ornamentum
ornamentum, apparatus, accoutrement, equipment, furniture, trappings
- In gen., apparatus, accoutrement, equipment, furniture, trappings, etc. (class.): sine ornamentis, i.e. naked, Plaut. Ps. 1, 3, 109 (338): ceterae copiae, ornamenta, praesidia, Cic. Cat. 2, 11, 24; id. Verr. 2, 5, 32, § 83: ornamenta bubus, ornamenta asinis instrata tria (collar, saddle, etc.), Cato R. R. 11, 4: per ornamenta percussus, i.e. arms, Sen. Ep. 14, 14.—Esp of a player's wardrobe, Plaut. Trin. 4, 2, 16 (858) sq.; id. Pers. 1, 3, 19 (99); Plin. 2, 3, 4, § 8, as translation of κόσμος.—
- II In partic., an ornamental equipment, ornament, mark of honor, decoration, embellishment, jewel, trinket.
- A Lit.: pecuniam, omniaque ornamenta ex fano Herculis in oppidum contulit, jewels, Caes. B. C. 2, 18; so Plaut. Most. 1, 3, 90 (246); Ter. Heaut. 837: quae (urbs) praesidio et ornamento est civitati, Caes. B. G. 7, 15: ipse ornamenta a chorago haec sumpsit, i.e. a dress, costume, attire, Plaut. Trin. 4, 2, 16 (858): AB ORNAMEN TIS, one who has charge of the imperial ornaments, Inscr. Grut. 578, 9: ornamenta triumphalia, consularia, etc., the insignia of triumphing generals, consuls, etc. (The emperors distributed, honoris causā, such ornaments to men who had distinguished themselves): pluribus triumphalia ornamenta decernenda curavit, Suet. Aug. 38: decem praetoriis viris consularia ornamenta tribuit, id. Caes. 76: ornamenta uxoria, title, rank, id. Ner. 35.—
- B Trop., an ornament, a distinction: decus atque ornamentum senectutis, Cic. de Or. 1, 45, 199: Q. Hortensius, lumen atque ornamentum rei publicae, ornament, pride, id. Mil. 14, 37: vir optimus, et inter praecipua saeculi ornamenta numerandus, Plin. Ep. 8, 12, 1: ornamentis afficere aliquem, Cic. Balb. 19, 43: quaecumque a me ornamenta ad te proficiscentur, id. Fam. 2, 19, 2: honoris, id. Cat. 3, 11, 26: ornamenta atque insignia honoris, id. Sull. 31, 88.—
- 2 Esp., rhetorical ornament: oratoria ornamenta dicendi, Cic. Brut. 75, 261; 37, 140: so, dicendi, id. de Or. 2, 28, 22: sententiarum, id. Brut. 37, 140.
cum ipse coaevus Patri ‥ caelum et terram cum omni eorum inaestimabili ~o fecerit
bollas [i. e. bullas ], ~a cinguli
Hoelus ‥ cum proceribus ‥ qui tanto apparatu ~orum mularum et equorum incedebant
antipagmenta, -torum, i. valvarum ~a
virgines Christi ‥ ~is vestium dilicatis [v. l. delicatis ] decorari satagunt
discriminalia, capitis ~um
p[e ]riscelli[des ], feminarum crurum ~a
Deus ‥ qui diversi generis ~a sacerdotalia fieri et ornari, sacerdotes tibi servientes jussisti ‥(
vivo ego dicit Dominus, haud dubium quin de his et ad sponsam sermo fit, omnibus his velut ~o vestieris, et circumdabis eos tibi velut sponsa
inhabitantes ‥ omnia et singula ~a sacerdotalia, †calces [l. calices ], et libros ad quecunque alia dicte capelle seu altari ejusdem congruencia ‥ sustentabunt
pro emendacione unius ornament’ pro capite de opere ret’
new making of an attire for the head
falere, ~a equorum
nasale, ~um equorum
ars mea gemmatis dedit ornamenta metallis
falerata saeculi ~a parvi pendit
Venus ‥ sextilis aspectu ‥ dies laudabilis, jungi juvenibus et militibus et querere dilectionem et ~um ‥ quadratus ‥ dies laudabilis, bonum est ‥ ornari ~is, uti balneis et delectari
Gregorius Augustino ‥ misit ~a ‥ ecclesiarum et sacerdotalia ‥ indumenta
libris, ~is, et privilegiis ecclesiam ex toto privavit
invenient ibi honesta hornamenta ecclesiastica
item ij parve capselle cum diversis fragmentis argenti et lapidum que cadebant de ~is ecclesie
plurima basilicae sunt ornamenta recentis: / ‥ pallia ‥ / quae sunt altaris sacri velamina pulchra
altaris autem ornamenta ubi eucharistia conficitur hec esse debent: lintheamina pulchra quatuor ‥
cum ‥ ~is pertinentibus ad altare
rex Osuiu ‥ promisit se ei ‥ ~a regia vel donaria ‥ largiturum
stemma, ~um regale
pontificalis apex qui tunc Lundoniae sub honore et ~o pallii fuerat conscriptus pro eo Dorobernensi oblatus est(
imperialibus et terrenis hornamentis indui contempsit
pro certis mercanciis emptis ‥ ad ~a ‥ regis et sue sororis
habere libitinam, Anglicea heeler , ornatam nobilioribus ~is universitatis coram crucifixo in ede beate Virginis
~a ‥ universalis ecclesiae ‥ septenis sacrorum officiorum gradibus continentur
cum temporali nobilitate virtutum ~is decorari
hec ~a supradicta octo sunt beatitudines, sine quibus ad celestem patriam perveniri non potest
ad quinto autem utendum ab ea a qua ~um est dicendi aliquid artis sumi oportebit et a similitudinum consideratione
ut sis ei foris tutele, domi letitie, ~o ubique
statuas ‥ dedit ad spectaculum simul et ad civitatis ~um
item in diversis pannis depictis empt’ pro ~o altaris capelle domini prioris, xv s
pro tribus ulnis panni viridis ad ~um mensis scaccarii
- 1. uitrusting, (toneel)kostuum, plur. benodigdheden [pacis];
- 2. sieraad, kostbaarheden; ➤ pecuniam omnem omniaque -a ex fano in oppidum conferre; — sieraden, juwelen v.e. vrouw;
- 3. (metaf.) sieraad, juweel, parel [rei publicae; urbis; amicitiae; senectutis]; ➤ -o esse alci iem. sieren;
- 4. plur. (a) versieringen in een redevoering [orationis]; (b) onderscheidingstekens, insignes [triumphalia; consularia; praetoria];
- 5. eer(bewijs), onderscheiding [populi Romani; consulare]; ➤ maximis -is afficere alqm.
- orno, apparatus, accoutrement, equipment, furniture, trappings: vestra ornamenta: pacis.—A mark of honor, decoration, adornment, ornament, embellishment, jewel, trinket: ornamentis alterae (minae datae), for pin money, T.: omnia ornamenta ex fano Herculis in oppidum contulit, jewels, Cs.—Fig., an ornament, distinction: amicitiam populiR.sibi ornamento esse, Cs.: Hortensius, ornamentum rei p., pride: quaecumque a me ornamenta in te proficiscentur: honoris.—Rhetorical ornament: oratio ornamentis abundavit: ambitiosa recidet Ornamenta, H.
-
…ac robur educite. iam vero urbes coloniarum ac municipiorum respondebunt Catilinae tumulis silvestribus. neque ego ceteras copias, ornamenta, praesidia vestra cum illius latronis inopia atque egestate conferre debeo. sed si, omissis his rebus quibus nos…
Cicero, in Catilinam
-
…velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe petisse. Si per populum Romanum stipendium remittatur…
Julius Caesar, Gallic War
-
…fuit accusationis. summam video esse in te, Ser. Sulpici, dignitatem generis, integritatis, industriae ceterorumque ornamentorum omnium quibus fretum ad consulatus petitionem adgredi par est. Paria cognosco esse ista in L. Murena, atque…
Cicero, pro Murena
-
…marmoreae ex aedibus meis inspectante populo Romano ad socrum consulis portabantur, in fundum autem vicini consulis non instrumentum aut ornamenta villae, sed etiam arbores transferebantur, cum ipsa villa non praedae cupiditate quid enim erat praedae sed odio et…
Cicero, de Domo sua
-
…erit enim ut voce sic etiam oratione suppressior. sed pleraque ex ills convenient etiam huic tenuitati, quamquam isdem ornamentis utetur horridius ; talem enim inducimus. Accedet actio non tragica nec scaenae, sed modica iactatione corporis, vultu…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…alicuius istorum Tusculanum, spectet forum ornatum, si quid iste suorum aedilibus commodarit Verres haec habeat domi, Verres ornamentis fanorum atque oppidorum habeat plenam domum, villas refertas. etiamne huius operari studia ac delicias, iudices, perferetis…
Cicero, in Verrem
-
…quamquam tua illa legi enim libenter horridula mihi atque incompta visa sunt, sed tamen erant ornata hoc ipso quod ornamenta neglexerant et, ut mulieres, ideo bene olere quia nihil olebant videbantur. meus autem liber totum Isocrati myrothecium…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…intellexi, cum valde libenter audirem, mihi coniuncte est visus de utraque re dicere. Ille vero inquit Cotta ornamenta orationis non attigit neque eam laudem, ex qua eloquentia nomen suum invenit. Verba igitur inquit Crassus mihi reliquit…
Cicero, de Oratore
-
…declamationem, studiose equidem utor nostris poëtis ; sed sicubi illi defecerunt verti enim multa de Graecis, ne quo ornamento in hoc genere disputationis careret Latina oratio. Sed videsne, poëtae quid mali adferant lamentantis inducunt fortissimos viros ,…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…in discrimine versatur, utrum possitne se contra luxuriem ac licentiam rusticana illa atque inculta parsimonia defendere an deformata atque ornamentis omnibus spoliata nuda cupiditati petulantiaeque addicatur. non comparat se tecum gratia P. Quinctius, Sex. Naevi ,…
Cicero, pro Quinctio