παιάν
παιάν, paean, choral song addressed to Apollo
παιάν, ᾶνος (ὁ)
I péan, chant solennel à plusieurs voix que l’on entonnait dans les occasions importantes surt. en l’honneur d’Apollon, qqf. d’autres divinités, même de plusieurs dieux à la fois, particul. :
1 chant de plainte, chant pour demander le salut et la délivrance, Il. 1, 473 ; Soph. O.R. 5, 187 ||
2 chant funèbre, Eur. Tr. 126, 576 ; cantique funèbre, Eschl. Ch. 149 ; en l’honneur des Érinyes, Eschl. Ag. 654, Sept. 867 ; d’Hadès, Eur. Alc. 424 ||
3 chant de combat, avant ou pendant la bataille, ἐξάρχειν παιᾶνα, Xén. Cyr. 3, 3, 58 ; 7, 19, entonner le péan ; p. suite, après le combat : chant de victoire, Il. 22, 391 ; Eschl. Pers. 393 ; Xén. Cyr. 4, 1, 6 ; παιᾶνα ποιεῖσθαι, Xén. Hell. 7, 4, 36, chanter le péan ; παιᾶνα ἐξάρχεσθαι, Xén. Hell. 2, 4, 17, entonner le péan ; ἐξάρχειν παιᾶνος ἐπινικίου, Plut. Rom. 16, chanter le péan de victoire ||
4 p. ext. chant de joie, chant de fête, chant d’allégresse, p. opp. à θρῆνοι, Eschl. Ch. 343, fr. 266 ; Soph. Tr. 210 ; au plur. Eur. I.T. 1404 ; cf. Hh. Ap. 518 (sel. d’autres, chanteurs de péans) ||
II péan, pied de 3 brèves et 1 longue diversement combinées (‒⏑⏑⏑, ⏑⏑⏑‒, ⏑‒⏑⏑, ⏑⏑‒⏑) Arstt. Rhet. 3, 8, 4 ||
➳ Épq. παιήων, Hom. ll.cc. ; dor. παιάων, d’où p. contr. παιάν ou παίων ; en gén. chez les Att. παιάν semble être la forme du chant, παιών celle du pied métrique, Παιών celle du n. propre (v. ce mot) ; particul. dans les inscr. att. παιάν, le péan, CIA. 2, 628, 19 (envir. 80 av. J.-C.) ; Παιών, surn. d’Apollon, CIA. 1, 210, k, 25 (après 434 av. J.-C.) ; v. Meisterh. p. 112, 8.
Étym. Orig. inconnue.
1. als pers.
a. Paean (geneesheer van de goden), vanaf Hom.
b. bijnaam van Apollo of van Asclepius.
c. genezer, redder:
2. paean, koorlied, alg. voor Apollo; lijkzang:
3. metrisch paean, paeon (versvoet met drie korte en één lange lettergreep in elke volgorde)
παιάν, ᾶνος, ὁ, u. ion. u. ep. παιήων (s. Παιήων),
1) ein feierlicher, vielstimmiger, an den Apollo gerichteter Gesang, eigtl. den Gott zur Abwendung einer von ihm verhängten Seuche zu bewegen, wie Il. 1.473, καλὸν ἀείδοντες παιήονα, wo es schon einige alte Erkl. als nom. pr. nehmen wollten ; vgl. Soph. O.R. 5, πόλις δʼ ὁμοῦ μὲν θυμιαμάτων γέμει, ὁμοῦ δὲ παιάνων τε καὶ στεναγμάτων, u. ib. 187, παιὰν δὲ λάμπει στονόεσσά τε γῆρυς ὅμαυλος ; aber auch ein freudiger Lobgesang auf Apollo, nachdem die Seuche oder übb. das Unglück (vgl. Schol. Ar. Plut. 636) aufgehört hat, παιᾶνα, παιᾶνʼ ἀνάγετε, Tr. 209 ; übh. Dank, Loblied, z.B. nach vollbrachter Kriegstat, ἀείδοντες παιήονα, Il. 22.391, wo in den folgenden Versen der Inhalt des Gesanges angegeben ist ; so Aesch. ἁλώσιμον παιᾶνʼ ἐπεξιακχάσας, Spt. 617, der Lobgesang auf die Einnahme der Stadt ; παιᾶνʼ ἐφύμνουν σεμνὸν Ἕλληνες τότε, Pers. 385, vgl. Ag. 631, Ch. 149 ; παιὰν καὶ σάλπιγγες ἐκελάδουν, Eur. Phoen. 1109, öfter ; Loblied auf andere Götter, ὕμνησαν τὸν περὶ τὸν Ποσειδῶ παιᾶνα, nach dem Aufhören des Erdbebens, Xen. Hell. 4.7.4. Nach Schol. Thuc. 1.50 u. 4.43 wurde vor der Schlacht ein solcher Päan an den Ares, nach der Schlacht an den Apollo gerichtet ; Xen. Hell. 7.4.36 heißt es σπονδὰς καὶ παιᾶνας ὡς εἰρήνης γεγενημένης ἐποιοῦντο ; öfter in der Cyr. Schlachtgesang ; ἐπινικίου παιᾶνος ἐξάρχων, Plut. Rom. 16 ; auch ἐξῆρχεν ἐμβατηρίου παιᾶνος, Lyc. 22 ; – Κρητῶν παιήονες, H.h. Apoll. 518, Päanensänger bei den Kretern.
2) wie Apollo der helfende Gott ist, so wird παιάν allgemein auch für Helfer, Retter, Befreier von irgendeinem Uebel gebraucht, καί μοι θάνατος παιὰν ἔλθοι, Eur. Hipp. 1373 ; vgl. Aesch. frg. 229.
3) παιών, der Versfuß, Arist. rhet. 3.8.
1) ein feierlicher, vielstimmiger, an den Apollo gerichteter Gesang, eigtl. den Gott zur Abwendung einer von ihm verhängten Seuche zu bewegen, wie Il. 1.473, καλὸν ἀείδοντες παιήονα, wo es schon einige alte Erkl. als nom. pr. nehmen wollten ; vgl. Soph. O.R. 5, πόλις δʼ ὁμοῦ μὲν θυμιαμάτων γέμει, ὁμοῦ δὲ παιάνων τε καὶ στεναγμάτων, u. ib. 187, παιὰν δὲ λάμπει στονόεσσά τε γῆρυς ὅμαυλος ; aber auch ein freudiger Lobgesang auf Apollo, nachdem die Seuche oder übb. das Unglück (vgl. Schol. Ar. Plut. 636) aufgehört hat, παιᾶνα, παιᾶνʼ ἀνάγετε, Tr. 209 ; übh. Dank, Loblied, z.B. nach vollbrachter Kriegstat, ἀείδοντες παιήονα, Il. 22.391, wo in den folgenden Versen der Inhalt des Gesanges angegeben ist ; so Aesch. ἁλώσιμον παιᾶνʼ ἐπεξιακχάσας, Spt. 617, der Lobgesang auf die Einnahme der Stadt ; παιᾶνʼ ἐφύμνουν σεμνὸν Ἕλληνες τότε, Pers. 385, vgl. Ag. 631, Ch. 149 ; παιὰν καὶ σάλπιγγες ἐκελάδουν, Eur. Phoen. 1109, öfter ; Loblied auf andere Götter, ὕμνησαν τὸν περὶ τὸν Ποσειδῶ παιᾶνα, nach dem Aufhören des Erdbebens, Xen. Hell. 4.7.4. Nach Schol. Thuc. 1.50 u. 4.43 wurde vor der Schlacht ein solcher Päan an den Ares, nach der Schlacht an den Apollo gerichtet ; Xen. Hell. 7.4.36 heißt es σπονδὰς καὶ παιᾶνας ὡς εἰρήνης γεγενημένης ἐποιοῦντο ; öfter in der Cyr. Schlachtgesang ; ἐπινικίου παιᾶνος ἐξάρχων, Plut. Rom. 16 ; auch ἐξῆρχεν ἐμβατηρίου παιᾶνος, Lyc. 22 ; – Κρητῶν παιήονες, H.h. Apoll. 518, Päanensänger bei den Kretern.
2) wie Apollo der helfende Gott ist, so wird παιάν allgemein auch für Helfer, Retter, Befreier von irgendeinem Uebel gebraucht, καί μοι θάνατος παιὰν ἔλθοι, Eur. Hipp. 1373 ; vgl. Aesch. frg. 229.
3) παιών, der Versfuß, Arist. rhet. 3.8.
παιᾱν, παιήων (παιᾶνος, -ᾶνα; παιηόνων.)
- 1paean, cf. Forssman, 151f. Ἄβδηρε, [σέθ]εν Ἰάονι τόνδε λαῷ [παι]ᾶνα [δι]ώξω Δηρηνὸν Ἀπόλλωνα πάρ τʼ Ἀφρο[δίταν Pae. 2.4 Λατόος ἔνθα με παῖδες εὐμενεῖ δέξασθε νόῳ θεράποντα ὑμέτερον κελαδεννᾷ σὺν μελιγάρυι παιᾶνος ἀγακλέος ὀμφᾷ Pae. 5.47 ἰὴ ἰῆτε νῦν, μέτρα παιηόνων ἰῆτε, νέοι Pae. 6.121 οὔ σε παιηόνων ἄδορπον εὐνάξομεν Pae. 6.127 παιαν[ Πα. 7B. 4. ].τε παιηόνων[ Πα. 17b. 25. παιηο[ν fr. 140b. 9.