particula
particula, a small part, little bit, particle, grain, jot
- I In gen. (class.): tenuissimae particulae, Cic. de Or. 2, 39, 162: ut ne qua particula in hoc sermone praetermissa sit, id. Rep. 1, 24, 38: caeli, id. ib. 1, 39, 179: justitiae, id. Off. 2, 11, 40: particula parva, id. Pis. 35, 85: arenae, Hor. C. 1, 28, 23: undique desectam, id. ib. 1, 16, 14: minutae rerum particulae, Quint. 3, 11, 21; cf. Val. Max. 6, 9, 7: malorum, Juv. 13, 14.—
- II In partic.
- A In rhet. lang., a clause of a sentence, Quint. 9, 4, 69; 4, 5, 25; 7, 10, 6; 8, 3, 63; 10, 3, 30. —
- B In gram., a particle, Gell. 2, 17, 6; 2, 19, 3; 7, 7, 6; 11, 3, 2 et saep.
segmenta, ~as,lyttuccas
A. de N. debet ij s. ‥ et pro multis ~is [sc. feodi ] militum
qui ‥ absolute aliquid approbat, nullam partem reprobando, omnem ~am convincitur approbare
solent ‥ ipsae nutrices ~as parvis dentibus conficere
ruris ~am sub estimatione v cassatorum ‥ concessi ‥ et his limitibus hec telluris ~a circumgirari videtur
missaque in calicem ‥ ~a Dominici corporis
ab aliquo episcopo ~as olei et crismatis accipiunt
preter pauculam avene ~am de molendino surreptam
quod emi faciat ‥ unas mustelerias ferreas cum perticula ferrea supra pedem
datum est nobis intelligi quod quedam pecie et ~e tam murorum ‥ ville Berewic’ quam pontis ‥ dirrute ‥ existunt
item ~a panni quem sancta Ebba dedit sancto Cuthberto
mansae xv ‥ in ~a villulae quam indigene æt Suttanƿille appellant
melius est ‥ dare regni ~am quam multitudine inimicorum perdere victoriam
denique praecisae de te ducuntur ubique / particulae per quas fiunt pia dona salutis
intueor excellentissimam ex summa ingenuitate totius Europe vos originariam ~am traxisse carnis
magnum in modica claudit domuncula / et totum tunicat carnis particula
in duabus partibus exercitum suum divisit ‥ unam partem ad fugandum fugitivos; et aliam partem secum retinuit in qualibet ~a quinque millia armatorum
ut ne minimam quidem lucis alicujus posset ~am videre
quod certissime ejusdem synodi litteras legentes agnoscere potestis, si aliqua in vobis rationalis creaturae ~a remanserit
instita, parva panni ~a, major quam fimbria
de eodem sacrificio Dominicae oblationis ~am deferri mandavit
optimum afferri pallium precepit. quod per ~as concidit
venire faciat in garderobam regis ‥ c marcas per ~as, sicut denarios perquirere poterit
ne ‥ rex cogatur servitium suum et ocium servientis recipere per ~as cum particularis solutio multa habet incommoda
catalla sua iij s. vj d. per ~os in argento monetato
divide 9 in 4 et exeunt 2¼ quorum radix, que in uno et dimidio terminatur, unam complet ~am
hujus epistole competentes ~as huic libello pro rerum notitia insui
laborem nostrum per horridos Kambrie fines non illaudabilem in duabus ~is scholastico stilo ‥ digerere ‥ curavi
nota librum Ruth pertinere ad librum Judicum et est quasi ~a ejus
compendio ad concordiam supradictorum inducto contenti sumus et hic terminum hujus ~e statuamus
Aristoteles De problematibus, ~a tercia, problemate decimo
mellicratum ‥ idem est quod melsa ut in Alexandro de oculis. sed in quinta ~a amphorismorum pro mellicrato accipimus ydromel
liquet quantum hec disciplina phisice et ethice prodest cum hec discipline ~a in appetendis et devitandis vigeat
ob, praepositio accusativi casus plerumque B mutat in eam conversa litteram quae sequentem inchoat orationis ~am ut peto oppeto
arsis interpretatur elevatio, thesis positio; sed arsis in prima parte nominis seu verbi ponenda est, thesis in secunda. nam hae ~ae propter discretionem temporum pedestrium inventae traduntur, verbi gratia polus: po- arsis est, -lus thesis
oblivionis ignorantia illius memorie perculos [? l. particulos ] perspicabiles obnubilando prevenit
secundum diversas ~as in dinicione ‥ positas
secundum iv ~as que sunt de racione tactu
secundum ~am dinicionis tactus
hic particus ‥ i. negotiator ~as vendens
de una ~a de broco ij d.
non licet alicui lanam emere in predicta villa de novo Castello per ~as(
victualia ‥ in grosso vel per ~as ‥ vendere permittatis ‥
redacta sunt in summa ‥ quia ~e in uno rotulo comprehendi non poterant
vicecomes debet xxxiij s. et iiij d. ‥ sed ~as habere non potuit
rotulus omnium ~arum de singulis villis ‥ liberetur senescallo singulorum baronum(
facto visu de ‥ receptis et empcionibus factis ad opus vestrum et liberatis in garderoba vestra ‥ de annis regni vestri xljo et xlijo secundum ~as testificatas et liberatas ad scaccarium ‥ per Albricum
expensarum ‥ ~as inbreviare
summa predictarum quinque ~arum ascendit ad xiij(m ccxiij libras
in omnimodis expensis factis circa Voragines ‥ visis ~is, xij li. xviij s. iiij d
perticule percelle compoti ‥(
expense ‥ sicut patet per ~as in rotuli expensarum predicte domus
ut patet per ~as et extractas curie tente ad festum
in diversis rebus ‥ computatis in presencia terrarii et bursarii ut patet per ~as
- 1. deeltje, stukje, beetje [arenae; caeli]; ➤ metaf.: ex aliqua -a tot op zekere hoogte;
- 2. stukje materie, atoom;
- 3. onderverdeling; detail;
- 4. (gramm.) (a) deel v.e. zin, colon; (b) deel v.e. woord, bv. prefix, suffix; (c) klein, onverbuigbaar woordje, partikel.
Tam viri armati, armorum suorum onere non appenso, quam architenentes, palis tamen acutis, quos prius in occursum Gallicorum equitum ordinaverant, in rure post terga relictis, ab omnibus genuflexo, et telluris Particula in ora recepta, nubes penetranti clamore bellico, præmisso impetu mirabili, campos intrepide transvolant, etc.
Particulanuncupari videtur. Charta ann. 1323. tom. 1. Hist. Dalphin. pag. 40 :
Et quod apportent dictis dominis inquisitoribus omnes rotulos, et omnes Particulas omnium tailliarum factarum in suis parochiis a sex annis citra.Extractum computi ann. 1335. ibid. tom. 2. pag. 299 :
Item pro custodia proditorum captorum ferramentis.... reddit Particulas et litteras dom. Nicolai Constantii Militis vicarii generalis Domini in partibus illis.Ordinatio Humberti II. ann. 1340. ibid. pag. 398 :
Quod secretarii nostri et notarii nostræ cancellariæ habeant salaria et gagia, sicut infra in eorum Particula declarabitur.Extractum Computi ann. 1348. ibid. pag. 584 :
Item, solvit pro minjaylliis quorumdam delatorum de impositione veneni et de latrocinio, de quibus reddit Particulas et nomina.Vide Parcella 2.
- pars, a small part, little bit, particle, grain, jot: tenuissimae particulae: harenae, H.: cognoscis ex particulā parvā genus, specimen: malorum, Iu.
-
…p ., sine dubio cohaerent cernere naturae vim maxume, sed maxume, a quo verbo in R nova particula incipit, ab H neglegitur ecl. . sic etiam p ., , ubi con temnamus. Licebit in…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…quod tu homo castissimus aliud in tabulis habebas. hinc illae extraordinariae pecuniae, quas nullo duce tamen aliqua ex particula investigamus, redundarunt, hinc ratio cum Q. et Cn. Postumis Curtiis multis nominibus, quorum in tabulis…
Cicero, in Verrem
-
…definita ; gigni autem terram aquam ignem, tum ex iis omnia. Anaxagoras materiam infinitam, sed ex ea particulas similes inter se minutas, eas primum confusas postea in ordinem adductas mente divina. Xenophanes paulo etiam antiquior unum…
M. Tullius Cicero, Lucullus
-
…, eadem ratione qua G in pagg. sqq. usus orationis particulas maioribus intervallis diligenter distinguit ita ut singulae particulae cum R fere consentiant. Hadoardi denique exemplar eadem ratione scriptum fuisse inde concludas quod non semel iis locis ubi…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…, turn in paginis v v atque bis etiam in v non iam novo versu sed maiore tantum intervalla novam particulam indicat, deinde etiam haec intervallo omittit et maiores tantum litteras retinet. quod sine dubio, ut chartae parceret…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…et v telorum, r amores, scripsit, eadem ratione qua G in pagg. sqq. usus orationis particulas maioribus intervallis diligenter distinguit ita ut singulae particulae cum R fere consentiant. Hadoardi denique exemplar eadem ratione scriptum fuisse…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…numerosa comprehensio ; quam perverse fugiens Hegesias, dum ille quoque imitari Lysiam vult alterum paene Demosthenem, saltat incidens particulas. Et is quidem non minus sen tentiis peccat quam verbis, ut non quaerat quem appellet ineptum qui illum…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…, legati necati, pacati atque socii nefario bello lacessiti, fana vexata hanc tantam efficerent vastitatem. cognoscis ex particula parva scelerum et crudelitatis tuae genus universum. quid avaritiae, quae criminibus infinitis implicata est, summam nunc explicem…
Cicero, in Pisonem
-
…nec enim hoc suscepi, ut tamquam magister persequerer omnia, neque hoc polliceor me effecturum, ut ne qua particula in hoc sermone praetermissa sit. Tum Laelius Ego vero istud ipsum genus orationis, quod polliceris, expecto .…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…Hadoardi denique exemplar eadem ratione scriptum fuisse inde concludas quod non semel iis locis ubi in codicibus nostris perperam orationis particula finitur H quoque subsistit. velut p ., sine dubio cohaerent cernere naturae vim maxume, sed maxume ,…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes