sanctificare

sanctificare [LL] 1 to make holy, hallow, sanctify. qui enim custodierint justa, justificabuntur, et qui didicerint sancta, ~abuntur Gildas EB 63; sanctus erit Domino: i. in ipsa abstinentia et jejunio temporali se ~at dum se non tondit Comm. Cant. I 410; Spiritus e caelo veniens tua pectora, praesul, / laetificet, habitet, sanctificet, repleat Alcuin Carm. 48. 16; hanc tuo nam cupio requiem prestare labori / carmina que domino sanctificata sonant Æthelwulf Abb. 30; non ~atus quasi de preterito, nec ~atus quasi in futuro, sed jam sanctum Ad. Scot Serm. 102A; qui tendunt ad celum vadunt ut ~entur [ME: to beon isonteð] et ut inveniant ‥ Deum AncrR 135; nullum ‥ animal ‥ sanguine agni lotum et ~atum immundum dici potest Bekinsau 743. 2 (w. pers. obj.) to proclaim or treat as holy, to mark as a saint. b to ordain, consecrate. illum, qui, priusquam formaretur in utero, praescitus et priusquam exiret de vulva, ~atus et in cunctis gentibus propheta positus est, Jeremiam sc. ‥ audite Gildas EB 47; quod dudumquam nascatur de viscere matris / sanctificaretur praestanti munere virgo Aldh. VirgV 312; quorum alterum Deus, alterum Dei archangelus, in matris utero ~atum asseruit Osb. V. Dunst. 4; septem sceptrigeri perimentur et unus eorum ~abitur G. Mon. VII 3; et Christo gratus Edwardus sanctificatus Vers. Hen. V 212.  b † c710 (11c) metropolitani episcopi est aecclesias Dei regere, gubernare, atque abbates, abbatissas, presbiteros, diacones eligere, statuere, et ~are, firmare et ammonere CS 91; ad urbem / profecturus erat, sanctificandus ibi Nig. SS 1331. 3 to consecrate (thing): a (church, furniture, or vestment); b (water, oil, salt, fire, bread, or wine); c (offering); d (day, time, or occasion). a aecclesiam licet ponere in alium locum, si necesse sit, et non debet iterum ~are, tantum presbiter aqua aspergere debet et in loco altaris crux debet conponi Theod. Pen. II 1. 1; in caulas noviter fabricatas sueque visitationis gratia ~atas pusillum gregem introduxit Chr. Rams. 40; episcopi ‥ ecclesias civitatis Acre ~averunt quas pagani polluerunt G. Ric. I 181; 1236 vasa assignata et ~ata in varia ecclesie ministeria Gros. Ep. 29; aspersa aqua benedicta super habitum et super conversum, exuet eum vestimento superiori quo vestitus est, et induet eum habitu ~ato, dicens: accipe hanc vestem, indue sanctitatis decorem Cust. Westm. 228.  b qui benedicens illos ac Domino commendans dedit etiam oleum ~atum Bede HE III 15 p. 158; sumpserat hinc calicem vitrei de vena metalli / hauserat et manibus venerandi dona liquoris / sanctificansque piis precibus potumque ministrat Æthelwulf Abb. 785; ~icent salem et aquam Comp. Swith. 176; ignis ~atus ‥ a famulis cellerarii colligatur Lanfr. Const. 118; c1085 illi perniciosum erit, si pollutis manibus corpus Christi et sanguinem ~are presumpserit Id. Ep. 62 (51); panis ~atus (Tyss.) Ziz. 178; unxit manus ejus de oleo ~ato Wals. HA I 334; 1462 tres panes ‥ per me ‥ benedictos et ~atos ‥ transmitto Lit. Cant. III 238.  c in muneribus et donariis, quae ipsi obtulerunt Domino, et ~averunt Bede Tab. 479C; illa ‥ erant oblata et ~ata Deo Ockham Pol. II 462; fruges ‥ ~abantur domino Ib. II 464.  d potest autem recte accipi complevisse Deum die septimo opus suum quod fecerat, etiam in eo quod ipsum diem benedixit et ~avit Bede Gen. 34B; sic hujus sancti nituit celebratio templi / nomine apostolico sanctificata Deo Wulf. Swith. pref. 248; Christus sextam [etatem] ‥ ~avit R. Niger Chr. I 18; benedixisse legitur Deus diei huic, simul et ~asse illum, ut in benedictione intelligas gaudium interminabile et in sanctificatione sanctitatem incorruptibilem J. Ford Serm. 99. 2; illuxerat dies ~atus Oxnead Chr. 223; benedixit diei septimo, id est, ~avit vel sanctum et celebrem eum esse voluit Eul. Hist. I 12. 4 a to treat (thing) as holy. b to observe (day) as holy. a Deus ‥ eis ostenderet que reliquie ‥ inter homines ~ari mererentur T. Marlb. Wistan 335.  b ut non observans sabbatum ne sit sons et renus [l. reus] / ut sancta sanctificans verus sit Hebreus / fit dies praecipuus ei jubeleus Poem S. Thom. 78; memento ut diem sabbati ~es Eul. Hist. I 13; 1519 Willelmus Torththam non ~at sabbata Vis. Linc. I 86.