insurgo
insurgo, to rise up, rise, lift oneself
- To rise upon, to rise up or to: insurgite remis, rise on your oars, i. e. ply your oars vigorously, Verg. A. 3, 560; 3, 207; 5, 189; so, remis insurgitur, Val. Fl. 2, 14: insurgit transtris, id. ib. 1, 450: nigro glomerari pulvere nubem Prospiciunt Teucri, ac tenebras insurgere campis, Verg. A. 9, 33: sibilat insurgens capiti, raising its head, Sil. 10, 546.—
- β With acc.: jugum (i. q. in jugum), Ap. Met. 1, 2, 23.—
- II To raise one’s self, to rise, mount: insurgat Aquilo, Hor. Epod. 10, 7: si forte prolapsus est, attolli et insurgere haud licitum, Tac. G. 39, 8: altior insurgens et cursu concitus heros, Verg. A. 12, 902: et (serpens) sibilat ore, Arduus insurgens, id. ib. 11, 755: acuta silex Speluncae dorso insurgens, id. ib. 8, 233: inde colles insurgunt, Liv. 22, 4, 2: pone tergum insurgebat silva, Tac. A. 2, 16; so in fight, to rise for a blow: ostendit dextram insurgens Entellus, Verg. A. 5, 443: altior, Sil. 5, 294. —
- B Transf.
- 1 To rise, grow in power: insurgere regnis alicujus, to rise against, i. e. to aim at seizing one’s kingdom, Ov. M. 9, 444: Caesar insurgere paulatim, Tac. A. 1, 2: Romanas opes insurgere, id. ib. 11, 16. —
- 2 Of waters, floods: vastius insurgens decimae ruit impetus undae, Ov. M. 11, 530: Atax usque eo solitus insurgere, ut se ipse non capiat, Mel. 2, 6, 6.—
- 3 To arise: insurgunt fremitus, Val. Fl. 2, 82. —
- 4 To rise up, to rouse or bestir one’s self: invigilare publicis utilitatibus et insurgere, Plin. Pan. 66, 2.—
- 5 Of speech, to rise above the level of ordinary language, to become sublime: Horatius insurgit aliquando, Quint. 10, 1, 96: augeri debent sententiae, et insurgere, id. 9, 4, 23: haec sunt, quibus mens pariter et oratio insurgant, id. 12, 2, 28; id. 11, 3, 13.
- 1. (poët.; postklass.) zich oprichten, zich verheffen, opstaan [remis met inspanning roeien];
- 2. (v. niet-lev.) oprijzen, opstijgen; ➤ inde colles insurgunt; — (v.d. wind) opsteken: aquilo insurgit;
- 3. (metaf.) opstaan tegen (m. dat.) [regnis alcis];
- 4. (Tac.) streven naar macht en aanzien, machtiger worden;
- 5. (postklass.) (v. personen en zaken) mbt. poët. of retor. elan een hogere vlucht nemen.
起。興。忤逆。— remis 力摇槳。— publicis utilitatibus 為國家出力。— in parentes 忤逆父母。Tenebrae insurgunt campis 各平地漸暗。
Suggest a Translation
See an image
- to rise up, rise, lift oneself: attolli et insurgere, Ta.: (serpens) arduus insurgens, V.: Altior insurgens heros, V.: Ostendit dextram insurgens Entellus (for the blow), V.: insurgite remis, rise on your oars, V.: suis insurgere regnis, i. e. to seize, O.—To rise, tower, stand high, be lifted: inde colles insurgunt, L.: acuta silex Speluncae dorso insurgens, V.— Fig., to rise, increase, gather force: Insurgat Aquilo, H.: Vastius insurgens impetus undae, O.: Caesar paulatim insurgere, rose to power, Ta.
-
…quae si miscentur quibusdam longis, currunt, si continuantur, exultant. acres, quae ex brevibus ad longas insurgunt ; leniores, quae a longis ut breves descendunt. optime incipitur a longis, recte aliquando a brevibus ,…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…timendis terribilis. Deinde quod naturale est non decrescit mora ; dolorem dies longa consumit. Licet contumacissimum, cotidie insurgentem et contra remedia effervescentem, tamen illum efficacissimum mitigandae ferociae tempus enervat. Manet quidem tibi, Marcia, etiamnunc…
Seneca, De Consolatione ad Marciam
-
…Deus salutis meae Deus qui dat vindictas mihi et subdidit populos sub me liberator meus de gentibus iracundis et ab insurgentibus in me exaltabis me a viro iniquo eripies me propterea confitebor tibi in nationibus Domine et psalmum dicam nomini tuo…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…sed illic plurium rerum est congeries, hic unius multiplicatio. haec etiam crescere solet verbis omnibus altius atque altius insurgentibus aderat ianitor carceris, carnifex praetoris, mors terrorque sociorum et civim Romanorum, victor Sextius. Eadem fere est…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…exemplis, quo sint magis familiaria saxa atque solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistent magis insurgebat, si verteretur ; nam plus est saxa quam bestias commoveri, vicit tamen compositionis decor. sed transeamus ad…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…, ecce lacessentem conlatis viribus audet prima ferire Fidem veterum Cultura Deorum, illa hostile caput phalerataque tempora vittis altior insurgens labefactat, et ora cruore de pecudum satiata solo adplicat et pede calcat elisos in morte oculos, animamque malignam…
Prudentius, Psychomachia
-
…dea concita saeuam Eumenida incussit muris, tremuitque repente mons circum, et grauior sonuit per litora fluctus. sibilat insurgens capiti et turgentia circa multus colla micat squalenti tergore serpens. Mors graditur uasto caua pandens guttura rictu casuroque inhiat…
NA, Silius Italicus, Corpus Poetarum Latinorum. Vol. 3, ed. W. C. Summers, 1905
-
…prior, partem rostro premit aemula Pristis. At media socios incedens nave per ipsos hortatur Mnestheus Nunc, nunc insurgite remis, Hectorei socii, Troiae quos sorte suprema delegi comites ; nunc illas promite vires, nunc animos ,…
Vergil, Aeneid
-
…cursu evolat, summam citato vix gradu tangens humum, et torva currus ante trepidantes stetit. contra feroci gustus insurgens minax vultu nec ora mutat et magnum intonat haud frangit animum vanus hic terror meum nam mihi paternus vincere est…
Seneca, Phaedra
-
…ibimus indecores frustraque tot aequora vectae faxo aliqua et nequeat. sic femina. coepelat ardens hic iterum alternis Mavors insurgere dictis. excipit hinc contra pater et sic voce coercet quid vesane fremis cum vos iam paenitet acti peccatumque satis…
C. Valerius Flaccus , Argonautica