ abbates ‥ duo ~ate religionis Ailr. Ed. Conf. 751B. 6 to look at closely, inspect, examine. non pigeat prorsus seriem spectare libelli, / in quo scribuntur virtutes illius amplae Aldh. VirgV 772; res triplici spectare modo ratio perhibetur J. Sal. Enth. Phil. 659; instigant oculi mentem, cum singula spectant, / ut velit esse suum, quod putat esse bonum Ib. 885. 7 to pay regard to, consider, to keep or bear in mind. b to regard (as). c to have in view (as end or sim.), to look towards or for (outcome). 790 vos tamen in prosperitate ~ate nos, donec fiat volente Deo quod optatis Alcuin Ep. 8; ~ate ergo animo, si prensi fueritis, cruces, ~ate catenas W. Malm. GR IV 347; pro hoc pretio, se modo vendit ancillam, et istud pretium ~ans, sudat Ailr. Serm. 21. 14. 355A.  b ipsa caput mundi spectat te Roma patronum Alcuin Carm. 45. 63.  c vereor tamen, ne dum tuae ‥ benevolentiae gratiosus esse desidero, ridiculus inveniar, ut tuam quoque ~et injuriam (Quad.) GAS 529. 8 to look out or watch for, await; b (~are nutum, in quot. fig.). c (ellipt. or absol.) to wait. c792 mercedem ~are perpetuae beatitudinis Alcuin Ep. 63; c801 quieta conversatione ~arem diem extremum, qui pene nemini longe est Ib. 242; c803 in memoria habeas, quid maxime a te meum ~et desiderium Ib. 239; sed mox mundani culmen vitavit honoris / ipse, petens iterum soliti secreta cubilis, / atque ibi praesentis spectaverat ultima vitae, / quaeque Dei famuli sacrata est insula morte Id. SS Ebor 673; nos nunc velivoli pelagi spectamus in horis, / quando Dei adveniat, quando serena dies Id. Carm. 50. 33; tunc quidem paulatim et ipse ~ando resedit, donec illa quodammodo a loquela quiesceret B. V. Dunst. 11; episcopus urbis, prudenter oportunitate ~ata, cavit sibi loco W. Malm. GR IV 384.  b nec erat ‥ provintia que non illius ~aret nutum W. Malm. GR I 48; oppidum ‥ cujus nutum inferiora ~arent castella Ib. IV 374; plures ‥ provintie ~abant nutum pueri Ib. V 419.  c c791 ~avi, speravi, optabam et ecce quem spectavi non venit Alcuin Ep. 59. 9 (intr., w. dat., of place or sim.) to look towards. domus ‥ ~ans Ponti Londoniarum MGL I 556. 10 (w. ad) to look, to direct one's attention, to pay attention (also transf. or fig.). regem ‥ habuere proprium qui tamen ad regis Westsaxonum ~aret arbitrium W. Malm. GR I 73; peccator ~at ad veniam, quod figit flagitiis metam Ib. II 202. 11 to point (to meaning, conclusion, or sim.). b to show an inclination or tend (towards outcome). eo ~at illud Boetii in primo De Trinitate J. Sal. Met. 883B; quod Alcesten liberaverit ad virtutem ~are videtur Alb. Lond. DG 13. 2.  b si fui conscius alicujus rei que ~aret ad ejus periculum vel tuum incommodum W. Malm. GR II 197; comperto ejus ingenio, quod ad bonum ~aret Id. GP II 75. 12 to be in regard (to), to relate or be in relation (to), to bear on. ~ant ‥ ad eam [vitam Aldhelmi] quamplurima quae, si posteros celavero, delinquo W. Malm. GP II 79; ad nos ‥ hanc arbitror ~are rationem Canon. G. Sempr. f. 33; 1214 loquela illa ~abat ad personam domini regis SelPlCrown 67; alia ‥ ~ant ad presens negotium T. Sutton Gen. & Corrupt. 183. 13 to pertain, apply, or belong (to); b (leg.); c (in origin). d (tr.) to pertain to. quibus expletis, omnia quae ad solis et lunae, mensis et septimanae consequentiam ~ant, eodem quo prius ordine recurrunt (Lit. Ceolfridi) Bede HE V 21; 748 (15c) tributum quod sibi de jure ~abat CS 177; in Legecestrensi Snotingensi quorum Christianitas ad archiepiscopum Eboracensem ~at W. Malm. GR I 101; c1160 que a ‥ nostris coepiscopis canonice fieri noscuntur, ea ad nostrum ~at officium confirmare Doc. Theob. 139; ad hunc ~at ut ‥ fidem ab ipso [vicecomite] suscipiat Dial. Scac. I 5H; c1223 de omnibus serviciis et accidenciis que ~ant vel ~are poterunt versus predictam terram Reg. Newbattle 130; 1237 navium ~antium ad quosdam piscenarios Londoniarum MGL II 40; famulus de vestiario ‥ omnia quecumque ‥ suo ~ant famulatui ‥ fideliter exequatur Cust. Westm. 59; 1303 scire volumus si ‥ Obertus ‥ dictam prebendam canonice fuerit assecutus ‥ et ‥ qualiter statuta ecclesie observaverit et ea fecerit que ~ant facere in ecclesia ‥ pro prebenda Reg. Cant. II 774; 1367 cum ‥ pertinenciis ad predictas terras et earum quamlibet ~antibus seu juste ~are valentibus in futurum Reg. Paisley 30; 1407 librum ‥ contulit successoribus suis ‥ pro perpetuo ~aturum StatOx 193.  b 1222 ecclesia ‥ que vacat et ad ejus ~at donacionem BNB II 119; 1268 hujusmodi cause cognicio ad forum ~at ecclesiasticum mandatum est episcopo EE Law Rep. I 3; 1284 cognicio placiti petendi annuum reditum directe secundum consuetudinem regni ~at ad curiam domini regis Ib. III 130; 1292 non ~at ad hundredarium nec eciam ad vicecomitem aliquam villatam punire pro concelamento PlRCP 92 m. 93; 1300 cum porcio alicujus vicarie sit minis pignis vel nimis exilis ad loci diocesanum ~at inter rectorem ecclesie et vicarium ‥ ordinare super porcione illius vicarie acrescenda vel minuenda Ib. 131 m. 270d..  c horum bonorum radix per Dei gratiam ~abat ad Dunstanum, de Dunstano prodiit in Edgarum W. Malm. GP I 18.  d 802 omnibus tuae venerandae veritatis legationem ~antibus Alcuin Ep. 254.