ingenium
ingenium, innate quality, nature, temperament, constitution
the Greeks by nature tend toward deception
Ennius was the greatest in talent, but he was unpolished in technique
ingenium , iī, n.: that which is inborn; disposition, nature, character, temper; ability, judgment, talent, genius. (1. in and genō, bear)
ingĕnĭum, ii, n. [in-geno, from gigno], innate or natural quality, nature.
- I In gen. (so mostly poet.; in Sall. and in post-Aug. prose; not in Cic. or Caes.): pro ingenio ego me liberum esse ratus sum, pro imperio tuo tibi servire aequom censeo, Plaut. Trin. 2, 2, 22 (297): ite in frundiferos locos Ingenio arbusta ubi nata sunt, non obsita, by their own nature, Naev. ap. Non. 323, 1 (Trag. Rel. v. 28 Rib.); so, loci, Sall. H. 3, 18 Dietsch: locorum hominumque ingenia, Liv. 28, 12, 11; Tac. A. 6, 41; id. H. 1, 51; Flor. 2, 6, 16 al.: terrae, Liv. 37, 54, 21: montis, Tac. H. 2, 4; cf.: campi suopte ingenio humentes, id. ib. 5, 14: arvorum, Verg. G. 2, 177; and, portūs, Sil. 14, 283: arbores sui cujusque ingenii poma ferunt, Col. 3, 1, 2: lactis ingenia et proprietates, Gell. 12, 1, 14: ingenium velox igni, Sev. Aetn. 214: crines ingenio suo flexi, naturally, Petr. 126: ut magistratus imperio suo vehemens mansueto permitteretur ingenio, Liv. 2, 30, 4; cf.: cum honesta suopte ingenio peterentur, in consequence of its own nature, Tac. A. 3, 26: mitis ingenio, id. ib. 6, 15: cunctator ingenio, id. ib. 15, 1: ingenio trux, id. H. 1, 21.— Rarely of beasts: mitior ad feras bestias, praecipitia ingenia sortitas, Curt. 8, 1, 35.—
- II In partic., of persons.
- A Natural disposition, temper, mode of thinking, character, bent, inclination: feci ego ingenium meum, have acted out, Plaut. Merc. 4, 1, 2 (668): ita ingenium meumst, id. Am. 3, 2, 18 (899): ut ingenium est omnium hominum ab labore proclive ad lubidinem, Ter. And. 77: liberale, id. ib. 854: pium ac pudicum, id. Hec. 152: durum atque inexorabile, id. Phorm. 496: inhumanum, id. Eun. 880: lene in liberos, id. Heaut. 151: utinam nunc matrescam ingenio, Pac. Con. Rel. v. 139 Rib. (1 Rib., maturescam): mobile, Plin. Ep. 2, 11, 22: cicur et mansuetum, Varr. L. L. 7, § 91 Müll.: inverecundum animi, Cic. Inv. 1, 45, 83: vera loqui etsi meum ingenium non moneret. Liv. 3, 68, 9: ingenio suo vivere, id. 3, 36, 1: redire ad ingenium, to return to one’s natural bent, to one’s old courses, Ter. Ad. 71: Volscis levatis metu suum rediit ingenium, Liv. 2, 22, 3: quae maxime ad muliebre ingenium efficaces preces sunt, id. 1, 9, 16: vanum dictatoris, id. 1, 27, 1: mitis ingenii juvenem, id. 1, 46, 4: Turni ferox, id. 1, 51, 7: temperare suum, to control his temper, id. 8, 36, 5: horrida, Curt. 4, 6, 3: molliora, id. 5, 6, 18: humana, id. 5, 10, 13: felix, Sen. Ep. 95, 36: rapax, id. ad Helv. 17, 4: atrox, Tac. A. 4, 50: procax, id. H. 3, 32: ingenium ingeni, in Plautus, signifies peculiarity of disposition, Stich. 1, 2, 69.—
- 2 Concr. collect.: tanto corruptius iter immixtis histrionibus et spadonum gregibus et cetero Neronianae aulae ingenio, the people who gave character to the court, Tac. H. 2, 71.—
- B With respect to intelligence.
- 1 Natural capacity, talents, parts, abilities, genius: docilitas, memoria, quae fere appellantur uno ingenii nomine, Cic. Fin. 5, 13, 36: ingenium ad fingendum, id. Font. 14, 30: excellens ac singulare, id. de Or. 2, 74, 298: vir acerrimo ingenio, id. Or. 5, 18: cujus tanta vis ingenii est, ut, etc., id. de Or. 2, 74, 299: tardum, id. ib. 2, 27, 117: acutum aut retusum, id. de Div. 1, 36, 72: eximium, id. Tusc. 5, 24, 68: praestantissimum, id. Fin. 2, 16, 51: magnum, id. Ac. 2, 1, 1: illustre, id. Cael. 1, 1: oratorium, Tac. Dial. 10: pulcherrimum et maximum, Plin. Ep. 8, 12, 4: hebetatum, fractum, contusum, id. ib. 8, 14, 9: celeres ingenii motus, Cic. de Or. 1, 25, 113: ingenii acies, id. ib. 3, 5, 20: ingenii lumen, id. Brut. 15, 59: ingenii vis, id. Phil. 5, 18, 49: ingenii vena, Hor. C. 2, 18, 9: ingenii vigor, Ov. M. 8, 254: ingenii celeritas, Nep. Eum. 1: ingenii docilitas, id. Att. 1: ingenio abundare, Cic. Fam. 4, 8, 1: ingenio valere, Quint. 1, 8, 8: ingenio divino esse, Cic. Ac. 2, 36, 117: ingenio hebeti esse, id. Phil. 10, 8, 17: in eo ingenium ejus elucere videbatis, id. Cael. 19, 45: colere et imbuere ingenium artibus, Plaut. Trin. 2, 2, 16 (291): acuere, Quint. 1, 4, 7: alere, id. 1, 8, 8: exercere multiplici variāque materiā, id. 2, 4, 20: versabatur in hoc nostro studio cum ingenio, with cleverness, Cic. Fam. 13, 10, 2; so, cum ingenio, Dig. 1, 16, 9: ingenii memoria immortalis est, Sen. Polyb. 18, 2.— Plur.: acutiora ingenia et ad intellegendum aptiora eorum, qui, etc., Cic. N. D. 2, 16, 42: aliae (partes agrorum) quae acuta ingenia gignant, aliae quae retusa, intellects, id. Div. 1, 36, 79 fin. —
- 2 Transf.
- a A genius, i. e. a man of genius, a clever, ingenious person: excepi voluntatem tam excellens ingenium fuisse in civitate, Cic. Brut. 40, 147; id. Rep. 2, 1, 2; Liv. 41, 4, 3: nullum magnum ingenium sine mixtura dementiae fuit, Sen. Tranq. An. 17, 10. — Plur.: ut saepe summa ingenia in occulto latent, Plaut. Capt. 1, 2, 62 (171): decora, Tac. A. 1, 1: magna, id. H. 1, 1: nostra (i. e. oratores, id. Dial. 1; id. Agr. 2; Sen. Ep. 2, 1; id. ad Polyb. 27, 1: candidissimus omnium magnorum ingeniorum aestimator Livius, id. Suas. 6, 22: ingenia et artes vel maxime fovit, Suet. Vesp. 18; id. Aug. 89: id in magnis animis ingeniisque plerumque contingit, Cic. Off. 1, 22, 74.—
- b Of things, an invention, a clever thought: exquisita ingenia cenarum, Plin. Pan. 49, 7; cf. Tac. H. 3, 28: noctium suarum ingenia (= flagitiosae libidinis inventiones), voluptuous inventions, id. A. 16, 20.
ingenium, iī, n. (in u. gigno), die angeborene, natürliche Art u. Beschaffenheit, Natur, I) einer Sache (vgl. Fabri Sall. or. Cottae § 9), arvorum, Verg.: campi, Tac.: loci caelique, Tac.: lactis, Gell.: caeli mores solique ingenia, Plin.: loci, Sall.: oris et vultus, natürliche Gesichtsbildung, Plin.: ingenio (= sponte suā) arbusta ubi nata sunt, Naev. tr. fr.: constabat (insulas) suopte ingenio alimenta mortalibus gignere, Sall. fr. – II) eines Menschen, A) in bezug auf das Gemüt, 1) im allg., die Naturanlage, das Temperament, die Sinnes- u. Gemütsart, das Herz, der Charakter, novi ingenium mulierum, Ter.: ingenium bonum, liberale, durum, inhumanum, Ter.: mobile, Plin. ep.: ingeniorum ferocia, Vell.: antiquum ingenium obtines, alte Art, Ter.: ingenio suo vivere, Liv.: suo ingenio uti, Tac.: redire ad ingenium, auf die alten Sprünge kommen, Ter.: fretus ingenio eius, auf sein gutes Herz, Plaut. – 2) insbes., der angeborene Mut, ing. forte, Enn. ann. 414: firmum, Enn. fr. scen. 25: nullum est ingenium tantum neque cor tam ferum, quod non labascat linguā, mitescat malo, Acc. tr. 684: quinque elegit, quorum ingenia validissima erant, Sall. Iug. 103, 2: augete ingenium viris fortibus, Sall. hist. fr. 1, 48 (51), 20. – B) in bezug auf Intelligenz: 1) im allg., die angeborene Fähigkeit, natürliche Anlage, der natürliche Verstand, Kopf, tardum, acerrimum, acutum, magnum, Cic.: pulcherrimum, Plin. ep.: ingenii acies, Nep., ingenii acumen, scharfer, durchdringender V., Cic.: promptus ingenio, ein fähiger Kopf, Liv.: cum ingenio (mit Verstand) versari in alqa re, Cic.: extremi ingenii esse, ein gar arger Schwachkopf, ganz unfähig sein, Liv.: ingenio (Anlage) egregio ad miserias natus sum, Ter. – 2) insbes., Begabung, Scharfsinn, Erfindungsgeist, Phantasie u. geistiges Talent, Geist, Witz, a) eig.: accusatoris, Cic.: ad fingendum, Cic.: aemulandi, Solin.: nam et animi et ingenii celeres quidam motus esse debent, Gemüt u. Phantasie müssen eine gewisse Beweglichkeit besitzen, Cic.: Plur., cum ipsi doctrinā et ingeniis abundarent, Cic.: certis ingeniis inmorari et innutriri oportet, Sen. – b) meton.: α) v. der Pers. selbst, Begabung, Geist, Talent, Cic. Brut. 147; de rep. 2, 2. Liv. 21, 4, 3: Plur., Vell. 1, 16, 2 u. 17, 5 u.a. Sen. ad Polyb. 27, 1. Suet. Aug. 89, 3 u. Vesp. 18. – β) eine sinnreiche Erfindung, ein sinnreicher, kluger Einfall, exquisita ingenia cenarum, sinnreich ausgewählte Gerichte, Plin. pan. 49, 7. – ➳ Mask. Nbf. Akk. ingenium mitem, Ven. Fort. carm. 4, 26, 15.
erat ‥ homo simplicis ~ii ac moderatae naturae
religiosa nimium femina, nobilis ~io, nobilis et genere
Cudda ‥, / vir probus ingenio regum meritoque satelles
cunctis amabilem et ~ii sinceritate et morum probitate
quid agi debeat tuae benivolentiae ~ium flagitando inquirere operae pretium reor
ingenua ‥ ~ia magis verba timent quam verbera
sed quid ‥ in despecta ~ii [nostri ] cymbula fluctuabimur?
hoc argumento velut quibusdam cotibus animorum ~ia acuuntur
erat ‥ tam ardentis ~ii et capax memoriae ut quicquid ‥ enixius rimaretur ‥ intra sagacis animi conclave radicatum haeresceret
ardens ingenio
ingenio calidus, promptus et ore suo
nobilis mentis ~ium
cum memoria nil aliud sit nisi eorum quae ~io capiuntur certa repositio
scientie hujus [sc. disserendi ] initium ex ~io, non ex usu vel arte
[Eustachium ] adeo ‥ solerti librorum ~io praedita claruit ut in orthodoxorum bibliothecis ‥ illius quoque opinio ‥ divulgetur
jam puer egregius crescebat corpore quantum, / ingenio tantum librorum proficiebat
alti / viribus ingenii reparare peribula templi / incumbunt ‥ latomi
criptas / ‥ Dedaleum struxerat ingenium
erat ‥ ~io acer ad omnia artificia, sc. sculpendi, fabricandi ‥
convocatis undique artificibus lignorum et lapidum precepit ~iis uti novamque structuram adinvenire
fonticuli ‥ aquas ex [v. l. sine ] humano ~io et artificio calefactas ‥ emanant
neminem ‥ priorum argumenta ~iorum juxta metricae artis disciplinem litterarum textui tradidisse
ea quae per interrogationem et responsionem investigantur multis et maxime tardioribus ~iis magis patent
in Babilonia / nulla sunt ingenia / que sciant hec dubia
Daedali ‥ ~ium
si in aliquo est culpabilis ille ‥ sc. aut per opera aut per consensum vel per conscientiam aut per ullum ~ium, fac eum super te, o aqua, natare(
ea quae competunt presbiteris ~io seu violentia, subtrahimus
Vortigernus meditabatur quo ~io tectius et callidius Constantem monachum deponeret
totam hanc convencionem affidaverunt ex utraque parte tenendam sine fraudis ~io
juravit ‥ quod predictam pensionem ‥ solvet, nec artem vel ~ium committeret unde prenominata pensio ‥ minuatur
[diabolus ] videns ‥ nulla ~ii tortuositate ‥ contra viros sanctos se posse proficere
rex fallaci seductus ~io ‥ Northumbriam regi Angliae ‥ reddidit
interroges, si ipse aliquid de malo ~io habet, aut de furtu aut de aliqua causa contra directum
tulisti res alienas malo ordine per malum ~ium
si rex Philippus regnum Anglie ‥ invadere voluerit, comes Rodbertus ‥ queret ‥ consilio et precibus per fidem, absque malo ~io, sine datione pecunie, ut remaneat
omnibus quibus potero juvabo adversus illos per fidem sine malo ~io
sine fraude et sine malo ~io ‥ juvari
absque dolo, fraude aut malo ~io
consideravit ‥ omnium joculatorum illusiones et ~ia
fecisti fornicationem sicut Sodomitae fecerunt vel cum fratre aut matre vel cum pecoribus vel ullo ~io
in omnibus legittimis obedire [(sc. domino suo ] preterquam in prodicione, furto, murdro, et deinceps similibus que nullo prorsus ~io fieri concessa sunt
si quis eam [sc. donationis cartulam ] infringere presumpserit aut aliquid ‥ quocunque ~io damnum inferre voluerit
injungentes quod aliquas lanas ‥ versus dictas partes Flandrie ‥ quocumque colore vel ~io transire ‥ nullatenus permittatis
ne amicicie fedus inter nos ‥ quovis ~io dissolvatur
fieri facias ~ium sufficiens circa puteum nostrum ibidem ad aquam hauriendam
mandamus vobis quod ~ium turneicum quod vocaturla truye ‥ liberetis ‥ carpentario nostro ad maeremium ‥ levandum
cum omnibus gurgitibus, inclusis et omnibus aliis ~iis tam molendini quam dicti gurgitis
possunt fieri instrumenta volandi, ut homo sedeat ‥ revolvens aliquod ~ium per quod alae ‥ aerem verberent ‥; et infinita quasi talia fieri possunt, ut ‥ machinationes et ~ia inaudita
~ia pro falsacione monetarum ac sigillorum predictorum fabricata
solut’ pro iiijc vj lb. cordarum emptarum ‥ pro gynno sub ponte ‥
non habetur aliqua profunditas per quam batelli ‥ navigari possunt absque tali ~io predicto vocatole wynch’ [cf. ]ib. : instrumentum
cum omnibus ~iis vinculis et pessulis ‥ tam maeremii quam ferri ‥ factis ‥ pro salva custodia prisonum in eadem gaola
arcus vel sagittas vel balistas vel brachettos vel leporarios vel aliquid aliud ~ium ad malefaciendum domino regi de bestiis suis
invenit in eodem bosco quatuor cordas extensas circa unum plateum aque ad feras capiendas; ‥ [forestarii pedites ] vigilaverunt ibi ad insidiandum si aliquis veniret ad predicta ~ia
salmunculi non capiantur ‥ per retia aut per alia ~ia ‥ a medio Aprilis usque ad ‥
utuntur diversis ~iis vocatisshenes, dragges, fornwiles etcornwiles , in quibus quidem ~iis habetur quedam extremitas ‥ vocatala butte , quod operatur ita stricte quod ‥ nullus pisculus ‥ evadere potest
rex Scottiae ‥ castellum ‥ omnibus viribus et multis ~iis et variis molitionibus obsedit
turri lignea ‥ et aliis ~iis debellaverunt eam [sc. urbem ]
pro ij tonellis plenis sagittis et ingaignis missis ultra mare cxvj s.
pro ligonibus et enganiis et cordis ad machin’ ad expugnand’ Leg[ecest ]riam
pro x miliar’ sagittarum et inganiarum missarum ad Leg[ecest ]r[iam ] xxxiii s. et iiij d.
primus [sc. miles ] engania genu transfixus fuerat
pro sagittis et engaignis ad munitionem predicti castelli
pro enginis regis carcandis
flechariis qui faciebant flechas ad engueinas
pro ‥ quarellis et ferris engainarum
~ia que Bernardus ‥ nobis commodavit ad expugnandum castrum de Myrebel, viz. unum trubechettum, duos tumberellos et duos mangonellos
eam [sc. civitatem ] ‥ munivit, ~iaque contra turrim erexit
licenciam ‥ faciendi domum fortem ‥ de fossatis, palis lineatis, ponte levaticio, engeniis et aliis
misit ‥ quedam ~ia ad projiciendum petras grossas super castrum predictum
~ia vestra viz. espringaldos et arcus
in centum minutis ~iis vocatis ribaldis faciendis
manualia ~ia vocatagunnys
quoddam ~ium ad virgam nuncupatumbricole ‥ compositum de nemore et ferro
an engine : aries, ~ium, machina
ingĕnĭum, (6) ĭī, n. (in et geno, gigno), ¶ 1 qualités innées (nature) dʼune chose : arvorum ingenia Virg. G. 2, 177, nature des terrains, cf. Sall. H. 1, 61 ; 3, 17 ; Cott. 9 ¶ 2 dispositions naturelles dʼun être humain, tempérament, nature propre, caractère : Pl. Trin. 667 ; etc. ; Ter. Eun. 880, etc. ; suum quisque noscat ingenium Cic. Off. 1, 114, que chacun apprenne à connaître sa nature propre, cf. Cic. Br. 204 ; ad ingenium redit Ter. Ad. 71, il revient à son naturel ¶ 3 [surtout] dispositions intellectuelles, intelligence : vis non ingeni solum, sed etiam animi Cic. Br. 93, la force non seulement de lʼintelligence, mais encore de la sensibilité, cf. Tac. D. 21 ; in magnis animis ingeniisque Cic. Off. 1, 74, dans les âmes et les intelligences élevées || dons naturels, talent naturel [condition de lʼéloquence] : Cic. de Or. 1, 113 ; 2, 147 ; Br. 237 ; Or. 143, etc. ¶ 4 talent, génie : ingenium ad fingendum Cic. Font. 40, génie pour inventer ; summis ingeniis exquisitaque doctrina philosophi Cic. Fin. 1, 1, les philosophes dʼun génie éminent et dʼun rare savoir ; ingenium facere alicui Ov. M. 7, 433, donner à qqn de lʼesprit || un talent, un génie = un homme de... Cic. Br. 147 ; Arch. 31 ; Rep. 2, 2 ; Liv. 41, 4, 3 || pl., des talents, des génies : Cic. Fam. 4, 8, 2 ; Sen. Ep. 2, 1 ; Polyb. 27, 1 ; Suet. Aug. 89 ¶ 5 invention, inspiration : alicujus Tac. H. 3, 28, idée imaginée par qqn ; vino ingenium faciente Ov. M. 7, 433 ; sous lʼinspiration du vin ; exquisita ingenia cenarum Plin. Min. Pan. 49, 7, le choix ingénieux des mets.
- 1. karakter, aard, temperament; neiging, verlangen [bonum; malum; placidum; acerrimum; lenissimum; nobile; humanum]; ➤ -o suo vivere naar eigen aard; pro -o cuiusque ieder op zijn eigen manier;
- 2. aanleg, verstand; ➤ -i acumen, sollertia scherpzinnigheid; expers -i; homo extremi -i leeghoofd;
- 3. scheppende geest, genie, talent; ➤ summo -o et prudentiā praeditus; natura et ~ natuurtalent;
- 4. (meton.) (a) vindingrijk persoon, genie, talent, knappe kop; ➤ scriptorum magna -a; praeclara -a; (b) (postklass.) vernuftige inval, slimme vondst;
- 5. (poët.; postklass.) (v. zaken) natuurlijke gesteldheid, aard [arvorum; campi; loci].
ingenium , ii. n.
本性。聰明。巧工。— soli 地質。— caenae 巧排席。 — suum facere vel ingenio suo vivere 如意度日。縱情任慾。Ad — redire 復隨本性。Ingenii vis vel acumen 聰明。Crines ingenio suo flexi 自然鬈之髮。
Suggest a Translation
See an image
本性。聰明。巧工。— soli 地質。— caenae 巧排席。 — suum facere vel ingenio suo vivere 如意度日。縱情任慾。Ad — redire 復隨本性。Ingenii vis vel acumen 聰明。Crines ingenio suo flexi 自然鬈之髮。
Suggest a Translation
See an image
O parricidii Ingenium ! o sceleris artificium ! o argumentum crudelitatis !Lex 6. Cod. Th. de Curiosis (6, 29.) :
Callida machinamenta commeantium, ac simulatæ observationis Ingenia et fraudes depellant.Gregorius Turon. lib. 9. cap. 20 :
Jurant... se omnia... absque ullo dolo vel fraudis Ingenio inviolabiliter servaturos.Utuntur Gregorius Mag. lib. 5. Epist. 31. lib. 10. Epist. 28. Gregorius Turon. lib. 6. cap. 22. Theganus cap. 13. Lex Wisigoth. lib. 3. tit. 6. § 2. Lex Longob. lib. 1. tit. 32. § 4.
Firmaverunt quod... nec artem aut Ingenium quærent, ut ecclesia prædicta per se vel per alios super hoc inposterum molestetur.
Mal-engin. Lex Salica tit. 36. § 4 :
Si quis per malum Ingenium in curtem alterius miserit aliquid, quod furatum est, etc.Capitula ad eamdem Legem cap. 1. § 4. et Capit. Caroli M. lib. 3. cap. 27 :
Si quis hominem in judicio injuste contra alium altercantem adjuvare per malum Ingenium præsumpserit, etc.Interrogationes ad Confessionem dandam MSS. :
Interroges ei, si ipse habeat aliquid adquisitum de malo Ingenio, aut de furto, aut de aliqua injusta causa.Hinc formula familiaris,
bona fide, sine fraude et malo Ingenio, apud Will. Tyrium lib. 11. cap. 6. 10. 21. lib. 17. cap. 30. lib. 19. cap. 16. lib. 21. cap. 18. et alios.
Placuit nobis ut liberi homines, qui non propter paupertatem, sed ob vitandam reipublicæ utilitatem, fraudulenter ac Ingeniose res suas Ecclesiis delegant.Quæ quidem lucem non modicam præbent legi 29. Rotharis apud Muratorium tom. 1. part. 2. pag. 139 :
Videtur nobis ut quicumque liber homo Ingeniose in servitium alicujus se tradiderit.Ubi notam prorsus extra viam subjicit Cl. Scriptor ; nihil enim a Cangii mente videtur magis alienum, quam quod illum dixisse ibi adnotatur : rem fatebitur quisquis viri doctissimi observationes ad vocem
Obnoxiatiolegerit attentius.
Reclamavi, quod de ipsa cella... per pravos et iniquos homines subdole et Ingeniose... res subtractasTabular. S. Cyrici Nivern. Ch. 53 :esse de Monasterio, etc.
Si quis contra hunc donationem aliquid Ingeniose insurgere conaverit, etc.
Denique is(Rotgarius) cum nostram irruisset civitatem, et eam Ingeniose, quibusdam fraudulenter consentientibus, fuisset Ingressus cum suis.
Engano, Gallis,
Engin. Occitanis,
Engana, fallere. Charta Ildefonsi Regis Arag. apud Marcam in Hist. Beneharn. lib. 6. cap. 5. n. 4 :
Ego Rex convenio vobis Dominæ Mariæ.... totum prædictum honorem tenere et habere, et expletare secure et in pace, sine vestro Engan, sicut superius scriptum est.Alia ejusdem Regis lib. 6. cap. 9. n. 3 :
Quod vobis valeam et adjuvem vos,... bona fide et sine Enganno.Vide lib. 6. cap. 1. n. 2. cap. 31. n. 2.
Ego cum Abbate Richardo jam partitus fueram sine ullo Engein et sine ullo usage.
Sans fraude et malengin.
Enganar. Pactum nuptiale inter Raymundum filium Raymundi Comitis Tolosani et Reginæ Johannæ, et Sanciam filiam Petri Reg. Aragon. Octob. 1205 :
Et ipsum in Dei fide et mea recipio, quod eum non decipiam, vel Engannem, etc.Le Doctrinal :
Li Lusidaires :Que plus i ariez mis, plus seriez Enganez.
Crebrius dicuntNi a pas son pere trouvé, Mult par se tient à Enganné, A ses Barons en a parlé, etc.
Engigner. :
Alibi :Ne lor Segnor ne vostrent obeir, Sil ne le puent Engigner, ô trair.
Més d'une chose estes vos Enginez.
Engannum. Ingam, in Charta Aymerici Vicecom. Narbon. ann. 1014. apud Stephanotium tom. 1. Antiq. Occitan. MSS. pag. 516.
Ingan, in Charta 4. armarii Narbon. ex Archivo S. Victoris Massil. Charta anni 1103. apud D.
Brusseltom. 2. de Usu feudorum pag. 729 :
Istas omnes superscriptas donationes dono vobis ego WillelmusTestam. Rogerii Vicecomitis Biterr. ann. 1150. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 411 :(Montispessul.) sine vestro Inganno, ad meum servitium.
Absque omni Inganno eis dono et autoriso.Pactum matrimonii ann. 1207. ibid. col. 807 :
Bona fide et sine malo Inganno istas pactiones prædictas tenebunt.Rursum occurrit apud eumdem Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 1091. in Hist. Dalphin. tom. 1. pag. 148. col. 2. etc.
Inganumvero tom. 1. Anecd. col. 251 :
Per rectam fidem sine Ingano.
Causam morbi Ingeniemus auferre, etc.
Cum vero in tribuna imago pulcherrima Christi ab antiquo depicta esset, dolentes, si talis imago deberet destrui, taliter sunt Ingeniati, quod, etc.
Interfeci in vestris forestibus lupos 211. interfeci, dico, quia me jubente et IngenuanteLegendum enim putocapti fuerunt.
Ingeniante.
Sangambassa pontem mira Ingeniositate fabricari fecit,id est, miro artificio ; qua notione vox
Ingeniositasaffinis est voci
Ingeniumsubseq.
ingenioet arte adinventa, constructa. Tertullianus de Pallio cap. 1 :
Nam et arietem.... nemini unquam adhuc libratum illa dicitur Carthago, studiis asperrima belli, prima omnium armasse in oscillum penduli impetus debile pecoris caput vindicantis. Cum tamen ultimarent tempora patriæ et aries jam Romanus in muros suos quondam auderet : stupuere illico Carthaginenses ut novum extraneum Ingenium.Ita arietem
argumentosum Ingeniumvocat Miscella lib. 17. pag. 489. ubi Theophanes pag. 318.
Atque eum acceptum ligatis manibus et pedibus posuerunt in fundum cujusdam Ingenii, quod Perrea vocatur, etc.
Un soir advint que les Turcs amenerent ung Engin, qu'ils appelloient la Perriere, ung terrible Engin à malfaire..... par lequel Engin ils nous gettoient le feu gregois à planté... Quoy voiant les Sarazins, ils attirerent tous leurs Engins, dont ils en avoient seize, et les couplerent en façon que tous tiroient à nostre chastel.Instrum. ann. 1322. apud Rymer. tom. 3. pag. 939 :
Et quædam Ingenia ad projiciendum petras grossas super castrum prædictum.
Et applicitis Ingeniis, duobus in locis muros perforant.Adde lib. 2. cap. 28. lib. 4. cap. 35. lib. 5. cap. 30. Gauterius Cancellar. de Bellis Antioch. pag. 446 :
Ingenia, quibus Sardonas capi posset, studiose præparabant.Epist. Balduini Comitis Flandr. de Expugnatione Constantinopolitana :
Duxitque fossatum, ne muris applicare possent Ingenia.Will. Brito lib. 7. Philipp. :
Rigordus ann. 1190 :..... Ingeniorum Cura quibus, pontemque data est a Rege tuendi.
Petrariis suis et mangenellis, et aliis Ingeniis tantum fregerat de muris civitatis, etc.Philippus
Mouskes:
Chron. Petri IV. Regis Aragon. lib. 3. cap. 23 :Sour quatre ruées fist Engiens, Et de cloies et de merriens, As pons torneis, et castiaus, Et tumeriaus et trebukes, etc.
Et faen fer Ginys en Valencia... per combatre.Utuntur præterea Erchempertus cap. 10. Nangius in Chron. ann. 1196. Levoldus Northovius in Chr. Markano ann. 1278. Thwroczius pag. 16. 23. 72. 97. 153. Bromptonus, et alii.
Ingenium, Petit Engin, in Glossis Lat. Gall. Sangerman. Chronicon Cornelii
Zantflietapud Marten. tom. 5. Ampliss. Collect. col. 387 :
At oppidani (Trajectenses) nova practica comperta, molas alias super decursum Mosæ fabricari fecerunt, cum catenis ferreis illas colligantes, per quod Ingeniolum frustrati sunt conatus Leodiensium, nec unquam oppidanis defecit farina.
Igitur si vobis bonum et honestum videtur, eligat se ante alios unus ex vobis, ut si aliquo modo vel ingenio civitatem acquirere velIngeniare potuerit, vel per se vel per alios concorda voce, ei urbem dono concedamus.
Architecti tibi deesse non possunt. Nulla provincia est, quæ non peritos et Ingeniosos homines habeat.Albertinus Mussatus lib. 4. pag. 21 :
Cum balistarum tormentorumque omnis generis apparatibus Ingeniosos ad castri oppugnationem sero perordinat.
Compositio autem ab Ingeniosis Pisanorum artificibus manganis, gattis, atque ligneis castellis urbem fortiter expugnabant ; et cum his machinis urbis mœnia et mœnium turres potentissime rumpebant.
ingeniis, seu machinis bellicis præerant,
Ingeniariidicebantur. Philippus
Mouskesin Ludovico VIII :
Infra :Quant li boins mestres Amauris, Le Sire des Engignours, Commandere des Minours, Et larges en mainte maniere, Si vaillans kil portoit baniere, S'en fust alés droit as engiens, Et faisoit la douler (lat. mairiens.dolare)
GuillelmusQuar mestre Amauri adreça, L'Engignor, le vaillant ome, etc.
Guiartann. 1206 :
Alibi :Li Engigneur engins dreçent.
MS. :Engigneur engins chapuisent.
Vide Ottonem Morenam pag. 55. et ibi Notas Felicis Osii pag. 84.Li Enguignierres qui ont l'engin basti.
Item pro expensis magistri Bucherii Ingeniatoris apud Balmam, et eundo versus MorasiumCodex MS. D.ii. s.vii. den. gr.
Faureapud Stephanot. tom. 1. Fragm. Hist. :
Erat etiam ibi Ingeniator Regis, qui fecerat plura ingenia.Vide Engeniator.
Donum de Ingeniatores; hoc est, si bene conjicio, de rebus
ingenioet arte comparatis. Vide Donum de avere post Donum 2.
Arcepellones, qui vulgo dicuntur Ingeniarii.
Sive per traditiones, sive per chartularum inscriptiones, sive per aliquo legali Ingenio vel tenore.
Si manifestum fuerit, quod aut judex, aut sculdais, et saliarius aut decanus, ubi ipsi arioli, aut ariolæ sunt, et eos non condemnaverit, aut præmium tulerit... vel pro qualicumque Ingenio absolverit, integrum guidrisild suum in palatio componat.
Salmunculi non capiantur, nec destruantur perVetus Charta in Probat. Hist. Sabaud. pag. 6 :retia aut per alia Ingenia ad stagna molendinorum, etc.
Neque in tota aqua sicut ab exclusa in lacum defluit, Ingenium mittat, aut piscem sine Monachorum jussu aut consensu capere audeat.
Ingenia, quibus pisces capiantur, Bernardo Mon. in Ordine Cluniac. part. 1. cap. 6. Ordinatio ann. 1317. tom. 2. Ordinat. Reg. Franc. pag. 11 :
Pour les malicieus Anginz couranz pour panre toute maniere de poissons grans et petits, si que lidit Angin essorbissoient(sic) tous les petits poissons, florins et autres.
Trahentes sagentiam cum uno bono Ingenio perduxerunt eam in terram.
Unam balistam fulsitam suo Ingenio, etc.Pactum ann. 1517 :
Quia molendina prædicta et alia Ingenia constructa ad usum et commoditatem ipsius universitatis de S. Remigio, etc.Comput. S. Petri Insul. ann. 1480. ex Tabul. ejusd. eccl. :
Item Johanni Desbours serratori pro serratione xxxij. pedum ligni ad reficiendum magnum Ingenium ecclesiæ, xxxiv. sol. iij. den. Pro pluribus cordis Ingeniis ecclesiæ servientibus, xx. lib. Engine,eadem acceptione, in Lit. remiss. ann. 1476. ex Reg. 195. Chartoph. reg. ch. 1585 :
Si failloit abbatre une Engine ou ung arc-boutant, qui estoit appoincté contre ledit clochier, etc.
ingenium ī, n
- 1 in+GEN-, innate quality, nature, temperament, constitution: locorum hominumque ingenia, L.: arvorum, V.: ferae bestiae, praecipitia ingenia sortitae, Cu.—Natural disposition, temper, character, bent, inclination: est ingenio bono, T.: in liberos lene, T.: inverecundum animi: vera loqui etsi meum ingenium non moneret, L.: redire ad ingenium, natural bent, T.: Volscis levatis metu suum rediit ingenium, L.: virile, S.: mitis ingeni iuvenem, L.: temperare suum, temper, L.: eiusdem ingeni est, tradere, etc.—Natural capacity, talents, parts, abilities, genius: quid abest homini? an ingenium?: ingenio abundare: excellens ac singulare: praestantissimum: durum, H.: in promptu habere, S.: celeres ingeni motūs: vigor, O.: docilitas, N.: qui ingenio parum possum: ingeni acuendi causā: ea vestris ingeniis committo: ingenia ad intellegendum aptiora.—A nature, character: ut magistratus mansueto permitteretur ingenio, L.—A genius, man of genius, clever person: excellens: id in magnis ingeniis plerumque contingit: idem ad res diversissimas habilius, L.: Praemia ingeniis posuere, i. e. poets, V.
-
…satis amplae magnificaeque fuere, verum aliquanto minores tamen, quam fama feruntur. Sed quia provenere ibi scriptorum magna ingenia, per terrarum orbem Atheniensium facta pro maxumis celebrantur. Ita eorum, qui fecere, virtus tanta habetur ,…
Sallust, Catilina
-
…Caesar. Quos quoniam res obtulerat, silentio praeterire non fuit consilium, quin utriusque naturam et mores, quantum ingenio possum, aperirem. Igitur iis genus, aetas, eloquentia prope aequalia fuere, magnitudo animi par, item…
Sallust, Catilina
-
…mollia carminibus nos, ut consuemus, nostros agitamus amores, atque aliquid duram quaerimus in dominam ; nec tantum ingenio quantum servire dolori cogor et aetatis tempora dura queri. hic mihi conteritur vitae modus, haec mea fama est…
Propertius, Elegies
-
…atque divitiis omnia consenuerunt. Tantummodo incepto opus est, cetera res expediet. Etenim quis mortalium, cui virile ingenium est, tolerare potest illis divitias superare, quas profundant in exstruendo mari et montibus coaequandis, nobis rem familiarem…
Sallust, Catilina
-
…nequiquam opportuna res cecidisset ; spes magna, dominatio in manibus frustra fuissent, neque ego per ignaviam aut vana ingenia incerta pro certis captarem. Sed quia multis et magnis tempestatibus vos cognovi fortis fidosque mihi, eo animus ausus…
Sallust, Catilina
-
…pro maxumis celebrantur. Ita eorum, qui fecere, virtus tanta habetur, quantum eam verbis potuere extollere praeclara ingenia. At populo Romano numquam ea copia fuit, quia prudentissumus quisque maxume negotiosus erat ingenium nemo sine corpore exercebat…
Sallust, Catilina
-
…primum longis Cerealia sulcis obruta sunt, pressique iugo gemuere iuvenci. Tertia post illam successit aenea proles, saevior ingeniis et ad horrida promptior arma, non scelerata tamen. De duro est ultima ferro. Protinus inrupit venae peioris…
Ovid, Metamorphoses
-
…eo modo minume posse putabant per licentiam insolescere animum humanum. Sed ea tempestate coepere se quisque magis extollere magisque ingenium in promptu habere. Nam regibus boni quam mali suspectiores sunt semperque iis aliena virtus formidulosa est. Sed civitas…
Sallust, Catilina
-
…verbis potuere extollere praeclara ingenia. At populo Romano numquam ea copia fuit, quia prudentissumus quisque maxume negotiosus erat ingenium nemo sine corpore exercebat, optumus quisque facere quam dicere, sua ab aliis bene facta laudari quam ipse aliorum…
Sallust, Catilina
-
…facile animus verum providet, ubi illa officiunt, neque quisquam omnium lubidini simul et usui paruit. Ubi intenderis ingenium, valet ; si lubido possidet, ea dominatur, animus nihil valet. Magna mihi copia est memorandi ,…
Sallust, Catilina